• Pic Mgmt

    HOÀNG THÁI HẬU Ỷ LAN...

    Hoàng Thái hậu Ỷ Lan - triều Lý - là một nhân vật lịch sử, một nhà Phật học nổi tiếng của Việt Nam. Tên tuổi cũng như cuộc đời bà gắn chặt với sự nghiệp của hai vị vua anh kiệt là Lý Thánh Tông và Lý Nhân Tông...

  • Pic Mgmt

    BÍ ẨN TÒA THÁP KHỔNG LỒ NGÓT NGÀN NĂM TUỔI Ở VĨNH PHÚC

    (VTC News) - Thật không ngờ, ở huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc, lại có một tuyệt tác tháp uy nghi, cổ kính đến vậy. Hỏi cụ bà đang tưới rau dưới ruộng về tháp, cụ đọc hai câu thơ: “Hỡi ai qua bến đò Then/Dừng chân mà ngắm tháp tiên bên đường”...

  • Pic Mgmt

    ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN ĐÃ "THOÁT TRUNG" NHƯ THẾ NÀO?

    Ta thường nói Đại Việt thời Trần ba lần đánh tan quân xâm lược Mông – Nguyên, đó là cách nói tắt; còn nói chính xác, lần thứ nhất (1258) là đánh thắng đế quốc Mông Cổ và hai lần sau (1285, 1288), đánh thắng đế quốc Nguyên. Triều Nguyên là một “mảnh vỡ” của đế quốc Mông Cổ, thiết lập ở Trung Quốc sau khi Hốt Tất Liệt (Khubilai) đánh thắng triều Tống...

  • Pic Mgmt

    VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XX QUA ẢNH CỦA TRƯỜNG VIỄN ĐÔNG BÁC CỔ

    Nhân dịp Năm Việt Nam tại Pháp 2014, Bảo tàng Cernuschi, Paris đang tổ chức triển lãm ảnh đặc biệt mang tên Objectif Việt Nam. Ảnh của Trường Viễn Đông Bác cổ. Các bức ảnh ghi lại không chỉ hành trình khoa học và sứ mạng bảo tồn hơn nửa thế kỷ của Trường Viễn Đông Bác cổ (EFEO) tại Việt Nam, mà còn cả cuộc sống đời thường của xã hội Việt Nam cách đây cả thế kỷ...

  • Pic Mgmt

    ÁNH MẶT TRỜI BIỂN ĐÔNG & BÀ TỔ GỐM CHU ĐẬU

    "Chiếc bình Annam" bằng gốm sứ hoa lam do nghệ nhân Bùi Thị Hí chế tác và vẽ hoa văn, hiện trưng bày trong Bảo tàng Hoàng gia Topaki (Thổ Nhĩ Kì). Bình hình dạng củ tỏi, cao 54cm, quét trôn mộc oxit sắt. Thân bình trang trí hoa văn dây mẫu đơn, vai bình có dải hoa văn lá bồ đề với hoa sen và đề dòng lạc khoản vòng quanh gồm 13 chữ Nho, mỗi chữ xen lẫn hoạ tiết mây cuộn: 大 和 八 年 匠 人 南 策 州 裴 氏 戲 筆 Đại Hòa bát niên tượng nhân Nam Sách châu Bùi Thị Hí bút, nghĩa: “Năm Đại Hoà thứ 8 (1450, triều vua Lê Nhân Tông) do thợ thủ công tại châu Nam Sách là Bùi Thị Hí vẽ”...

  • Pic Mgmt

    DẤU XƯA Ở NGÔI LÀNG CỔ BÊN BỜ SÔNG MÃ

    Đến với làng cổ Đông Sơn là đến với không gian văn hóa lâu đời, đến với những ngôi nhà cổ có tuổi đời hơn 200 năm. Ẩn chứa trong mỗi ngôi nhà ấy, di tích lịch sử ấy không chỉ có giá trị về mặt kiến trúc, văn hóa thẩm mỹ mà còn mang trong mình những câu chuyện thú vị và đầy ý nghĩa...

  • Pic Mgmt

    BÁO CÁO CHI TIẾT KẾT QUẢ TÌM MỘ THƯỢNG TƯỚNG QUÂN TRIỀU TRẦN - HÀ MẠI (1334-1410)

    Xin Hội nghị cho phép tôi được thay mặt những thành viên tham gia chương trình tìm mộ Tướng quân Hà Mại được trình bày bản báo cáo khoa học của đề tài khoa học “Tìm mộ Thượng tướng quân triều Trần Hà Mại” như sau:

  • Pic Mgmt

    VIỆT TỘC CÓ CHỮ VIẾT KHÔNG?

    Con người phát triển trước tiên là tiếng nói, để thông hiểu nhau trong đời sống hằng ngày, trao đổi với nhau tư tưởng, để xây dựng xã hội tiến bộ và một nền văn minh tốt đẹp cho ngày mai. Khi loài người đã tiến đến một trình độ khá cao, con người phát minh ra chữ viết, để ghi lại tư tưởng và quan niệm cho con cháu hậu thế...

  • Pic Mgmt

    HÙNG VƯƠNG TỔ MIẾU - NGÔI MIẾU CỔ ĐỘC ĐÁO & DUY NHẤT

    Trong sách của Bộ Lễ Nhà Lê do người thôn Lương Yên sao lại, vào năm Cảnh Hưng thứ 24 Triều Lê (1763) có tên là “Nam Việt thần kỳ hội lục” chép về 2.824 vị thần được thờ trong cả nước. Trong đó có 73 xã, thôn thờ Hùng Vương và tướng của Hùng Vương, nhưng chỉ có đình thôn Việt Trì thờ Thánh Tổ Hùng Vương và làng An Thái tổng Phượng Lâu huyện Phù Khang, phủ Tam Đới, trấn Sơn Tây là có Hùng Vương Tổ Miếu...

  • Pic Mgmt

    VỀ MỘT BÀI THƠ VIẾT NĂM 1938

    ...Tôi không nhớ rõ là năm nào, nhưng ít ra cũng phải vài ba thập kỷ rồi. Và như đã thành nếp quen rồi, mỗi khi tôi kể chuyện ngày xưa, các cháu lại thích nghe. Các cháu nói: ngày xưa hay thế ông nhỉ !? Chúng không còn hỏi: bao giờ cho đến ngày xưa nữa ! Trái lại chúng chăm chú lắng nghe tôi kể...

  • Pic Mgmt

    LỄ HỘI NHÂN SÂM Ở GEUMSAN (HÀN QUỐC)

    Nếu bạn là tín đồ của nhân sâm thì chắc chắn không nên bỏ qua chợ sâm Geumsan – Chợ nhân sâm lớn nhất trên toàn thế giới. Đây là nơi quy tụ và là trung tâm phân phối và chế biến sâm lớn nhất Hàn Quốc với hơn 1.300 cửa hàng buôn bán sâm và thảo dược, nắm giữ 80% thị trường sâm nước này...

  • Pic Mgmt

    MẶT TRỜI ĐỎ TÌM TRI ÂM

    Hậu duệ Cao Bá Quát hát ca trù ...Trong gia phả của Cao Bá Quát được hậu duệ lập tại www.caobaquat.com.vn có tên Cao Hồ Nga ở vị trí nhánh đời thứ sáu của nhà thơ nổi tiếng với tài thơ cũng như sự phong lưu này. Trong di sản thơ ca mà thánh Quát để lại cho đời, có nhiều bài ca trù nổi tiếng. Mấy trăm năm sau, hậu duệ của ông - Hồ Nga - chia sẻ: "Chúng tôi đã mất hai năm ròng rã để tìm hiểu về chầu văn, ca trù, tìm đến những thầy giáo chuyên ngành tiếng Nôm, văn học trung đại để học hỏi, biết cái hay của ca trù, chầu văn". Và những tinh hoa di sản tinh thần ấy đã được Mặt Trời Đỏ tìm cách để đưa đến công chúng trẻ hiệu quả...

  • Pic Mgmt

    BIỂN VIỆT - CON ĐƯỜNG TỪ HUYỀN THOẠI

    Bộ phim nhìn lại biển Việt từ những câu chuyện huyền thoại liên quan đến biển đảo VN, bắt nguồn từ việc khai thác biển của các cư dân Việt từ thời tiền sử cho đến ngày nay...

  • Pic Mgmt

    ĐÌNH CHU QUYẾN

    Đình Chu Quyến, còn gọi là đình Chàng, là một ngôi đình cổ, có niên đại thuộc cuối thế kỷ 17. Là ngôi đình tiêu biểu cho kiến trúc gỗ dân gian truyền thống của Việt Nam thời Lê trung hưng (Hậu Lê). Đình Chu Quyến là ngôi đình thuộc làng Châu Chàng (tên nôm là làng Chàng) xã Chu Minh huyện Ba Vì Hà Nội ngày nay...

  • Pic Mgmt

    NƯỚC XÍCH THẦN VÀ NƯỚC XÍCH QUỶ

    Nhờ sự phát triển rực rỡ của nền nông nghiệp dưới thời đại Thần Nông Đế Viêm*, xã hội Miêu, Viêm mà về sau gọi là Bách Việt đã có những phát triển vô cùng khởi sắc trên nhiều lãnh vực. Cư dân nông nghiệp sinh tụ đông đảo, đời sống an lạc, sung túc… Thời gian này tương ứng với giai đoạn giữa của thời kỳ văn hóa Bắc Sơn kể từ 7.000 đến 1.000 năm trước Công nguyên)...

Chi tiết

VỀ NHỮNG VỊ THẦN ĐƯỢC THỜ TRONG ĐÌNH TRUNG CẦN

Đăng lúc: 2014-10-24 17:16:38 - Đã xem: 1874

Đình Trung Cần, nay thuộc xã Nam Trung, huyện Nam Đàn, Nghệ An, được xây dựng vào khoảng thời gian nào còn là một câu hỏi. Năm Tân Sửu (1781), theo đề xuất của hai cha con đều là Tiến sỹ của dòng họ Nguyễn Trọng ở Trung Cần là Nguyễn Trọng Thường và Nguyễn Trọng Đương, nhân dân Trung Cần đã tiến hành trùng tu và nâng cấp đình lần thứ nhất. 

Tiếp đó, năm 1841, Tế tửu Quốc tử giám Lê Nguyên Trung lại cho tôn tạo thành ngôi đình có qui mô như ngày nay. Cùng với đình Hoành Sơn cách đó không xa, đình Trung Cần trở thành một trong những ngôi đình đẹp nhất miền Trung lúc bấy giờ. Đình nằm trên một khuôn viên rộng khoảng hai ngàn mét vuông. Tòa đại bái năm gian chạm trổ tinh vi nối liền với hậu cung toàn bằng gỗ lim.

Mười năm sau khi trùng tu đình lần thứ nhất, vào năm 1791, tương truyền vua Quang Trung đã có ý định xin làng Trung Cần ngôi đình này để đem về một nơi khác cũng ở trong tổng Nam Hoa giao cho La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp sử dụng cho Sùng Chính Viện. Tuy vậy, có thể là Viện trưởng Viện Sùng Chính đã khéo từ chối vì đình Trung Cần thờ Thành hoàng của làng Trung Cần là Nghĩa Quận công Tống Tất Thắng, một vị văn thần võ tướng mà Nguyễn Thiếp rất ngưỡng mộ và ông từng ca ngợi “...Trung nghĩa Tống Tất Thắng, Anh hùng Mai Thúc Loan...”. Nhờ đó, ngôi đình vẫn ở nguyên vị trí ban đầu. 

Lại mười năm tiếp theo sau đó, khi vua Gia Long lên ngôi ở Phú Xuân, nhà vua đã từng ra lệnh dỡ đình chùa về làm cung điện ở kinh thành, trừ những nơi thờ Khổng Tử. Dân làng Trung Cần đã làm một bức hoành phi khắc ba chữ lớn "Đại Thánh miếu“ treo lên trên gian chính của tòa đại bái nên một lần nữa, đình vẫn không bị dỡ đi. Ba chữ này đến nay vẫn còn.
        
                                               Ảnh 1.  Đình Trung Cần                                                       

Cụm di tích đình Trung Cần và mộ Tống Tất Thắng  đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia từ năm 1996.

Sau đợt trùng tu gần đây, đã có thêm 5 tấm bài vị bằng đá màu đen, khắc chữ Hán cùng phiên âm chữ Việt mạ vàng được bày trang trọng trên gian chính của hậu cung (ảnh 2). Các tấm bài vị này đã giúp khách hành hương và khách tham quan biết được những vị thần nào đang được thờ phụng hương khói trong ngôi đình. Với kiến thức hạn hẹp và bước đẩu tìm hiểu, bài viết dưới đây mong được giới thiệu chi tiết hơn về các vị thần này.

Bài vị đặt trong Long ngai ở chính giữa có các dòng chữ như sau: “Lịch triều sắc phong chư tôn mỹ tự tối linh Tôn thần Lí (理, đúng ra phải là李) triều Uy Minh, Dũng Liệt, Hiển Trung, Tá Thánh, Phụ (负, đúng ra phải là Phu Hựu俘侑) Đại vương Tôn Thần”.

Vị thần được nói đến trong bài vị này là Uy Minh Vương Lý Nhật Quang (李日光), huý là Lý Hoảng (李晃), con trai thứ 8 của vua Lý Thái Tổ, đã được tác giả Lý Tế Xuyên đề cập trong tác phẩm “Việt điện u linh tập” [1]được viết từ thế kỉ XIV. Theo [1] thì Ngài “... là người trung hiếu kính cẩn, quả quyết siêng năng, hiệu là Bát lang Hoàng tử 
                  
                 
                       Ảnh 2: Bài vị của 5 vị thần được thờ trong đình Trung Cần


Niên hiệu Kiền Phù Hữu Đạo năm đầu (1039, TG chú thích), phụng mệnh thu thuế châu Nghệ An, làm việc vài năm, một mảy lông mùa thu không nhũng lạm, nổi danh là liêm trực, vua rất yêu mến cho hiệu là Uy Minh Thái Tử (vị thái tử vừa oai phong vừa biết tường tận mọi việc), phong chức Tri Bản Châu Quân Dân Sự.... Các mỹ tự được các triều đại phong tặng cho Ngài sau khi mất cũng được cho biết là “Giữa năm Nguyên Phong nhà Trần (1251- 1258), vua Thái Tông nam chinh Chiêm thành, thuyền vua đi mau như gió, quả nhiên được đại thắng. Lúc khải hoàn về đến châu, vua ngự lên đền, sắc phong Uy Minh Dũng Liệt Đại vương. Năm Trùng Hưng năm đầu (1283, đời vua Trần Nhân Tông), lại cho thêm hai chữ Hiển Trung; Năm thứ tư (1286), gia phong hai chữ Tá Thánh (vị thánh trợ giúp). Năm Hưng Long thứ hai mươi mốt (1314, đời vua Trần Anh Tông), gia phong hai chữ Phu Hựu”(俘侑: có nghĩa là trợ giúp đánh bắt được quân giặc.

Như vậy thì bài vị của Ngài mới được khắc dựng trong đình Trung Cần đang bị khắc sai chữ “Lý” (李) thành chữ “理”, chữ “Phu”(俘)thành chữ  “Phụ”(负)và thiếu mất chữ  “Hựu”(侑.

Đại Việt sử ký toàn thư viết về Lý Nhật Quang như sau:

“Mùa thu, tháng 7 (năm Giáp Thân, 1044), vua (Lý Thái Tông) đem quân vào thành Phật Thệ (Vijaya, còn gọi là thành Chà Bàn, nằm ở phía Bắc thành phố Quy Nhơn ngày nay)...

...Tháng 8, đem quân về. Đến hành dinh Nghệ An, gọi Uy Minh Hầu Nhật Quang đến úy lạo rồi trao cho tiết việt trấn thủ châu ấy, gia phong tước vương. Trước đây vua uỷ cho Uy Minh thu tô hàng năm ở  Nghệ An và sai lập trại Bà Hoà khiến cho (trấn ấy) được vững chắc, lại đặt điếm canh các nơi cất chứa lương thực đầy đủ, cái gì cũng vừa ý vua, cho nên được tước phong như thế.”

Tại các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh hiện có hơn 50 đền thờ Uy Minh vương Lý Nhật Quang. Ngoài ra, dân gian lưu truyền còn cho rằng Ông Hoàng Mười trong đạo Mẫu là hiện thân của Ngài. Trong số các đền thờ Ngài thì nổi bật nhất là đền Quả tại huyện Đô Lương với lễ hội tạ ơn bà Bụt kéo dài từ ngày 19 đến ngày 21 tháng Giêng (Âm lịch) hàng năm. Thần tích đền Quả Sơn còn cho biết về công tích của Ngài như sau: "Ngài ở châu 19 năm, trừng trị kẻ gian, khen thưởng người lành, khai khẩn đất hoang, chiêu mộ lưu dân, bọn vô lại phải im hơi, người dân về với Ngài được yên nghiệp. Ngài thường qua lại vùng này, vùng khác, dạy nghề làm ruộng, trồng cây cối, nuôi gia súc, có nhiều chính sách lợi cho dân, làm cho nhân dân đoàn kết. Người dân đến kiện tụng thì lấy liêm, sỹ, lễ, nghĩa giảng dạy làm cho tự giác ngộ, ai nấy đều cảm hoá, không bàn đến chuyện kiện cáo nữa". 

Trong nhiều địa phương ở Nghệ An và Hà Tĩnh, các đền thờ Uy Minh Vương thường có tên gọi là đền Tam Tòa. Có thể kể đến trong số đó là đền Tam Tòa ở xã Nghi Công Bắc, một trong mười tám ngôi đền linh thiêng nhất ở Hoan Châu được tạo lập cách đây 600 năm. Hai câu đối cổ của ngôi đền này đã chứng minh cho điều đó:

李朝四百載以来堂堂帝冑
歡郡十八祠之一濯濯王灵
(Lý triều tứ bách tải dĩ lai,đường đường đế trụ
Hoan quận thập bát từ chi nhất, trạc trạc vương linh).

Tạm dịch:
            Rực rỡ mũ trụ Hoàng đế Lý triều, bốn trăm năm đã trải
            Sáng ngời anh linh Quân vương Hoan quận, nhất mười tám đền thiêng

Hiện vẫn còn nhiều giả thuyết về cái chết của Ngài. Thần phả đền Quả Sơn viết rằng Lý Nhật Quang hi sinh trong trận chiến với giặc, bị chém ngang cổ nhưng đầu không lìa, đến núi Quả thì ngựa quỵ xuống, ông qua đời vào ngày 17 tháng 8 năm 1057. Còn Việt điện u linh tập thì cho biết: “Một hôm Vương đang nhân tọa trong phủ, vừa có một con chim diều hâu bay vào trong màn.... Chim diều hâu bay liệng trong màn ba vòng rồi bay ra chỗ Vương ngồi, vừa bay vừa kêu, đến trước bụng Vương rơi xuống thành ra một trang giấy trắng. Trong trang giấy có nét chữ lờ mờ, trông không được rõ, dạng như rồng mây, Vương bảo đem cất đi....Vương hốt nhiên ngồi nhắm mắt thấy một người chừng sáu mươi tuổi, đội mão giải trại, bận áo tử hà, thắt lưng, tay cầm đao Thanh Long Yển Nguyệt đến trước mặt vái chào, Vương liền hỏi. Thưa rằng:  Tôi là vì sao Võ Khúc ở trên trời, vâng lệnh đức Ngọc Hoàng ở điện Đan Tiêu, xuống triệu Vương đến trước điện Tử Hư là chỗ Đế Quân ở, thảo một chương Ngọc Điệp...Vương mới thuật lại đầu đuôi câu chuyện con chim diều hâu hôm trước cho thân bằng nghe. Mọi người đều bảo đó là điềm tốt... Tiệc xong, Vương vào phòng ngủ, đêm ấy không đau ốm gì mà chết”. 
 
Phía bên phải sát Long ngai là bài vị thờ  thần Cao Sơn Cao Các có các dòng chữ như sau: “Cao Sơn Cao Các lịch triều sắc phong chư tôn mỹ tự phong Trác Vị (位,đúng ra phải là Vĩ 伟) Thượng đẳng tối linh Phật Xá tôn thần”.

Cao Sơn đại vương là vị thần được thờ ở rất nhiều nơi như các vùng thuộc Ba Vì, vùng sông Tích Giang và các vùng đất cổ của người Mường cũng như trong nhiều đình làng ở nhiều vùng đồng bằng Bắc Bộ khác. Về vị thần này trong các thần tích đa phần đều có đặc điểm chung là: có tên là Hiển, sống ở thời Hùng Vương thứ 18 (Hùng Duệ Vương), cùng với Quý Minh là em họ của Tản Viên, có công giúp vua Hùng đánh thắng quân Thục. Vị thần này sau này ngự ở ngọn núi bên trái của dãy Ba Vì (Tản Viên đứng giữa, bên phải là Quý Minh). Còn Cao Các Đại vương được thờ ở miền Trung và  miền Nam cũng chính là vị thần ở miền Bắc gọi là Cao Sơn Đại vương nhưng còn được quan niệm là thần núi địa phương.

Cao Sơn Đại vương còn được thờ ở đền Kim Liên, Hà Nội, còn gọi là đền Cao Sơn. Theo tín ngưỡng dân gian, thì đây là một trong những người con của Lạc Long Quân và Âu Cơ theo mẹ lên núi. Theo tấm bia đá đặc biệt hiện còn lưu giữ tại đền có bài tựa "Cao Sơn Đại vương Thần từ bi minh" do sử thần Lê Tung soạn năm 1510 cho biết khi các bộ tướng của vua Lê Tương Dực là Nguyễn Văn Lữ, Nguyễn Văn Long, Nguyễn Hoằng Dụ đem quân từ Thanh Hóa ra Bắc diệt vua Lê Uy Mục, đến giữa cánh rừng có một ngôi đền cổ mang bốn chữ “Cao Sơn đại vương”, rất lấy làm kinh ngạc, bèn vào đó khấn cầu được thần phù trợ và trận đó toàn thắng, nên nhà vua cho xây lại đền thờ Cao Sơn. Đền thờ chính hiện nay ở huyện Phụng Hóa, nay là Nho Quan, tỉnh Ninh Bình. Các triều đại về sau nối tiếp nhau phong Cao Sơn Đại vương là vị thần trấn giữ phía Nam kinh thànhThăng Long.

Theo Nguyễn Duy Hinh trong Tín ngưỡng Thành hoàng Việt Nam thì cả nước có 2017 đền thờ Cao Sơn, 1515 đền thờ Cao Các. Vùng Thanh - Nghệ có 355 đền thờ Cao Sơn - Cao Các. Tài liệu chính thức của nhà Nguyễn là Khâm Định Đại Nam hội điển sự lệ cũng xác nhận Cao Sơn và Cao Các chỉ là một thần hiệu. Theo dân gian, mỗi địa phương đều có một ngọn núi hoặc một cái gò nên thần hiệu của Cao Các là “Bản xứ Cao Các Đại vương” hay “Bản xứ Cao Sơn Đại vương”. Các địa phương đã cụ thể hóa thần núi là một nhân vật lịch sử nên thường có nhiều sự tích khác nhau, nhưng phổ biến nhất là xem Cao Sơn Đại vương đầu tiên là thần núi Tản, tức nhân vật Sơn Tinh trong huyền thoại.

Còn mỹ tự “Phật Xá” được khắc ở bài vị thờ  thần Cao Sơn Cao Các tại đình Trung Cần không rõ đã căn cứ vào những tư liệu lịch sử nào và mỹ tự “Phật Xá” ở đây có ý nghĩa gì? Kính mong các vị cao minh chỉ giáo.

Ngoài cùng bên phải Long ngai là bài vị thờ thần Thiên Cương được chép là: “Anh linh hiển ứng lịch triều sắc phong chư tôn mỹ tự gia phong Trác Vị (位, đúng ra phải là Vĩ伟) Túy Mục Thượng đẳng tối linh Thiên Cương tối linh thần”

Thiên Cương Thần Tướng Đại Vương là vị thần có công đánh giặc Xích Quỷ và giặc Ân từ thời Hùng Vương thứ 6. Thần tích chép rằng ông là con cả của Quận Vương Kinh Bắc trong 15 bộ của triều Hùng Vương. Khi nước ta có giặc xâm lược A Lỗ Châu cầm đầu là Xích Quỷ, yêu binh lại có tà thuật, thế nước bị nguy nan, Thiên Cương theo lệnh cha về triều giúp nước trừ họa, lúc lâm trận chàng giở phép thần bắt sống được quỉ chúa, dẹp tan quân địch. Khi có giặc Ân sang xâm lấn, Thiên Cương cùng phù Đổng Thiên Vương xuất quân đánh tan giặc Ân. Sau vua Hùng ban phong cho ngài làm Đại Vương.

Phía bên trái sát Long ngai là bài vị của thần Ất Bá được chép như sau: “Uất không hộ quốc lịch triều sắc phong chư tôn mỹ tự gia phong Trác Vị (位, đúng ra phải là Vĩ伟) Thượng đẳng tối linh Ất Bá tôn thần”.

Không rõ khi khắc  tấm bài vị này thì những tư liệu nào hay những sắc phong nào đã được lấy làm căn cứ để chép ra những mỹ tự được phong và gia phong đối với vị thần Ất Bá này. Kính mong các bậc cao minh chỉ giáo.

Ngoài cùng bên phải Long ngai là bài vị của Nghĩa Quận công Tống Tất Thắng được chép như sau: “Lê triều Tiến sĩ Đông Các Đại học sĩ Nghĩa Quận công lịch triều sắc phong chư tôn mỹ tự gia phong Trác Vị (位, đúng ra phải là Vĩ伟) Thượng Thượng Thượng đẳng tối linh tôn thần Tống Tướng công”.
 
Ở miền Trung nói chung và Nghệ Tĩnh nói riêng, các đình, đền ở các làng xã được xây dựng trước đây chủ yếu để thờ Khổng Tử, Cao Sơn Cao Các chư thần hoặc các Thiên thần. Việc tôn thờ các Nhân thần là người địa phương làm Thành hoàng của làng mình trong Đại Thánh miếu của làng cùng với Khổng Tử như ở đình Trung Cần là một trường hợp đặc biệt xuất phát từ lòng ngưỡng mộ và tôn kính của nhân dân Trung Cần nói riêng và Nam Đàn nói chung đối với Nghĩa Quận công Tống Tất Thắng, như những người dân quanh vùng này vẫn gọi một cách kính cẩn là “Đức Thánh Tống”. Tống Tất Thắng người làng Trung Cần, đậu Tiến sĩ khoa Ất Sửu (1505).
                       
                                 Ảnh 3:  Sắc chỉ của vua Duy Tân năm 1850
                    
         
                                            Ảnh 4:  Sắc chỉ của vua Khải Định 

Triều vua Đoan Khánh, lúc mới 18 tuổi, được nhân dân Trung Cần coi là người khai khoa của làng. Ông nổi tiếng là thần đồng, văn võ toàn tài, cùng Nguyễn Kim khôi phục vương triều của nhà Lê từ tay nhà Mạc, có công đánh giặc Sầm, giặc Bồn Man, từng giữ chức Thượng thư bộ Lại kiêm Đông các Đại học sỹ, tước Nghĩa Quận công. Chính vì vậy, năm Canh Tuất (1850), sau khi đình được Tổng đốc, Tế Tửu Quốc tử giám Lê Nguyên Trung trùng tu, các triều vua nhà Nguyễn đã ban “sắc chỉ” giao cho Trung Cần chăm lo hương khói thờ phụng Ngĩa Quận công Tống Tất Thắng. Sắc chỉ của vua Duy Tân (ảnh 3) ghi rõ “Sắc chỉ Nghệ An tỉnh, Thanh Chương huyện, Trung Cần xã tòng tiền phụng sự” chỉ đối với 3 vị thần lần lượt là “Cao Sơn Cao Các Thượng đẳng thần”, “Quang ý Dực bảo Trung hưng Lê triều Tiến sĩ Đông Các đại học sỹ Nghĩa Quận công Tống tướng công Trung đẳng Thần” và “Thiên Cương Linh Ứng chi Thần”.

Riêng sắc chỉ của vua Khải Định nhân ngày “Tứ tuần Đại Khánh” (ảnh 4) thì chỉ giao thờ phụng “Quang ý Dực bảo Trung hưng Lê triều Tiến sĩ Đông Các Đại học sỹ, Nghĩa Quận công Tống tướng công Trung đẳng Thần”.

Bách khoa thư mở Wikipediatiếng Việt và nhiều bài viết hiện nay đều cho rằng các vị thần được thờ trong đình Trung Cần là Nghĩa Quận công Tống Tất Thắng, Tam tòa Đại vương, Tứ vị Đại vương, Cao Sơn Cao Các. Như đã kiến giải ở trên, Tam tòa Đại vương chính là Uy minh Vương Lý Nhật Quang, Cao Sơn Cao Các là vị thần ngự ở ngọn núi bên trái của dãy Ba Vì, là một trong ba vị thần núi Tản, tức nhân vật Sơn Tinh trong huyền thoại. Còn Tứ vị Đại vương là những vị thần nào? Thần Thiên Cương và thần Ất Bá được khắc ở hai bài vị nêu trên có thuộc Tứ vị Đại Vương hay không?

Nếu căn cứ vào sắc phong của triều vua Duy Tân nêu trên thì trước đây chỉ có 3 vị thần được thờ trong đình Trung Cần và thứ bậc của các vị thần lần lượt sẽ là Cao Sơn Cao Các Thượng Đẳng Thần, Tống Tướng công Trung đẳng Thần, Thiên Cương Linh Ứng Thần. Như vậy thì việc sắp đặt thứ tự phải trái các bài vị như ở đình Trung Cần đã đúng chưa? Và các mỹ tự Trác Vĩ Thượng Thượng Thượng đẳng tối linh đối với Nghĩa Quận công Tống Tất Thắng hay Trác Vĩ Túy Mục Thượng đẳng tối linh đối với thần Thiên Cương không rõ đã được căn cứ vào những tư liệu, cứ liệu lịch sử nào? Uy minh Vương Lý Nhật Quang còn được thờ trong đền Lùm Tum cách đó không xa cũng thuộc Trung Cần và đã được đưa vào thờ trong đền Trung Cần từ lúc nào? Và thần Ất Bá với các mỹ tự “Trác Vị Thượng đẳng tối linh Ất Bá tôn thần” là vị thần nào? Mong được các bậc cao minh bổ sung sử liệu, cứ liệu, giúp khách hành hương và khách tham quan biết được rõ hơn những vị thần  nào đang được thờ phụng hương khói trong ngôi đình.   

                                                                                   TỐNG TRẦN TÙNG
                                                                              Hà Nội, tháng 5 năm 2014

Tài liệu đã dẫn:

[1].Việt điện u linh tập -  Lý Tế Xuyên - (Lê Hữu Mục dịch), Lichsuvietnaminfo.
[2]. Đại Việt sử ký toàn thư, Tập I, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993
[3]. Tín ngưỡng Thành hoàng Việt Nam - Nguyễn Duy Hinh - Viện nghiên cứu tôn giáo,  NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1996
[4]http://vi.wikipedia.org, Việt Hùng, Đông Anh, Hội làng Dục Nội.
[5]. Khâm ĐịnhĐại Nam hội điển sự lệ - NXB Thuận Hóa, 1993

CBN sưu tầm & giới thiệu

Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp