• Pic Mgmt

    CHÙA TRẤN QUỐC

    Chùa Trấn Quốc nằm trên một hòn đảo phía Nam của Hồ Tây, là một trong những danh thắng bậc nhất ở kinh thành Thăng Long đời nhà Lê, nay thuộc quận Ba Đình (Hà Nội). Đánh giá cao những giá trị lịch sử, tôn giáo cũng như cảnh quan của ngôi chùa, trước kia, Viện Viễn Đông Bác Cổ đã từng xếp chùa Trấn Quốc là công trình lịch sử thứ 10 trong Toàn xứ Đông Dương...

  • Pic Mgmt

    TÓM TẮT NGUỒN GỐC CHI HỌ CỤ CAO TƯ

    TÓM TẮT NGUỒN GỐC CHI HỌ CAO TƯ Ghi chú của Cao Bá Nghiệp: ...Hiện nay, cụ Cao Thanh, trưởng chi họ Cao ở xã Thượng Lâm, huyện Mỹ Đức, tỉnh Sơn Tây xưa (nay thuộc Hà Nội) đang còn lưu giữ cuốn Cao Tộc Phả Ký bằng chữ Nho, gồm 73 trang. Chi họ Cao này có nguồn gốc từ Hoa Cầu, Văn Giang...di cư vào Thanh Hóa rồi trở ra Bắc định cư tại vùng Thượng Lâm đến nay...

  • Pic Mgmt

    VĂN MINH VIỆT CỔ "BỊ ĐÁNH CẮP" NHƯ THẾ NÀO?

    Những cứ liệu trong lịch sử Trung Quốc chứng tỏ người Việt có nhiều phát minh vĩ đại, trong đó, lịch rùa chứng minh Việt Nam ra đời trước Trung Quốc. GS.TSKH Hoàng Tuấn, Giám đốc Trung tâm Unesco, chuyên gia nghiên cứu về văn hóa phương Đông, đã tìm ra những chứng cứ về những phát minh lý thú của người Việt trong thời kỳ dựng nước bị kẻ xâm lược cố tình xóa bỏ và đánh tráo. Đó là nền văn hóa nhân bản-là nền văn minh "Lịch toán-Nông nghiệp"...

  • Pic Mgmt

    VÀI GHI CHÚ VỀ CHỮ VIỆT CỔ (1-2-3)

    Sử liệu cả của phương bắc và phương nam đều đồng ý rằng người Lạc Việt (với ý nghĩa để chỉ người Mol) có chữ viết. Hà Văn Tấn là tác giả đặc biệt trong lĩnh vực này, những nghiên cứu khảo cổ học của ông về chữ khắc trên đá và trên đồng đã mang lại những căn cứ khoa học vững chắc, ông không phải là người đầu tiên nhưng là người thận trọng...

  • Pic Mgmt

    CHÂU Á MỚI LÀ CÁI NÔI CỦA NGHỆ THUẬT

    Phát hiện trên cho thấy châu Á, chứ không phải châu Âu, mới là nơi nghệ thuật trừu tượng ra đời. Theo AFP, các bức vẽ trong hang động ở vùng Maros thuộc miền nam Sulawesi đã được phát hiện từ 50 năm trước đây. Tuy nhiên đến tận bây giờ các nhà khoa học thuộc ĐH Griffith và ĐH Wollongong ở Úc mới xác định được chúng có niên đại lên tới 40.000 năm...

  • Pic Mgmt

    LỊCH SỬ THUYỀN BÈ VIỆT NAM

    Người khen nâng lên, kẻ chê đạp xuống; sự đánh giá văn-hóa Việt-Nam cổ thời rất là khác-biệt. Đã có nhiều người cho rằng căn-bản của dân ta quá thấp kém. Thí-dụ như trong cuốn sách “Tổ Quốc Ăn Năn”, tác-giả Nguyễn Gia Kiểng đã nhận-xét như sau:"…chúng ta có lẽ là nền văn minh phù sa muộn nhất… dấu ấn của nền văn minh phù sa: cần cù, nhẫn nại, nhưng thủ cựu, thiếu sáng kiến và thiếu óc mạo hiểm...

  • Pic Mgmt

    GIẢI MÃ DỊCH LÍ & CHỮ VUÔNG...

    …những bằng chứng cho thấy rằng chính người Lạc Việt đã sáng tạo nên hệ thống dịch lí và chữ vuông. Do hoàn cảnh lịch sử, câu chuyện ấy đã được kể lại hoặc là mơ hồ hoặc là dưới tên của dân tộc khác. Tuy nhiên, tổ tiên người Việt đã khéo léo cất dấu cái văn hóa huyền vĩ của mình dưới những cách thức khác nhau của ngôn ngữ…

  • Pic Mgmt

    CAO XUÂN DỤC - NHÀ GIÁO DỤC NỔI TIẾNG THỜI NGUYỄN

    Là một quan chức được nhà nước bổ nhiệm sau khi thi đỗ cử nhân năm 1876; lại trải qua nhiều địa vị xã hội khác nhau, Cao Xuân Dục đã đúc kết được nhiều thức nhận về việc học hành, thi cử và bước đầu thể hiện khá rõ những quan điểm giáo dục như: trọng thực học hơn là bằng cấp, tinh giản hay mở rộng kiến thức cơ bản về quốc sử cho Nho sinh tùy theo cấp học, tiếp thu vốn cổ văn hóa gia đình nhưng có chọn lọc và đổi mới...

  • Pic Mgmt

    GIA PHẢ - CÁCH TIẾP CẬN MỚI

    Như chúng ta đều biết, Viện Nghiên cứu Hán Nôm là nơi lưu giữ một số lượng gia phả viết bằng chữ Hán Nôm lớn nhất trong cả nước. Mới đây, Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Oanh đã thống kê được 264 cuốn gia phả hiện đang có tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm; hầu hết số gia phả này đều là bản chép tay...

  • Pic Mgmt

    ƯỚC MUỐN KHÔI PHỤC MỘT LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG

    Cuối tháng 10 năm 2012, ông Lê Đức Chắn, một chủ lán thuyền lớn ở thôn Cống Mương (phường Phong Hải, TX Quảng Yên) đến Phòng Văn hoá và Thông tin thị xã nộp đơn xin công nhận làng nghề đóng tàu thuyền truyền thống phường Phong Hải...

  • Pic Mgmt

    VỀ VIỆC "THIỀN SƯ LÊ MẠNH THÁT & NHỮNG PHÁT HIỆN LỊCH SỬ CHẤN ĐỘNG"

    ...Xung quanh những vấn đề Báo Thanh niên nêu ra trong thời gian vừa qua, cho rằng đó là những phát hiện lịch sử của Thiền sư Lê Mạnh Thát và cần viết lại lịch sử dân tộc, phóng viên Báo SGGP đã có cuộc trao đổi với Giáo sư Phan Huy Lê (ảnh) – Chủ tịch Hội khoa học Lịch sử Việt Nam...

  • Pic Mgmt

    GS-TS-VS VÕ SƯ NGÔ XUÂN BÍNH

    Khởi nguồn cho sức mạnh nội lực chính là võ thuật. Ông quan niệm, học võ không phải để thắng người, mà là để chiến thắng chính mình. Bằng cách đó, ông đã chiến thắng sức ỳ nội tại, vươn lên chiếm lĩnh các đỉnh cao vinh quang trong đời một con người...

  • Pic Mgmt

    THĂM NHÀ THỜ THÁM HOA CAO QUÝNH

    ...Ngày 9 tháng 2 năm 2012, trong chuyến đi về Nghệ An dự GIỖ TỔ HỌ CAO chúng tôi đã đến thăm gia đình anh Cao Nguyên Hùng, hậu duệ của cụ tổ Thám Hoa Cao Quýnh, hiện nay gia phả cụ tổ Cao Quýnh vẫn còn lưu giữ tại nhà thờ ở Diển An, Diễn Châu, Nghệ An...

  • Pic Mgmt

    VIỆT NAM LÀ CÁI NÔI CỦA TRỐNG ĐỒNG

    GS Nguyễn Văn Hảo, nguyên Viện phó Viện Khảo cổ về nguồn gốc của trống đồng cổ có hàng chục năm nghiên cứu về các loại trống đồng, điều ông quan tâm nhiều nhất là chiều chuyển động của hoa văn trên trống đồng cổ...

  • Pic Mgmt

    BẨY NÀNG CON GÁI CỦA EVA

    Tựa đề rất thơ này là tên của một cuốn sách khoa học phổ thông hết sức hấp dẫn về di truyền học. Tác giả của nó là một nhà bác học nổi tiếng kiêm… phóng viên truyền hình, vì thế chắc chắn ông rất biết cách viết sách như thể kể một câu chuyện, ly kỳ và cuốn hút. Câu chuyện mở đầu bằng một sự kiện rất “giật gân”...

Chi tiết

RỒNG TRONG VĂN HÓA, TÍN NGƯỠNG, TÂM LINH, ĐỜI SỐNG NGƯỜI VIỆT

Đăng lúc: 2014-07-04 19:03:23 - Đã xem: 3832

Trong đời sống người Việt Nam, từ bao đời nay hình tượng rồng có vị trí đặc biệt với văn hóa, tín ngưỡng, tâm linh. Rồng, tượng trưng cho sức mạnh, mưa thuận gió hòa, là vật linh đứng đầu trong bộ tứ linh gồm: Long, Ly, Quy, Phượng. Ở bất cứ nơi đâu: đình, đền, miếu... đều bắt gặp hình tượng rồng. Trong các lễ rước ở những lễ hội, việc làng, đình đám... phần lớn không thể thiếu màn múa rồng. Thưở xưa, rồng tượng trưng cho vua (Thiên tử), hầu như đồ vật gì, cái gì thuộc về vua đều có hình tượng rồng (long): Long bào (áo vua mặc), Long sàng (giường vua nằm), Long thể (mình vua)... Như vậy, hình tượng rồng chiếm vị thế tối thượng trong đời sống xã hội thời phong kiến.

alt

Rồng thời Lý

Rồng là linh vật có sức mạnh phi thường, tượng trưng cho 4 loại vật chất: gió, lửa, đất, nước được cho là tạo nên vũ trụ, theo quan niệm của phương Đông. Hình tượng rồng đi vào cuộc sống, hiện diện trong tất cả các lĩnh vực: văn học, nghệ thuật, kiến trúc, triết học... Trong kiến trúc, điêu khắc, hội họa ở Việt Nam, hình tượng rồng được thể hiện theo trí tưởng tượng riêng của người Việt, khác hẳn với hình tượng rồng của các nước khác. Xét tổng thể, rồng Việt Nam có dáng mềm mại, thon dài, uốn khúc, rất nhẹ nhàng, thanh thoát và đều ngậm hoặc nhả ngọc. Điều này biểu hiện bản sắc riêng của người Việt, cư dân ở đất nước đặc trưng của nền văn minh lúa nước.

Trong Kinh dịch:

Bộ sách lạ và đồ sộ của nền triết học phương Đông, hình tượng rồng xuất hiện ngay ở truyền thuyết vua Phục Hy được con giao long hiện lên tại sông Hoàng Hà, trên lưng nó có tấm đồ, gồm những chấm đen, trắng xếp với nhau theo hàng chẵn, lẻ và các phương vị (gọi là Hà Đồ). Phục Hy lấy đó mà làm nên bát quái, tức tám quẻ đơn (theo Kinh Dịch – Ngô Tất Tố dịch và chú giải). Đến khi bát quái được chồng lên nhau để thành 64 quẻ kép, thì hình tượng rồng lại xuất hiện rất đậm nét ở quẻ Thuần Càn. Theo các học giả, quẻ này có hình 6 con rồng ngự trên trời (Lục long ngự thiên), tượng là quảng đại bao dung, khí chất là quyền biến. Sáu hào dương của quẻ Thuần Càn đều lấy hình tượng rồng làm cơ sở để luận giải: Sơ cửu: Tiềm long vật dụng (rồng còn ẩn chưa dùng được). Cửu nhị: Hiện long tại điền, lợi kiến đại nhân (rồng hiện lên ở ruộng (hoặc vùng đất trống), người có tài có đức gặp nhau thì có lợi)...

Trở lại với hình tượng rồng ở Việt Nam:

Từ thưở dựng nước đến nay, dân tộc Việt Nam đã được coi là con rồng cháu tiên. Theo truyền thuyết thì Lạc Long Quân lấy bà Âu Cơ đẻ ra bọc trăm trứng, nở ra trăm người con, là khởi thủy của người Việt. Lạc Long Quân nói với Âu Cơ rằng: “Ta giống rồng, mình giống tiên, thủy hỏa khắc nhau, không ở với nhau được”. Như vậy, ngay trong tiềm thức, từ bao đời người Việt đã coi mình là con cháu của tiên rồng rồi. Có lẽ vì vậy mà họa tiết điêu khắc trên mặt trống đồng, thạp đồng từ cổ xưa đã thấy xuất hiện hình tượng rồng khá phổ biến.

Trong nền văn hóa Á Đông:

Còn lưu truyền truyền thuyết “Long sinh cửu phẩm” (Rồng có 9 con). Theo thuyết này, rồng có 9 con với hình dáng, sở trường và sở thích khác nhau, được sử dụng làm linh vật trang trí ở kiến trúc, đồ vật với nhiều ngụ ý. Con trưởng của rồng là Bị hí (còn gọi là bá hạ, bát phúc, thạch long quy) có hình dáng thân rùa đầu rồng, có sức khỏe vô biên, thích mang vật nặng nên thường được lấy để làm bệ đỡ cho cột đá, bia đá... trong kiến trúc đình, chùa, đền, miếu. Con thứ hai đầu rồng, miệng rộng, thân ngắn, thích ngắm cảnh và hay giúp dân trị hỏa hoạn, nên được trang trí trên nóc cung điện, các công trình tôn giáo, tâm linh, có tên là Li vẫn. Con thứ ba là Bồ lao, thích âm thanh lớn, nên thường được đúc ở quai chuông. Bệ ngạn là con thứ tư, hình dáng giống hổ, có uy lực lớn, thích lí lẽ và có tài cãi lí đòi sự công bằng, nên thường được đặt trước cửa nhà ngục, hoặc công đường. Con thứ năm là Thao thiết có đôi mắt to, miệng rộng, tính tham ăn, thường được trang trí trên các đồ dùng để ăn, uống với ngụ ý răn người ta đừng háu ăn mà thất thố. Trông coi lượng nước phục vụ nhân dân là con thứ sáu của rồng, tên gọi Công phúc, tính thích tiếp xúc với nước, được chạm khắc ở các công trình thủy lợi hoặc phương tiện giao thông đường thủy. Nhai xế là con thứ bảy, tính khí hung hăng, ham sát sinh, thường được trang trí trên đao, kiếm để tăng sức mạnh và lòng can đảm cho các chiến binh. Toan nghê mình sư tử, đầu rồng thích tĩnh lặng, hay ngồi yên ngắm cảnh, thường được trang trí trên lư hương, lò đốt trầm. Tiêu đồ tính tình lười biếng thường cuộn tròn nằm ngủ, không thích người lạ xâm nhập, nên thường được chạm khắc trên cánh cửa ra vào. Do làn sóng giao thoa văn hóa, nên hình tượng 9 đứa con của rồng cũng hiện hữu trong văn hóa của người Việt.

Trong văn hóa tâm linh của người Việt:

Còn phổ biến hình tượng “Lưỡng long chầu nguyệt”. Hình tượng này thường thấy phổ biến trên nóc đình, đền, miếu hoặc trên trán bia đá. Biểu tượng “Lưỡng long chầu nguyệt” thể hiện 2 con rồng ở 2 bên, cùng châu đầu vào mặt trăng ở giữa. Biểu tượng này mang tính chất của quẻ Ly trong bát quái, trong đó mặt trăng (Nguyệt) mang thuộc tính âm, biểu thị bằng vạch đứt (- -); hai con rồng biến hóa linh hoạt, mang thuộc tính dương, biểu thị bằng vạch liền (–) ở hai bên. Quẻ Ly có tượng cái bếp lò, “Ly vi hỏa”, là lửa, có đức sáng. Quẻ Ly về thiên thời là ban ngày; địa lí ở phương Nam; ngũ hành thuộc hỏa; nhân vật là nhân văn; tính cách thông minh, sáng đẹp, có tài học; về thời gian là tháng 5, mùa hạ. Do đó, đây là biểu tượng cho mong ước được cát tường, tính chất hiếu học, đức độ của người Việt.

alt
Hình lưỡng long chầu nguyệt

Nhiều ý kiến cho rằng, hình tượng rồng ở Việt Nam được hình dung từ thời đại Hùng Vương qua con vật có vẩy, thân dài như cá sấu, xuất phát từ nhãn quan của cư dân vùng sông nước. Đến thời nhà Lý, hình tượng rồng có thân dài, mảnh như rắn, có vây lưng, mình uốn khúc mềm mại, uyển chuyển. Rồng thời Lý có 4 chân, đầu ngẩng cao, há miệng vờn viên ngọc quý, từ mũi thoát ra mào rồng có dạng ngọn lửa... Rồng thời Lý tượng trưng cho mơ ước của cư dân trồng lúa nước, nên luôn được tạo ra trong khung cảnh mây, nước. Rồng thời Trần tiếp nối hình tượng rồng thời Lý, được bổ sung thêm cặp sừng và đôi tay. Đầu rồng uy nghi, đường bệ với chiếc mào lửa ngắn hơn, thân rồng mập mạp, nhỏ dần về phía đuôi. Rồng thời Trần lượn khá thoải mái với động tác dứt khoát, mạnh mẽ, tư thế vươn về phía trước. Có ý kiến cho rằng, đây là biểu trưng của tinh thần quật cường trong 3 lần đánh tan quân Nguyên – Mông.

alt
Đôi rồng đá ở bậc thềm Điện Kính Thiên, Thăng Long - Hà Nội

Đến thời hậu Lê, hình tượng rồng thay đổi hẳn. Đầu rồng to, bờm lớn ngược ra phía sau, chiếc mào lửa được thay thế bằng chiếc mũi to. Thân rồng uốn thành 2 khúc lớn, chân có 5 móng quắp lại trong dữ tợn, tượng trưng cho uy quyền của vương triều. Rồng thời Nguyễn có dáng vẻ uy nghi, tượng trưng cho sức mạnh. Phần lớn mình rồng không dài, mà uốn lượn vài lần với độ cong lớn. Đầu rồng to, sừng giống sừng hươu chĩa ngược ra phía sau, mắt to, mũi sư tử, miệng há lộ răng nanh, vây trên lưng có tia, phân bố dài ngắn đều đặn. Râu rồng uốn sóng từ dưới mắt chìa ra cân xứng hai bên. Hình tượng rồng dùng cho vua có năm móng, còn lại là bốn móng.

Nói chung, dù có bị ảnh hưởng bởi nền văn hóa phương Bắc, với nghìn năm Bắc thuộc, nhưng hình tượng rồng ở Việt Nam vẫn mang dáng vẻ riêng, bản sắc riêng, thể hiện chiều sâu văn hóa tâm linh của cư dân thuộc nền văn minh lúa nước. Bên cạnh đó còn biểu hiện của cư dân ở một đất nước có nhiều sông, suối, biển cả. Nhân dịp năm con rồng, có mấy dòng chắp nhặt dông dài về hình tượng rồng trong văn hóa Á Đông và tâm linh của người Việt.


Cao Bá Nghiệp sưu tầm & giới thiệu

Video tham khảo


Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp