• Pic Mgmt

    NHỮNG NHÀ TIÊN TRI LỪNG DANH THẾ GIỚI

    Nhắc đến các nhà tiên tri trên thế giới, người đầu tiên nhân loại nhớ đến là Nostradamus bởi khác với những nhà tiên tri khác, ông có khả năng đoán vận mệnh thế giới trong một thời gian dài, thậm chí đến vài thế kỷ. Những lời tiên đoán của Nostradamus về những biến cố trọng đại của thế giới như tật bệnh, chiến tranh, về các thiên tai khủng khiếp,...

  • Pic Mgmt

    NGHỆ NHÂN CUỐI CÙNG CỦA DÒNG HỌ LÀM GIẤY TIẾN VUA

    Dòng họ Lê Thế ở phường Bưởi (Tây Hồ, Hà Nội, xưa là phường Yên Thái) từng có hơn 100 năm làm giấy tiến vua. Hiện dòng họ chỉ còn một nghệ nhân giữ nghề và đang canh cánh nỗi lo thất truyền. Dưới cơn mưa tầm tã sau bão Jebi, bên ấm nước chè nóng trong ngôi nhà ở ngõ 444 Thụy Khuê (Tây Hồ), ông Nguyễn Thế Đoán thong thả kể về nghề làm giấy của dòng họ. Theo nghệ nhân sinh năm 1935 này, tổ tiên của ông bắt đầu làm giấy tiến vua từ thời Hậu Lê đầu thế kỷ 15...

  • Pic Mgmt

    LỊCH SỬ THUYỀN BÈ VIỆT NAM

    Người khen nâng lên, kẻ chê đạp xuống; sự đánh giá văn-hóa Việt-Nam cổ thời rất là khác-biệt. Đã có nhiều người cho rằng căn-bản của dân ta quá thấp kém. Thí-dụ như trong cuốn sách “Tổ Quốc Ăn Năn”, tác-giả Nguyễn Gia Kiểng đã nhận-xét như sau:"…chúng ta có lẽ là nền văn minh phù sa muộn nhất… dấu ấn của nền văn minh phù sa: cần cù, nhẫn nại, nhưng thủ cựu, thiếu sáng kiến và thiếu óc mạo hiểm...

  • Pic Mgmt

    TÌM HIỂU VỀ HỌ LÊ (VIỆT NAM)

    Dòng họ Lê ở Việt Nam có nguồn gốc từ đất Thanh Hoá, Ninh Bình. Đây là một dòng tộc lớn, hai lần lập ra triều đại vương quyền ở Việt Nam. Triều Lê và Hậu Lê đã làm vua 399 năm và đã có nhiều công lớn trong công cuộc bảo vệ, xây dựng đất nước: Hoàng đế Lê Hoàn lãnh đạo quân dân chống quân Tống xâm lược; anh hùng Lê Lợi tổ chức nghĩa quân đánh đuổi quân Minh; vua Lê Thánh Tông bình Chiêm trừ hậu hoạn và phát triển đất nước trên nhiều mặt: sản xuất, văn hoá, chính trị...

  • Pic Mgmt

    KHÔNG CÓ CÁI GỌI LÀ “TỪ HÁN VIỆT”

    Trên trang mạng Bách Việt, ông Trần Kinh Nghị có bài “Di sản Hán Việt”*. Sau khi nhận định: quãng trên dưới 70-80% từ vựng tiếng Việt có thành tố Hán-Việt, ông cho rằng “nếu vì một lý do nào đó mà để ngôn ngữ nước mình bị một ngôn ngữ khác lấn át và tình trạng lấn át kéo dài chắc chắn sẽ dẫn đến nguy cơ bị đồng hóa hoặc thoái hóa.” Kết thúc bài viết, ông đề nghị Nhà nước có biện pháp hạn chế việc dùng từ Hán Việt để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt...

  • Pic Mgmt

    NGƯỜI LÀNG NÀNH VỚI NGHỀ THUỐC GIA TRUYỀN

    Làng Nành nổi tiếng nhờ làm thuốc nam, thuốc bắc. Hiện trong làng có tới trên dưới 500 gia đình làm thuốc gia truyền, tập trung chủ yếu ở xóm 8 và xóm 9. Theo thầy giáo Thạch Văn Thân thì nghề chế biến thuốc này đang phát triển rất mạnh...

  • Pic Mgmt

    NGHI ÁN THÁI SƯ HÓA HỔ & 30 ĐẠO SẮC MINH OAN

    Báo GĐ&XH đã từng có bài viết về nhân vật lịch sử Lê Văn Thịnh (sinh năm 1038, chưa rõ năm mất) – người được xem là vị tiến sĩ đầu tiên của nền khoa bảng Việt Nam, từng làm đến chức Thái sư dưới thời vua Lý Nhân Tông, là người đã bị mang “án oan” dài nhất lịch sử. Ông bị quy vào tội “hóa hổ giết vua” nhân một lần hộ giá vua Lý dong thuyền ngoạn cảnh hồ Dâm Đàm (Hồ Tây ngày nay)...

  • Pic Mgmt

    LỄ HỘI NHÂN SÂM Ở GEUMSAN (HÀN QUỐC)

    Nếu bạn là tín đồ của nhân sâm thì chắc chắn không nên bỏ qua chợ sâm Geumsan – Chợ nhân sâm lớn nhất trên toàn thế giới. Đây là nơi quy tụ và là trung tâm phân phối và chế biến sâm lớn nhất Hàn Quốc với hơn 1.300 cửa hàng buôn bán sâm và thảo dược, nắm giữ 80% thị trường sâm nước này...

  • Pic Mgmt

    LƯU BANG, NGƯỜI SÁNG LẬP NÊN NHÀ HÁN, CHÍNH LÀ LÝ BÔN, TỨC LÝ NAM ĐẾ CỦA VIỆT NAM ?!

    Lữ Gia, cái tên của vị tướng nước Nam Việt tận trung vì nước, kiên quyết chống lại Hán quân xâm lăng, được người Việt qua các thời đại tôn vinh, cho dù không ít người vẫn đặt nghi ngờ về tính chính thống của nhà Triệu Nam Việt. Ngọn nguồn của thừa tướng Lữ Gia phải kể bắt đầu từ Triệu Vũ Đế, người sáng lập ra nước Nam Việt...

  • Pic Mgmt

    KHO BÁU GIỮA TRÙNG KHƠI

    Nằm trong khu vực vịnh Bái Tử Long và sát cạnh Di sản Thiên nhiên Thế giới vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Bái Tử Long được ví như một “kho báu” sinh quyển giữa trùng khơi ở vùng biển Ðông Bắc của Việt Nam. Vườn quốc gia Bái Tử Long có tổng diện tích 15.783ha, trong đó diện tích biển chiếm 9.658ha, diện tích các đảo nổi chiếm 6.125ha; bao gồm 1.909 loài động, thực vật, trong đó có 72 loài động vật và 30 loài thực vật được ghi trong Sách đỏ Việt Nam...

  • Pic Mgmt

    LÀNG NINH HIỆP XƯA...

    Cách trung tâm Hà Nội chưa đầy 20 km, xã Ninh Hiệp (Gia Lâm), xưa có tên gọi là làng Nành, thuộc huyện Ðông Ngàn, xứ Kinh Bắc. Ninh Hiệp được nhiều người biết đến bởi đây là chợ đầu mối nổi tiếng về vải vóc. Cùng với sự náo nhiệt, sôi động của việc kinh doanh, mua bán, Ninh Hiệp vẫn còn là một làng quê in đậm dấu ấn một làng cổ Bắc Bộ, với nhiều giá trị văn hóa đặc sắc...

  • Pic Mgmt

    ĐẶNG TỘC ĐẠI TÔNG PHẢ

    “Đặng Tộc Đại Tông Phả” do Yên Quận công Đặng Đình Thự biên tập, Tiến sĩ Quốc lão Đặng Đình Tướng tục biên, Thái Nhạc Quận công Đặng Sĩ Hàn tục biên, Phó Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và ứng dụng phả học Việt Nam Nguyễn Văn Thành biên khảo và giới thiệu...

  • Pic Mgmt

    THỬ TÌM HIỂU VỀ CHIẾC BÁNH CHƯNG VUÔNG

    ...Chiếc bánh chưng vuông ta vẫn gói, vẫn ăn trong mỗi dịp Tết đến, thân thuộc là thế, tưởng chừng như chẳng còn gì để bàn để nói. Ấy vậy mà khi đi sâu tìm hiểu về gốc tích của nó, vẫn phát hiện ra nhiều điều thú vị, nhiều điều phải ngẫm phải suy. Bánh chưng lâu nay vẫn được coi là một loại bánh truyền thống của dân tộc Việt, ban đầu được làm ra nhằm thể hiện lòng biết ơn của con cháu đối với cha ông và đất trời. Bánh chưng thường được làm vào dịp Tết cổ truyền của dân tộc Việt và vào ngày giổ tổ Hùng Vương (mùng 10 tháng 3 âm lịch hàng năm)...

  • Pic Mgmt

    LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CHÙA SỦI

    Chùa Sủi có tên là Đại Dương Sùng Phúc tự, là một ngôi chùa cổ, có từ trước thời Lý, tọa lạc tại xã Phú Thị, huyện Gia Lâm, Hà Nội. Thời Lý - Trần, các vua thường qua đây ngủ đêm để ngóng mộng, chờ thông điệp của thần linh. Đây vốn là nơi nguyên phi Ỷ Lan (cô Tấm của quê hương Kinh Bắc) đời vua Lý Thánh Tông về cầu tự, sinh được thái tử Càn Đức – sau lên ngôi là vua Lý Nhân Tông. Thỏa nguyện ước, Bà cho xây dựng lại chùa và hoàn thành vào năm 1115...

  • Pic Mgmt

    NẤM NGỌC CẨU, THẦN DƯỢC "TAN CỬA NÁT NHÀ"

    ...Nấm ngọc cẩu là loại thảo dược nửa dạng cây nửa dạng nấm, không có lá. Thân có màu đỏ nâu sẫm, được cấu tạo bới cán hoa lớn, mang hoa dày đặc, có bao bọc bằng mo màu tím. Thời gian gần đây, thông tin về Nấm Ngọc cẩu (Nấm của quý, nấm “tan cửa nát nhà”, nấm dái chó, nấm Xin Xao) – một loại nấm cổ quái từ cái tên đến công dụng kỳ diệu trong trị sinh lý yếu, suy nhược cơ thể và vô số căn bệnh khác khiến dư luận xôn xao. Để đọc giả có một hiểu biết chính xác và đầy đủ về loài nấm quý hiếm này, iNấm xin có một bài tổng hợp chi tiết...

Chi tiết

TỪ PHÚC GIANG THƯ VIỆN ĐẾN CÁC THƯ VIỆN TƯ NHÂN Ở XỨ NGHỆ

Đăng lúc: 2014-08-20 17:39:30 - Đã xem: 1469


Từ Phúc giang thư viện đến các thư viện tư nhân ở xứ Nghệ

Nhân dân xứ Nghệ có truyền thống quý báu là hiếu học, trọng thầy, đậu đạt khoa bảng. Trên tinh thần đó mà người dân ở đây cũng rất yêu quý sách, có nhiều người đam mê sưu tầm sách và lập các thư viện để phục vụ cho nho sinh, con cháu học tập nâng cao kiến thức trong các gia đình, dòng họ. Qua lịch sử sách và thư viện nước ta nói chung, xứ Nghệ nói riêng thì Phúc Giang Thư viện của dòng họ Nguyễn Huy ở Trường Lưu (nay là xã Trường Lộc, Can Lộc) do Thám hoa Nguyễn Huy Oánh sáng lập là tiêu biểu nhất. Thám hoa Nguyễn Huy Oánh đã mở đầu nguồn mạch cho trào lưu xây dựng các thư viện tư nhân, dòng họ ở xứ Nghệ.

Nguyễn Huy Oánh (1713-1789), tự Kính Hoa, hiệu Lựu Trai. Quê làng Trường Lưu, xã Lai Thạch, huyện La Sơn (nay là xã Trường Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh). Tuổi nhỏ nổi tiếng thần đồng, đọc sách một ngày được hàng ngàn chữ. Năm 20 tuổi đỗ Giải nguyên thi Hương, khoa Long Đức 1 (1732). Dự thi Hội sau đó không đỗ, nên đi làm quan và tiếp tục tìm sách, tìm thầy học tập. Khoa thi Hội năm Mậu Thìn - Cảnh Hưng 9 (1748), ông đỗ Đình nguyên, Đệ nhất giáp đệ tam danh - Thám hoa. Ông làm quan trải các chức tước: Hàn lâm viện đãi chế, Hiệp đồng Nghệ An, Đông các hiệu thư, Thượng bảo tự khanh, Đề điệu các trường thi Hương Hải Dương và Yên Quảng, Phúc khảo thi Hội, Tán trị thừa chính sứ Sơn Nam, Đông các Đại học sĩ, Giám khảo kỳ thi Hội, Tri binh phiên, Nội giảng kiêm Tư nghiệp Quốc Tử Giám, Chánh sứ (sang nhà Thanh năm 1765), Thiêm đô ngự sử ở Ngự sử đài, Hữu Thị lang bộ Công, Hữu thị lang bộ Lại, về trí sĩ thăng Tả Thị lang bộ Lại, Tán lý các đạo Thanh Hoa, Sơn Nam, Đô ngự sử, Tán lý Thái Nguyên, Cao Bằng, tặng phong Thượng thư bộ Công, tước Thạch Lĩnh Bá.

Ông là người giỏi văn chương, trước thuật, đã để lại một di sản trước tác khá lớn, với gần 40 bộ, tập sách, tiêu biểu như: Tinh lý toản yếu; Ngũ kinh tứ thư toản yếu (15 Q.); Trường Lưu Nguyễn thị (10 Q.); Hoàng Hoa sứ trình đồ (2 Q.); Bắc dư tập lãm; Phụng sứ Yên Kinh tổng ca; Sơ học chỉ nam; Tiêu Tương bách vịnh; Quốc sử toản yếu; Huấn nữ tử ca; Dược tính ca quát; Thạc Đình di cảo (2 Q.). Năm 2005, Nxb. Hội Nhà văn cho in Tuyển tập thơ văn Nguyễn Huy Oánh.

Ông đã trở thành một tác gia lớn của dân tộc, có thể nói là đã đứng đầu văn đàn sử, sách nước Việt. Để viết được những bộ sách lớn, ông phải đọc và tham khảo rất nhiều bộ sách quý khác của các tác gia khác. Có lẽ đó là nguồn gốc để ông chú ý để tâm sưu tầm sách vở, tập hợp lại thành một thư viện lớn. Ý tưởng đó cũng từ việc ông sẽ phải làm là khi không làm quan nữa thì về quê nhà mở trường dạy học. Trường học do ông lập ra có tên là Trường Lưu học hiệu. Thư viện chính là môi trường tốt nhất để dạy và học có hiệu quả nhất. Thời gian về chịu tang mẹ (1775-1777), ông ý nguyện "Được thư thả để nghiền ngẫm thi thư, dạy bảo môn đệ và tự tìm thú vui ở đó". Ông bắt tay gây dựng kho sách trong trang viên dòng họ bên bờ Phúc Giang và chính thức là từ khi xin nghỉ hẳn làm quan về quê thì Phúc Giang Thư viện mới được gọi tên và đi vào hoạt động. Vốn sách thư viện được kể đến có hàng vạn cuốn (theo Đại Nam nhất thống chí), là các sách được ông và dòng họ, con cháu sưu tầm qua nhiều đời, nhiều năm, nhất là thời gian 50 năm ông trải quan chức, đi sứ. Thư viện còn lưu giữ các trước tác của ông và nhiều sách của bạn bè, thầy trò dành cho việc nghiên cứu, dạy và học tập ở trường Trường Lưu học hiệu. Nhờ sự uyên thâm của Thám hoa Nguyễn Huy Oánh, nhờ phương pháp dạy học tốt, cộng với vốn kho sách Thư viện Phúc Giang phong phú nên đã cuốn hút được đông đảo nho sinh trong vùng, xứ Nghệ và các địa phương khác tìm đến đây học tập, nghiên cứu. Đã có nhiều học trò của Thám hoa đậu đạt thành danh từ Phúc Giang Thư viện và Trường Lưu học hiệu. Sách Nguyễn Thị gia tàng chép: Các danh sĩ có tiếng nhiều người học cửa ông. Thi đỗ cao và làm quan đồng triều có hơn 30 vị. Kể như Trương Văn Quỹ (ở Thanh Nê), Trần Công Xán (Yên Vĩ) đều là bậc tham dự chính sự; Phạm Nguyễn Du (Thạch Động), Phạm Quý Thích (Hoa Đường), là những người nổi danh văn học. Trong thì có các vị Phiên đạo, ngoài có các quan Thừa hiến, đâu cũng gặp học trò của ông. Đến như những kẻ thành danh, từ Giải nguyên, Tri huyện, Tri phủ, Giám sinh thì có rất đông (Lại Văn Hùng, Dòng văn Nguyễn Huy ở Trường Lưu, Nxb.KHXH, Hà Nội, 2000).

Nhiều sách và công trình, tác phẩm quý của Thư viện Phúc Giang đã được cụ Thám hoa và dòng họ cho khắc in (mộc bản) để nhân bản phục vụ cho việc dạy học và lưu trữ lâu dài. Vốn di sản tài liệu quý hiếm này hiện còn 375 bản khắc gỗ là duy nhất có ở một thư viện tư nhân thời phong kiến nước ta còn lưu lại đến ngày nay. Như vậy, Phúc Giang Thư viện không chỉ là nơi lưu trữ sách mà còn là một cơ sở in sách. Thật hiếm nơi làm được việc này. Có lẽ vì thế mà triều đình phong kiến đã ban sắc phong công nhận và phong cho chủ nhân Thư viện là Uyên Phổ Hoằng Dụ Đại Vương. Nội dung sắc phong năm Cảnh hưng thứ 44 (1783) được dịch như sau:

Nguyễn Ân Đài - Trường ân hội. Khôi tinh đẩu tọa Thư viện Phúc Giang. Lộc vị lâu bền, nối thơm từ nguồn Khổng, kế dòng bởi núi Ni, để rộng cho chúng ta, lấy văn trồng người giúp cái kế trăm năm. Đem ân huệ khiến dân chúng, chữa bệnh cứu dân lập công ngàn thuở, cùng với mọi người góp sức thúc đẩy và gìn giữ nghĩa lớn - thật chính đáng dụng hưởng.

Nhân Tự Vương nối ngôi, nên tiến phong cho vương vị, vào chính phủ, lễ có đăng trật, nên ưng phong tên đẹp hai chữ. Vậy xứng đáng bao phong Nguyễn Ân Đài - Trường ân hội - Khôi tinh đẩu tọa Thư viện Phúc Giang với lộc vị lâu bền, nay được là Uyên Phổ Hoằng Dụ Đại Vương. Vậy phong sắc!
Ngày 26 tháng 7 năm Cảnh Hưng 44. (Tài liệu đã dẫn).

Sắc phong đã đánh giá rất cao công trạng của chủ nhân với Phúc Giang Thư viện. Hiện họ Nguyễn Trường Lưu cũng còn giữ được một bản sắc phong khác do triều Nguyễn, vào thời vua Minh Mạng (1824) ban phong cho Thám hoa Nguyễn Huy Oánh là “Phúc Giang Thư viện uyên bác chi thần” (vị thần uyên bác của Thư viện Phúc Giang).

Thám hoa Nguyễn Huy Oánh đã đi tiên phong - mở đầu cho xứ Nghệ về việc lập thư viện tư nhân, dòng họ. Từ đây người xứ Nghệ đã chăm chút cho việc lập thư viện lưu trữ sách và hoạt động phục vụ cho việc đọc sách của con cháu dòng họ, nho sinh và nhân dân. Đã có các thư viện tư nhân nối tiếp được truyến thống và tiêu biểu như Thư viện Lê Nguyên Trung (làng Trung Cần), thư viện họ Phan Huy (Thu Hoạch), họ Nguyễn (Ích Hậu), họ Nguyễn (Tiên Điền), họ Hoàng (Diễn Cát), họ Cao (Diễn Thịnh)...

Lê Nguyên Trung, còn có tên là Lê Tráng Lượng, húy là Nguyễn Huệ, được vua đổi là Nguyên Trung, hiệu Chỉ Trai, sinh năm Ất Tỵ (1784) - mất năm Kỷ Dậu (1849). Ông sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo, thi đậu Cử nhân khoa Quí Dậu (1814). Năm Minh Mệnh nguyên niên được bổ làm Tri huyện Hoằng Hóa, rồi Tri huyện Thiệu Lộc, được triều đình ban khen do làm việc rất công minh. Ông được thăng trải các chức: Tri phủ Khoái Châu, Đốc học Phú Yên, Lang trung bộ Hộ, Hiệp lý Gia Định, Hiệp trấn Bình Thuận, Lễ bộ Tả Thị lang, Bố chính Quảng Nghĩa, Hắc Sát sứ, Lại bộ chủ sự. Năm Thiệu Trị nguyên niên, ông được điều làm Án sát Hưng Yên, rồi Bố chính Hà Nội, Nam Định. Năm Tự Đức nguyên niên được bổ làm Tuần vũ Bình Định, Hộ lý Tổng đốc Bình Phú quan phòng. Năm Tự Đức thứ 2, ngày 19/10, ông qua đời hưởng thọ 65 tuổi. Gần 30 năm, ông làm quan qua 9 tỉnh, thành, là người giàu lòng nhân ái, trung nghĩa, ghét kẻ tham lam, quở trách phường xu nịnh. Đối với người lầm lỡ, ông lấy lời giảng giải: Không thể dùng vàng bạc để đổi lấy mạng con người. Thấy dân tình cực khổ, ông dâng sớ trình vua xin miễn giảm thuế đinh, thuế điền cho 224 xã. Vua phê rằng: Lòng ưu ái của nhà ngươi chất chứa trong lời văn. Vua ghi vào sớ trình: Miễn cho dân, thi hành ngay. Xuất thân từ nhà nghèo, nên khi làm quan, ông đã dành một phần lương bổng giúp đỡ người nghèo trong làng xóm, đặt ra Hương hiền nghĩa điền, để làm việc công đức và cứu giúp dân… Vợ ông cũng là người lấy công đức làm đầu, cần kiệm chăm lo nuôi dạy con cháu để ông lo việc nước...

Ngoài việc đóng góp tiền của để làm việc thiện thì ông Lê Nguyên Trung còn bỏ tiền lương bổng để sưu tầm, mua sách quí, tích góp xây dựng thư viện phục vụ việc học hành, bồi bổ kiến thức cho con cháu gia đình, dòng họ và bà con ở quê nhà. Để phát huy việc bảo vệ, sử dụng khai thác tri thức trong sách được tốt, ông đã chia sách thành các môn loại chi tiết để sắp xếp lên giá một cách khoa học, cụ thể, dễ tìm. Ông lại cho đóng sổ để ghi chép tên sách, người mượn, trả sách để quản lý tránh mất mát như hình thức phục vụ bạn đọc của một thư viện hiện nay... Những việc đó còn được ghi chép trong bài ký Lê Thị tích thư ký của Chỉ Trai - Lê Nguyên Trung (lưu ở Thư viện Viện nghiên cứu Hán Nôm). Bài ký này nói đến ý nghĩa của sách, tầm quan trọng và ý nghĩa của việc chứa sách, mục đính tổ chức sắp xếp sách và tổ chức thư viện nói chung. Phần dịch toàn bộ nội dung của bài ký như sau: Bài ký về việc chứa sách của họ Lê.

Người chứa sách cần phải năng đọc sách, lại phải biết kính cẩn giữ gìn sách mới được. Xưa kia có người cứ đến ngày Canh Tý thì làm lễ bái kinh. Chẳng phải họ biết tôn trọng kinh sách và giữ gìn sách làm sao?

Tôi đi làm quan đã lâu, tiêu pha tằn tiện, hễ còn thừa tiêu tôi đem mua sách để dành. Hễ mua được thì bộ nào đóng thành bộ ấy và tự yên ủi “ấy là ruộng báu của nhà ta”. Tôi tuy chưa có thể đọc hết được các sách ấy, nhưng tôi giữ gìn thật kính cẩn. Tôi lại muốn con cháu đời đời kính giữ, bèn đóng giá xếp lên, sau này sẽ đem đặt ở nhà thờ là nơi chốn để con cháu được cùng kính giữ. Tôi mới làm một cái biển, chia theo từng loại ghi rõ thành 7 mục: 1. Kinh, 2. Thi, 3. Sử, 4. Tử, 5. Tập, 6. Cử nghệ, 7. Tạp trứ.

Sau này có sách thêm thì theo số hiệu tiếp tục ghi vào đấy. Cần phải lau quét luôn để sách khỏi nát.

Bên cạnh tủ sách tôi có quyển sổ ghi đủ 4 chi họ, ai cũng có thể mượn về đọc, ai mượn thì ghi rõ vào cuối bảng khi trả lại, xóa tên đi. Việc này không thể sao lãng khỏi mất sách. (Đã đành) chứa sách không bằng tích lũy làm điều thiện. Ta (đáng tiếc) thật chưa tích lũy được nhiều điều thiện. Tuy nhiên trung, hiếu là của báu của nhà nho, kinh sử là của cải ruộng nương nhà nho. Con cháu ta quả thật biết việc học hành, việc cấy trồng là cần thiết thì biết gắng sức học tập. Biết học tập thì biết kính giữ sách, không để thất lạc, ngõ hầu không bỏ ruộng hoang của mình, không bỏ rơi của báu của mình, gắng sức tiến lên làm điều thiện. Như thế thì sẽ không phụ tấm lòng yêu thích chứa sách của ta.

Ngày 5, tháng 5, Bính Ngọ, niên hiệu Thiệu Trị (1846) Chỉ Trai chủ nhân (Theo Dương Bích Hồng, Lịch sử sự nghiệp thư viện Việt Nam trong tiến trình văn hóa dân tộc, H., Vụ Thư viện - Bộ VHTT, 1999, Tr. 85-86).

Cao Xuân Dục (1842-1923), tự Tử Phát, hiệu Long Cương, quê ở làng Thịnh Mỹ, tổng Cao Xá, huyện Đông Thành (nay thuộc xã Diễn Thịnh, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An). Ông thi đậu Cử nhân khoa Bính Tý - Tự Đức 29 (1876). Năm sau dự khoa thi Hội (1877), nhưng không đậu, nên phải đi nhận chức Hậu bổ ở Quảng Ngãi. Ông làm quan trải các chức tước: Kinh lịch, Tri huyện Bình Sơn, rồi Mộ Đức. Do làm việc tỏ ra xuất sắc, nên năm 1880 được thăng hàm Hàn lâm viện Biên tu. Năm sau ông được điều về Huế làm việc ở bộ Hình, rồi Nha Thương bạc. Tháng 4-1882, ông được cử vào Phái bộ ra Hà Nội thương thuyết về việc Pháp đánh chiếm Bắc Hà lần thứ 2, rồi được cử làm Thự Tri phủ Ứng Hòa. Đến 1884, được thăng hàm Hồng lô tự Thiếu khanh và điều về Huế giữ chức Biện lý bộ Hình, rồi đổi làm Án sát Hà Nội, đến tháng 5/1885 thăng làm Bố chánh Hà Nội, tháng 9 năm này thăng Thị lang, sung Hải phòng sứ tỉnh Hải Dương. Tại đây, do bất đồng ý kiến dẫn tới việc xô xát với viên Công sứ Pháp, ông bị giáng một cấp, nhưng vẫn giữ chức cũ. Năm 1889, ông làm Tán lý quân vụ dưới quyền Kinh lược đại sứ Bắc kỳ Hoàng Cao Khải, rồi thăng chức Tuần phủ Hưng Yên. Năm 1890, ông được thăng  làm Tổng đốc Sơn - Hưng - Tuyên. Năm 1893, ông được ban tước An Xuân Nam. Năm 1894, ông được cử làm Chánh chủ khảo trường thi Hương Hà Nam, rồi được thăng hàm Thự Hiệp biện Đại học sĩ, lãnh Tổng tài Quốc sử quán. Năm 1901, được cử làm Chánh chủ khảo khoa thi Hội ở Huế, rồi làm quyền quản Quốc Tử Giám. Tháng 11 năm 1907, ông được thăng Thượng thư bộ Học, sung Phụ chính phủ Đại thần. Năm 1908 được phong hàm Thái tử Thiếu bảo, tiếp năm 1909 lại thăng tước An Xuân tử. Năm 1913, Cao Xuân Dục xin về hưu và được ban hàm Đông các Đại học sĩ. Ông là tác gia lớn của đất nước với nhiều công trình chủ biên, biên soạn và các sáng tác thơ, văn, câu đối… Tiêu biểu như: Quốc triều tiền biên toát yếu, Đại Nam thực lục (Đệ ngũ kỷ và Đệ lục ký), Quốc triều chính biên toát yếu, Đại Nam nhất thống chí, Đại Nam dư địa chí ước biên thông quốc thổ sản, Viêm giao trung cổ ký, Đại Nam quốc sử quán tàng thư mục, Quốc triều luật lệ toát yếu, Đại Nam chính biên liệt truyện nhị tập,  Quốc triều Hương khoa lục, Quốc triều khoa bảng lục, Nhân thế tu tri...

Cao Xuân Dục cũng là người đam mê đọc sách, sưu tầm sách và lập thư viện tư nhân, dòng họ. Thư viện do ông lập ra gọi là Long Cương Thư viện cũng chứa hàng vạn cuốn. Thư viện Long Cương không còn và không thấy sử sách, tài liệu nhắc đến mộc bản, nhưng ông có công rất lớn trong việc nhân bản sách để lưu trữ. Ông thường thuê người chép lại 8 bản các sách quý hiếm, rồi giao cho mỗi người con trai giữ một bản, còn lại thì lưu vào Long Cương Thư viện, nên rất nhiều sách Hán Nôm quý hiếm của Thư viện Long Cương hiện còn được lưu giữ tại Thư viện Viện nghiên cứu Hán Nôm Việt Nam.

Trên đây chỉ kể vài thư viện tư nhân, dòng họ tiêu biểu để thấy được sự nối tiếp Phúc Giang Thư viện do Thám hoa Nguyễn Huy Oánh khởi xướng ở xứ Nghệ và thấy được công lao to lớn của ông trong lịch sử hình thành và phát triển ngành thư viện Việt Nam. Ngày nay, hàng vạn thư viện công cộng đã được nhà nước quan tâm lập ra ở khắp các huyện, quận, phường, khối, xã, bản, thôn, phục vụ hàng triệu lượt người đọc hàng năm, góp phần nâng cao tri thức cho toàn dân, toàn xã hội. Các thư viện tư nhân, dòng họ qua xã hội hóa đã hình thành và ngày càng phát triển thành hệ thống ở cơ sở cả nước cũng là phát huy được tư tưởng lớn của người đi tiên phong trong phong trào lập thư viện tư nhân như Thám hoa Nguyễn Huy Oánh với Phúc Giang Thư viện.

Phúc giang Thư viện với kho mộc bản quý hiếm cần được xếp hạng bảo vệ, lưu giữ, bảo quản và khai thác, phát huy cho tương xứng với kho mộc bản triều Nguyễn ở cục Lưu trữ Đà Lạt và ở chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang) đã được UNESCO công nhận là Di sản quý hiếm của nhân loại.

ĐÀO TAM TỈNH


CBN sưu tầm & giới thiệu

VIDEO THAM KHẢO


Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp