• Pic Mgmt

    KỂ CHUYỆN NGÀY XƯA

    Cao Bá Nghiệp: Nhân kỷ niệm 20 năm ngày mất của cố thi sĩ, nhà báo, nhà văn Thao Thao (Cao Bá Thao: 1909-1994) - Tôi xin kể cho bà con cô bác nội ngoại dòng họ Cao cùng quý vị & các bạn gần xa nghe tôi kể về những kỷ niệm xưa, về một thời không thể nào quên...

  • Pic Mgmt

    LÀNG RỪNG & BÍ ẨN CỌC BẠCH ĐẰNG

    Hơn 7 thế kỷ giấu mình trong mịt mùng lòng đất, những bãi cọc đã bất ngờ lộ diện như chứng nhân của lịch sử xa xăm, kể ta nghe về chiến tích của cha ông, kể ta nghe về câu chuyện của Làng Rừng, về những tiền nhân của trại An Hưng, đã cùng vua tôi nhà Trần đánh giặc trên dòng sông của mảnh đất quê mình...

  • Pic Mgmt

    BÍ ẨN TRÊN BIA ĐÁ MANG TÊN “CỔ PHÁP ĐIỆN TẠO BI"

    ...Đền Đô (Bắc Ninh) nguyên là Thái miếu nhà Lý do vua Lý Công Uẩn cho khởi dựng năm 1019 tại hương Cổ Pháp. Nơi Thái miếu ấy cho đến nay còn nhiều cổ vật quý giá vô cùng, nhưng đáng chú ý và cũng thu hút các học giả là tấm bia đá mang tên “Cổ Pháp Điện Tạo Bi”...

  • Pic Mgmt

    NỘI DUNG TẤM VĂN BIA “HÙNG VƯƠNG TỪ KHẢO”

    Vua Hùng Vương thứ nhất (Kỷ nguyên dương lịch là năm 2879 trước công nguyên), đóng đô tại Phong Châu (tức nay là Bạch Hạc). Đặt quốc hiệu là Văn Lang, truyền 18 đời, đều xưng Hùng Vương, trải 2622 năm. Về sau bị Thục An Dương Vương chiếm đất (Kỷ nguyên dương lịch là năm 258 trước công nguyên). Còn nhớ các vị tiền vương thì dựng miếu ở núi Nghĩa Lĩnh (tức nay là núi Hùng), cấp tự điền tại thôn Cổ Tích của xã Hy Cương, là nơi đất cũ băng hà của vua Hùng đời thứ 18. Nay còn lăng ở bên cạnh miếu, con cháu là dân thôn Triệu Phú lập riêng một miếu ở lưng chừng núi để thờ (tức nay là đền Trung). Dân xã Vi Cương cũng lập riêng một miếu ở dưới chân núi để thờ (tức nay là đền Hạ), trải các triều được ghi vào điển thờ của nước. Năm Tự Đức thứ 27 (dương lịch là năm 1874), Tổng đốc Tam Tuyên (1)­­ Nguyễn Bá Chi vâng theo sắc của triều đình cho trùng tu đền Thượng. Đến năm Duy Tân thứ 6 (dương lịch là năm 1912), Diên Mậu Quận công Hoàng Cao Khải trình tờ tư(2) xin chính phủ cấp tiền 2000 đồng để tu sửa. Tuần phủ Phú Thọ Chế Quang Ân lại phụng mệnh đứng ra khuyến khích mọi người góp tiền trùng tu nội tẩm và ngoại điện như quy thức hiện nay đang có. Năm Khải Định thứ 7 (dương lịch là năm 1922), tu tạo lăng trên đỉnh núi (lăng mộ tổ)...

  • Pic Mgmt

    CỘI NGUỒN CỦA VĂN MINH ĐẤT NƯỚC VIỆT NAM

    Một số trống đồng vào loại Héger I và II, có di chỉ cách đây từ 2.200 – 2.700 năm do nông dân ở Bình Ðịnh và ở đảo Sơn Rái (Kiên Giang) tình cờ đào được, cho ta thấy, văn minh Lạc Việt qua văn minh Ðông Sơn (Thanh Hóa) bao trùm cả miền Ðông Dương...

  • Pic Mgmt

    HAI LÚA MIỀN TÂY SĂN CỔ VẬT ỐC EO

    Anh Tạ Măn, ở quận Thốt Nốt, TP. Cần Thơ được dân mê đồ cổ gọi là "vua đồ cổ Óc Eo" vì sở hữu bộ sưu tập đồ cổ của nền văn hóa này từ thế kỷ 7 đến 15. Ngôi nhà của anh Măn ở quận Thốt Nốt giống như một bảo tàng thu nhỏ. Anh Măn làm nghề nông, vợ buôn bán tạp hóa tại chợ Thốt Nốt. Từ trước ra tới sau căn nhà rộng 40m2 của anh Măn đều để cổ vật Óc Eo...

  • Pic Mgmt

    CHỮ VIỆT CỔ (KHOA ĐẨU TỰ)

    Tự hào về hơn 4.000 năm văn hiến. Văn minh dưới thời vua Hùng, giữa Trung Hoa và nước Việt chúng ta, không có sự khác biệt, có những lĩnh vực chúng ta hơn hẳn người phương Bắc...

  • Pic Mgmt

    TÌM HIỂU NGUỒN GỐC DÒNG HỌ CAO VIỆT NAM

    Muốn hiểu về nguồn gốc các dòng họ Việt Nam, cần phải tìm hiểu lịch sử dân tộc Việt. Theo cổ sử Việt, các dân tộc Bách Việt gồm nhiều bộ tộc Việt cổ, họ sống trải rộng khắp vùng nam sông Dương Tử xuống hết phía nam lục địa Trung Hoa, cho đến tận miền trung Việt Nam ngày nay...

  • Pic Mgmt

    VỤ NHÂN VĂN GIAI PHẨM TỪ GÓC NHÌN CỦA ĐẠI TÁ CÔNG AN

    Nhà văn Lê Hoài Nguyên tên thật là Thái Kế Toại, nguyên Đại tá công an, công tác tại A25 (chuyên theo giõi văn nghệ sĩ và văn hóa) đã gửi tới NTT.ORG một chuyên luận dài về Nhân Văn Giai Phẩm, và chúng tôi đã đăng làm 5 kỳ từ đầu tháng 8/2010, được nhiều trang mạng đăng lại. Nay tác giả đã chỉnh sửa lại bài viết của mình và nhờ NTT.ORG đăng lại trọn vẹn bài viết này. Các bạn hãy đọc nó như đọc một “góc nhìn” về sự thật...

  • Pic Mgmt

    NHỮNG KHÁM PHÁ BÍ ẨN VỀ CỘT ĐÁ Ở BẮC NINH

    Chùa Dạm, tên chữ là Cảnh Long Đồng Khánh tự hay Đại Lãm Tự là ngôi chùa cổ ngàn năm tuổi nằm ven sườn phía nam núi Đại Lãm (xã Nam Sơn, thành phố Bắc Ninh). Dù trải bao biến cố thời gian, chùa vẫn giữ được những vết tích gợi nhắc về một công trình kiến trúc từng được mệnh danh là đại danh lam thắng cảnh thời nhà Lý...

  • Pic Mgmt

    LƯU BANG, NGƯỜI SÁNG LẬP NÊN NHÀ HÁN, CHÍNH LÀ LÝ BÔN, TỨC LÝ NAM ĐẾ CỦA VIỆT NAM ?!

    Lữ Gia, cái tên của vị tướng nước Nam Việt tận trung vì nước, kiên quyết chống lại Hán quân xâm lăng, được người Việt qua các thời đại tôn vinh, cho dù không ít người vẫn đặt nghi ngờ về tính chính thống của nhà Triệu Nam Việt. Ngọn nguồn của thừa tướng Lữ Gia phải kể bắt đầu từ Triệu Vũ Đế, người sáng lập ra nước Nam Việt...

  • Pic Mgmt

    PHONG TỤC THỜ CÚNG TỔ TIÊN CỦA VIỆT NAM

    ...Các gia đình Việt Nam thường có bàn thờ tổ tiên, to hay nhỏ tùy hoàn cảnh từng nhà nhưng cần đặt ở nơi cao ráo, sạch sẽ, có bày bát hương, lọ hoa để cúng bái những ngày giỗ Tết. Những nhà có điều kiện rộng rãi thì thường bố trí bàn thờ tổ tiên ở nơi đẹp đẽ nhất. Trên bàn thờ đặt ba bát hương, hai lọ hoa, những tấm ảnh của những người thân đã mất, hai cái đĩa đẹp để bày đồ cúng, một chai rượu, bộ ấm chén v..v...

  • Pic Mgmt

    NẠN ĐÓI LỊCH SỬ NĂM ẤT DẬU

    Trong ký ức người Việt Nam, "nạn đói năm Ất Dậu" vẫn là một cơn ác mộng, nỗi nhức nhối khó quên. Thảm họa ấy bắt đầu từ tháng 10/1944 kéo dài đến giữa năm 1945. Công trình nghiên cứu về nạn đói năm 1945 của GS Văn Tạo, nguyên Viện trưởng Viện Sử học Việt Nam và GS Furuta Moto (người Nhật) chỉ rõ: chính sách vơ vét thóc gạo của phát xít Nhật và thực dân Pháp lúc bấy giờ cùng với thiên tai, mất mùa ở nhiều tỉnh đồng bằng Bắc Bộ là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thảm cảnh trên...

  • Pic Mgmt

    NGƯỜI GIỮ HỒN DÂN TỘC QUA NHỮNG CHIẾC TRỐNG ĐỒNG

    Từ sâu thẳm, tôi muốn gọi anh - một nghệ nhân đã đạt đến đỉnh cao, sự tinh túy trong nghệ thuật đúc trống đồng – là người đang làm sống lại và lưu giữ hồn cốt đất Việt. Bởi lẽ, cứ mỗi lần được nghe tiếng âm vang từ dàn trống đồng, do chính tay anh chế tác, tôi lại thấy lòng mình trào dâng xúc cảm. Có điều gì đó thiêng liêng, lớn lao lắm mà khó diễn đạt hết bằng lời...

  • Pic Mgmt

    BÍ ẨN MIỀN ĐẤT THÁNH: CHỦ NHÂN THÁNH ĐẠI VẪN CÒN BÍ ẨN

    Địa danh Cát Tiên thuộc tỉnh Lâm Đồng là vùng đất mang trong mình những bí mật ngàn năm. Các nhà khảo cổ gọi Cát Tiên là "thánh địa". Hàng ngàn hiện vật được tìm thấy ở vùng đất này từ 30 năm trước đang chờ được giải mã đầy đủ...

Chi tiết

CAO CHI: NHÀ VẬT LÝ VỚI TÂM HỒN NGHỆ SĨ

Đăng lúc: 2014-05-30 16:13:39 - Đã xem: 1888

TT - Từ một nhà giáo trẻ trong chiến khu Bình Định thời kháng chiến chống Pháp, trở thành một trong những nhà vật lý thế hệ đầu tiên của đất nước, nhưng lúc nào Cao Chi cũng luôn là một nghệ sĩ bẩm sinh.



GS.TS Cao Chi


GS.TS Cao Chi ký tặng sách trong dịp mừng sinh nhật 80 của ông
GS.TS Cao Chi ký tặng sách trong dịp mừng sinh nhật 80 của ông


Mới đấy mà hôm nay GS.TS Cao Chi đã 80 tuổi, với 60 năm cống hiến miệt mài. Cao Chi là một nhà vật lý, một nhà sư phạm, một nghệ sĩ. Mừng ông dịp này, Nhà xuất bản Tri Thức ấn hành cuốn sách khá đồ sộ của ông: Vật lý hiện đại - Những vấn đề thời sự, từ Bigbounce đến vũ trụ toàn ảnh.

 

Đọc sách của ông sẽ thấy ông còn trẻ, ông vẫn là một nhân vật đương đại. Bạn cứ nhìn kỹ tên sách là sẽ hiểu điều đó: điểm xuất phát của vũ trụ chúng ta không còn là Bigbang, mà là một giả thuyết mới về Bigbounce (sự nẩy bật lớn), khi quá trình bùng nổ là bước nối tiếp của quá trình co nén (Bigcrunch). Cao Chi vẫn bám sát vật lý hiện đại và trình bày nó một cách hấp dẫn nhờ khả năng diễn đạt sâu sắc và giản dị hiếm có.

 

Từ “thần đồng Bình Định” đến Lomonosov và Doubna

 

"Những bài viết của bạn ấy (Cao Chi) dù về các vấn đề chuyên môn cũng đẹp về nhiều mặt: ý tứ, lời văn, tình nghĩa và trách nhiệm tương hỗ giữa người viết và người đọc"

GS TẠ QUANG BỬU

 

Cao Chi sinh năm 1931 tại Tư Nghĩa, Quảng Ngãi, sau này học ở Trường quốc học Võ Tánh, Bình Định. Ông Thái Quảng, thời làm chủ nhiệm khoa khoa học cơ bản Học viện Kỹ thuật quân sự hay kể chuyện về Cao Chi, luôn nhấn mạnh: “Ngày đi học, “thần đồng Bình Định” là biệt danh của anh ấy”.


Sau thời đi học, Cao Chi dạy học ở vùng chiến khu kháng chiến. Sau năm 1954, ông tập kết ra Bắc và được chọn trong lứa học sinh Việt Nam đầu tiên đi đào tạo tại Liên Xô. Thoạt đầu trong danh sách nghề nghiệp, Cao Chi đi học ngành thủy điện. Trong quá trình học ngoại ngữ, cô giáo bảo “đáng ra em nên học ngôn ngữ và văn học Nga”. Nhưng rồi cuối cùng Cao Chi trở thành sinh viên khoa vật lý, nơi ông đã được nghe những bài giảng thần thoại của Landau, Ivanenko..., khi giảng đường còn đông đảo hơn bất cứ một buổi biểu diễn văn nghệ nào.

 

Bây giờ nhớ lại, Cao Chi vẫn luôn nói rằng đấy là số phận của ông, và ông luôn ghi nhớ sự trang nghiêm cao cả của giảng đường Lomonosov, “đúng, phải nói rằng đấy là một thánh đường”. Rồi Cao Chi trở thành một nhà vật lý lý thuyết, cùng với Đào Vọng Đức, người sống chung phòng với ông thời gian học ở Matxcơva.

 

Năm 1962-1963, thầy Cao Chi dạy học ở Đại học Sư phạm Hà Nội. Chị Lê Hương Quỳnh, tiến sĩ vật lý hạt nhân, kể lại một câu chuyện vui: món quà mà chị chọn để tặng người yêu của mình ngày đi học, anh Lê Đình Phương - một người làm điện ảnh - là mời anh đi dự nghe... một bài giảng của thầy Cao Chi về cơ học lượng tử. Ngày ấy, các thầy dạy vật lý có sức hút thật lớn, cái sức hút để tạo nên đội ngũ đông đảo nhà vật lý sau này, dù đó không phải là nghề nghiệp dễ dàng.

 

Năm 1963, cùng với một số nhà vật lý khác, Cao Chi được gửi đi làm việc tại Viện Liên hợp nghiên cứu hạt nhân Doubna, Liên Xô. Ông nhớ lại: “Đích thân anh Tạ Quang Bửu chọn người. Đích thân anh Tạ Quang Bửu gọi lên giao nhiệm vụ”. Rồi ông kể thêm nhiệm vụ lúc ấy không phải là học vị hay học hàm gì đâu, không nhất thiết phải bảo vệ luận án, nhưng nhất thiết phải theo kịp trình độ khoa học tiên tiến, trong một lĩnh vực tiên tiến, để rồi tìm ra cách đưa nền khoa học Việt Nam tiến lên toàn diện.

 

Lại chính cố bộ trưởng Tạ Quang Bửu là người khởi xướng một chiến lược mới về khoa học công nghệ. Chúng ta biết ở Doubna có GS Nguyễn Đình Tứ làm về thực nghiệm. Còn đây là nhóm lý thuyết do GS.VS Nguyễn Văn Hiệu đứng đầu. Cả hai nhóm đều đã thu được những thành tựu xuất sắc. Có thể nói từ Doubna, nền vật lý non trẻ của Việt Nam đã bắt đầu góp mặt với thế giới.

 

Trường lượng tử và năng lượng hạt nhân

 

Năm 1983, GS Tạ Quang Bửu viết: “Bạn Cao Chi là một chuyên gia về thuyết trường lượng tử và là một nhà toán học sâu sắc, cái gì bạn ấy viết cũng đều đã được suy tính kỹ. Những bài viết của bạn ấy dù về các vấn đề chuyên môn cũng đẹp về nhiều mặt: ý tứ, lời văn, tình nghĩa và trách nhiệm tương hỗ giữa người viết và người đọc”.

 

Sau khi rời Viện Khoa học Việt Nam, cho đến năm 1995, GS Cao Chi công tác tại Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam. Ông là chủ nhiệm chương trình nghiên cứu cấp nhà nước mang mã số KC 09-17 với tên gọi “Nghiên cứu chiến lược phát triển khoa học kỹ thuật hạt nhân và năng lượng hạt nhân nhằm nghiên cứu ứng dụng các kỹ thuật hạt nhân vào các ngành kinh tế và khả năng đưa điện nguyên tử vào Việt Nam”. Một trong những kết quả mà chương trình này đề xuất: có khả năng đưa điện nguyên tử vào Việt Nam trong khoảng thời gian 2015-2020. Đúng như thực tế đang diễn ra hiện nay.

 

GS Cao Chi nhận xét: “Chúng ta đang đứng trước một bài toán nhiều mâu thuẫn. Một mặt, chúng ta rất cần năng lượng, rất thiếu năng lượng. Mà công nghệ hạt nhân là một khả năng đáp ứng yêu cầu này rất tốt, khi cả thủy điện lẫn nhiệt điện đều có hạn chế, còn năng lượng sạch vẫn còn xa lại đắt. Tiết kiệm năng lượng cũng gặp khó khăn vì nhìn chung các công nghệ sản xuất của ta còn lạc hậu. Nhưng mặt khác, yêu cầu an toàn phải đề ra rất cao, nhất là sau sự cố vừa qua ở Fukushima. Đây cũng lại là vấn đề vốn và vấn đề công nghệ. Cho nên, phải suy nghĩ toàn diện và thực hiện thận trọng từng bước mới có giải pháp được”.

 

Chiến lược năng lượng không chỉ là vấn đề của Việt Nam, mà còn là vấn đề rất nóng bỏng của toàn thế giới. GS Cao Chi cũng đang suy nghĩ và làm việc trong lĩnh vực này.

 

Nghệ sĩ Cao Chi

 

Nhìn lại những bước đường đã qua của GS Cao Chi, có một điều nổi bật: ông như chưa hề giữ qua một chức vụ hành chính đáng kể nào. Đấy là một “chuyên viên cao cấp” điển hình, nghĩa là phi hành chính, chỉ có khoa học và... nghệ thuật. Cũng không có gì là nói quá lên nếu chúng ta nói Cao Chi là một nghệ sĩ.

 

Bây giờ nhìn lại, Cao Chi vẫn nói những ngày đi học ở Tuy Hòa là những ngày rất đẹp. Đấy là mảnh đất gần gũi Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Yến Lan...Và nếu tiếp xúc với GS Cao Chi, chúng ta dễ thấy ở ông cái tính nghệ sĩ trong tác phong, trong giọng nói, trong dáng vẻ và cả trong suy nghĩ.

 

Trong Tạp chí Nghệ Thuật số 5-1983, Cao Chi có một bài viết khá độc đáo: “Đối xứng, sự phá vỡ đối xứng và nguyên lý của cái đẹp”. Bên cạnh đó là bài “Khoa học và nghệ thuật, đôi cánh của nhân loại”. Đây cũng là nội dung, là chủ đề trong phần 4 và phần 5 của cuốn sách vừa xuất bản của ông. Những bài viết ngay từ đầu đã có tiếng vang và có sức cộng hưởng, đã để lại nhiều suy nghĩ về sau.

 

GS Cao Chi đã nghiên cứu về đối xứng và biến điệu trong văn chương, đối xứng trong âm nhạc, trong hội họa, kiến trúc và trong phim ảnh để đi tới kết luận rằng: trên nền một đối xứng cơ sở, vi phạm đối xứng là một quy luật của tự nhiên. Đấy là nguồn gốc của cái đẹp, là sự thống nhất giữa khoa học vật lý và nghệ thuật.

 

Lẽ đương nhiên, nhà khoa học và nghệ sĩ có sứ mệnh khác nhau, có phương pháp làm việc khác nhau, nhưng luôn gắn bó và có quan hệ tương hỗ với nhau. Cao Chi đã chứng minh rằng lỗ đen trong vật lý lý thuyết hiện đại đã có mặt trong truyện Một cuộc đi xuống vực xoáy của Edgar Poe và hơn nữa, đã được trình bày trong một bức tranh khắc gỗ từ thế kỷ 19 mang tên Maelstrom.

 

Ông viết: “Những khía cạnh đó có thể là cuộc đời, có thể là cách mô tả thế giới khách quan, có thể là cách vận dụng tư duy và trí tưởng tượng. Những khía cạnh đó có nhiều điểm giống nhau mặc dù quá trình sáng tạo khoa học và nghệ thuật đi qua những mê lộ khác nhau của logic và trực giác”.

 

Với GS Cao Chi, với thầy Cao Chi, với ông Cao Chi, với nghệ sĩ Cao Chi thì tất cả những khía cạnh ấy đã thống nhất làm một.

 

Những người mở đường                                                 

 

Những năm 1965-1970, khoa vật lý Trường đại học Tổng hợp Hà Nội sơ tán ở xã Văn Yên, huyện Đại Từ, Thái Nguyên. Giảng đường và phòng thí nghiệm được xây dựng trong điều kiện phòng chống máy bay bắn phá, ẩn kín dưới những tán lá, trong vùng đất nửa ruộng nửa đồi. Chủ nhiệm khoa ngày ấy là thầy Hoàng Phương, người có khả năng kỳ lạ trong việc khơi dậy và cổ vũ niềm say mê, khao khát học hành ở lứa sinh viên trẻ.

 

Năm 1968, bộ ba các nhà vật lý lý thuyết từ Doubna trở về cũng tạo nên âm hưởng lớn. Đó là Đào Vọng Đức, Cao Chi, Đoàn Nhượng - cả ba là thành viên trong nhóm Nguyễn Văn Hiệu. Họ về nước, góp phần xây dựng Viện Vật lý. Đấy là những người thầy, những người anh, những người mở đường.

 

Ngày 26-4-2011, tại buổi lễ ra mắt cuốn sách mới và kỷ niệm 80 năm ngày sinh của GS Cao Chi, bè bạn, đồng nghiệp và học trò đã đến dự rất đông tại hội trường Nhà xuất bản Tri Thức (53 Nguyễn Du, Hà Nội). Buổi lễ rất cảm động, và với cuốn sách của mình, GS Cao Chi vẫn như tiếp tục mở ra những con đường mới.

 

VŨ CÔNG LẬP

http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Phong-su-Ky-su/435935/Cao-Chi-nha-vat-ly-voi-tam-hon-nghe-si.html#ad-image-0


Cao Bá Nghiệp sưu tầm & giới thiệu

Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp