• Pic Mgmt

    KỲ THƯ VỀ TRANG PHỤC HOÀNG TỘC VIỆT NAM

    Tập sách Đại lễ phục Việt Nam thời Nguyễn (1802-1945) là công trình mới nhất của nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn, hiện đang gây chú ý mạnh mẽ trong giới chuyên môn và nghệ thuật nước nhà. Đó là một công trình khảo cứu chi tiết và tổng quát về phẩm phục từ hoàng thất đến quan lại và sắc lính trong thời Nguyễn...

  • Pic Mgmt

    TƯ LIỆU ĐỊA BẠ TRONG NGHIÊN CỨU LÀNG XÃ VIỆT NAM TRUYỀN THỐNG

    Trong lịch sử Việt Nam, lần đầu tiên Nhà nước cho lập sổ địa bạ là vào năm 1092, bấy giờ gọi là điền tịch. Thời Lê, ngay sau kháng chiến chống Minh thắng lợi, năm 1428 Lê Thái Tổ đã lệnh cho các địa phương trong cả nước điều tra, xem xét ruộng đất và lập sổ địa bạ. Quốc triều hình luật quy định cứ bốn năm làm lại sổ điền bạ một lần...

  • Pic Mgmt

    XUÂN KHAI BÚT

    Ngày xưa, Cha tôi thường làm thơ khai bút đầu năm mới, tôi hay chụp ảnh, em tôi vẽ ký họa...điều đó như đã thành thông lệ mỗi khi xuân về. Năm 1972, Mỹ ném bom Hà Nội, nhưng chúng đã thất bại thảm hại, quân & dân ta đã chiến thắng cuộc tập kích chiến lược bằng máy bay B52 của Mỹ ngay trên bầu trời Hà Nội. Hết chiến tranh, đất nước thanh bình...

  • Pic Mgmt

    GIỮA MỘT THẾ GIỚI VẠN BIẾN

    Tình hình quốc tế trong hai năm qua có những chuyển biến rõ rệt. Một kỷ nguyên mới cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn đã xuất hiện và có thể đang tiến vào trạng thái “chiến tranh lạnh mới”. Việt Nam cần nhận biết bản chất của những biến đổi, đẩy mạnh cải cách, nâng cao chất lượng hợp tác với các nước lớn và cộng đồng ASEAN...

  • Pic Mgmt

    LÊN BẮC VỀ NAM

    Lời giới thiệu: Thượng tọa Thích Viên Như (Viên Như) hiện là sư trụ trì chùa Linh Sơn, Đà Lạt. Thầy là người rất tâm huyết với văn hóa dân tộc. Tôi xin trân trọng giới thiệu nội dung bài viết LÊN BẮC VỀ NAM để mọi người tham khảo.

  • Pic Mgmt

    ĐAỊ HỘI ĐẠI BIỂU HỌ TRƯƠNG VIỆT NAM LẦN THỨ NHẤT (2013-2018)

    ...Đúng 8h sáng, ngày 21 tháng 4 năm 2013, nhằm ngày 12 tháng 3 năm Quý Tỵ, Đại hội Đại biểu họ Trương Việt Nam lần thứ nhất đã được tổ chức trọng thể tại Hội trường lớn của Bảo tàng Hà Nội, số 2 đường Phạm Hùng, huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội trong không khí trang nghiêm, thiêng liêng và đầy ắp tình thân tộc...

  • Pic Mgmt

    Ngọc Lũ - trống đồng Lạc Việt điển hình

    “Trong các trống đồng Lạc Việt, trống đồng Ngọc Lũ là to nhất, có hoa văn phong phú và điển hình nhất”, học giả Đào Duy Anh viết trong cuốn Lịch sử cổ đại Việt Nam...

  • Pic Mgmt

    GS CAO XUÂN HUY

    Tiến tới kỷ niệm 60 năm ngày thành lập Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Ban biên tập hnue.edu.vn sẽ thường xuyên đăng bài về các Học giả, Giáo sư và những Nhà giáo tiêu biểu có công xây dựng và phát triển Nhà trường trên các phương diện: Khoa học, Đào tạo, Quản lý,... Bài đăng dưới đây của Giáo sư Nguyễn Đình Chú viết về học giả Cao Xuân Huy - Giáo sư của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội từ 1951-1960...

  • Pic Mgmt

    AN NAM ĐẠI QUỐC HỌA ĐỒ DƯỚI MẮT HỌC GIẢ MỸ

    An Nam đại quốc họa đồ là tờ bản đồ có kích thước 84x45cm, phụ bản của cuốn Dictionarium latino-anamiticum (Từ điển Latin-An Nam), do Oriental Lith. Press xuất bản ở Calcutta (Ấn Độ) vào năm 1838...

  • Pic Mgmt

    Ả ĐÀO - NSND QUÁCH THỊ HỒ

    NSND Quách Thị Hồ (1913-2001) quê ở làng Ngọc Bộ, tỉnh Bắc Ninh.Sống và mất tại Hà Nội. Ngay từ khi còn trong bụng mẹ, bà đã được nuôi dưỡng bằng nghệ thuật Ả đào. Lên 6 tuổi, bà đã bắt đầu học đàn, học hát, học gõ phách, 9 tuổi học múa, 11 tuổi theo mẹ đi hát. Năm 1976, tiếng hát của bà được GS.TS. Trần Văn Khê ghi âm và giới thiệu ra thế giới. Năm 1978, bà chính thức được Hội đồng Âm nhạc quốc tế của Unesco và Viện nghiên cứu quốc tế về Âm nhạc trao bằng danh dự vì công lao đặc biệt trong việc bảo tồn một bộ môn âm nhạc truyền thống có giá trị văn hóa, nghệ thuật cao. Năm 1988, băng ghi âm tiếng hát của NSND Quách Thị Hồ đã được xếp hạng cao nhất tại Liên hoan Âm nhạc quốc tế tại Bình Nhưỡng (Triều Tiên) với sự tham gia của 29 quốc gia...

  • Pic Mgmt

    CHÙA BỒ ĐÀ (BẮC GIANG)

    ...Bắc Giang vùng đất có truyền thống văn hóa lâu đời, sở hữu một nền văn hóa phong phú, đặc sắc toạ lạc trên ngọn núi Phượng Hoàng (Bổ Đà Sơn), phía Bắc dòng sông Cầu, thuộc địa phận xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (xã Tiên Lát, huyện Việt Yên, phủ Lạng Giang, tỉnh Bắc Ninh xưa)...

  • Pic Mgmt

    VIẾNG ĐỀN CUÔNG, KHÔNG QUÊN NỖI ĐAU MẤT NƯỚC

    Dựa trên các cứ liệu lịch sử, bài viết thể hiện những quan điểm và nỗi trăn trở của Thiếu tướng, PGS - TS Lê Văn Cương, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược & Khoa học Bộ Công an.

  • Pic Mgmt

    NỮ TƯỚNG BÙI THỊ XUÂN

    Lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam đã sản sinh ra rất nhiều nữ tướng anh hùng hào kiệt, bất khuất và không ít người trong số đó đã trở nên bất tử với cái chết trung liệt của mình được đời đời kính ngưỡng. Cái chết của nữ tướng Tây Sơn, Đô Đốc Bùi Thị Xuân là một trong những nữ tướng anh hùng của Tây Sơn và cái chết lẫm liệt, bất tử của bà đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng người được truyền lại qua nhiều thế hệ...

  • Pic Mgmt

    LÝ CÔNG UẨN LÀ NGƯỜI HÀ NỘI

    Việc xác minh lý lịch Lý Công Uẩn quả là vô cùng khó khăn. Hơn một ngàn năm trôi qua, nhưng mộ của Hoàng đế này, chưa được giới khảo cổ học khai quật và xác minh...

  • Pic Mgmt

    DINH THỰ VUA MÈO TRÊN CAO NGUYÊN ĐÁ ĐỒNG VĂN

    Khu dinh thự nằm trên thung lũng được chọn kỹ theo phong thủy. Đây là di tích quốc gia, đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng từ ngày 23/7 năm 1993. Chủ dinh thự, ông Vương Chí Sình là người H’mông trong dòng tộc từng được biết đến như “vua người H’mông” khu vực Hà Giang những năm trước cách mạng...

Chi tiết

THẦN TÍCH LIÊN QUAN ĐẾN ĐẠI GIA ĐÌNH HÙNG VƯƠNG

Đăng lúc: 2014-01-27 10:37:43 - Đã xem: 2025

(bài viết của TS.Trịnh Khắc Mạnh & TS. Nguyễn Hữu Mùi)
http://giaovn.blogspot.com/2013/06/than-tich-lien-quan-en-ai-gia-inh-hung.html

Nghi thức tế lễ tại đền Quốc Tổ Lạc Long Quân. Ảnh: Phương Thanh
Nghi thức tế lễ tại đền Quốc Tổ Lạc Long Quân. Ảnh: Phương Thanh
Lời dẫn: Dưới đây là bài viết chung của hai nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Hán Nôm (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam). Đã đăng trên báo Phú Thọ vào dịp tháng 3 năm ngoái.

Dấu ấn về thời kỳ Hùng Vương đã được các nhà nghiên cứu lịch sử, khảo cổ và các ngành khoa học khác chứng minh; và cũng được phản ánh sâu đậm qua nguồn tài liệu ngọc phả, thần phả, phả lục, cổ lục… mà theo thuật ngữ chuyên môn gọi chung là thần tích. Tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm hiện còn lưu giữ được 568 tập thần tích mang ký hiệu AE ghi chép về sự tích các thần và việc thờ cúng các thần ở Việt Nam. Theo điều tra của chúng tôi, tỉnh Phú Thọ có 42 tập thần tích với kí hiệu AE/a9, trong có nhiều tập ghi về việc thờ cúng các thần thời Hùng Vương của các làng xã thuộc tỉnh Phú Thọ trước đây.

Về không gian thờ tự, kết quả nghiên cứu tài liệu cho thấy, tỉnh Phú Thọ vào thời điểm trước Cách mạng tháng 8-1945 có 70 làng xã thuộc 6 huyện: Cẩm Khê, Hạ Hòa, Sơn Vi, Phù Ninh, Tam Nông và Thanh Ba thờ thần thời Hùng Vương. Các làng xã của châu Thanh Sơn và huyện Thanh Thủy (châu Thanh Sơn và huyện Thanh Thủy vốn là vùng núi của tỉnh Phú Tho), thần tích của các làng bản ở đây chủ yếu là dạng truyền miệng, chưa có điều kiện văn bản hóa như các xã trong 6 huyện nêu trên. Dựa trên số lượng thần tích hiện có lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm của tỉnh Phú Thọ, đã giúp  xác định rõ những đường nét cơ bản về không gian văn hóa thờ thần thời Hùng Vương trên địa bàn Phú Thọ. Đó là vùng không gian văn hóa rất rộng, gần như bao trùm cả vùng đồng bằng và trung du, chủ yếu nằm dọc theo hai bờ của sông Hồng - địa bàn làm ăn sinh sống của người Việt, trong đó huyện Cẩm Khê có 9 xã; huyện Hạ Hòa 7 xã; huyện Sơn Vi 22 xã; huyện Phù Ninh 15 xã, thôn; huyện Tam Nông 2 xã; huyện Thanh Ba 14 xã, giáp. Điều này chứng tỏ thời đại Hùng Vương đã đi vào tiềm thức của người dân Phú Thọ, cư dân nơi đây luôn hướng về tổ tiên, và phụng thờ các vị thần thời Hùng Vương để tỏ lòng tri ân.

Về đối tượng thờ tự: Việc thờ thần thời Hùng Vương khá đa dạng và phong phú, tựu trung có thể quy vào 4 đối tượng:

Thờ các vị vua Hùng: Các vị vua Hùng gồm 18 đời, ngoài tư cách là tổ tiên của dân tộc, họ còn được tôn thờ như các vị thần trên địa bàn một số xã: Hi Cương, Hà Lộc, Tiên Cương, Hy Cương của huyện Sơn Vi; thôn Yên Lãng xã Hạ Giáp của huyện Phù Ninh; xã Yên Khê của huyện Thanh Ba. Trong số này điểm thờ ở xã Hy Cương huyện Sơn Vi (nay là xã Hy Cương thành phố Việt Trì) là quan trọng nhất, bởi đây không chỉ có Đền Hùng được tạo dựng từ lâu đời, trở thành biểu tượng cho tinh thần “Uống nước nhớ nguồn” của đại đoàn kết toàn dân tộc, mà còn tàng trữ bản Ngọc phả quý với tên gọi đầy đủ là Hùng đồ thập bát diệp thánh vương Ngọc phả cổ truyện do Hàn lâm viện Trực học sĩ Nguyễn Cố biên soạn vào năm Nhâm Thìn niên hiệu Hồng Đức thứ 3 (1472) đời vua Lê Thánh Tông, Hàn lâm Thị độc Nguyễn Trọng trùng đính vào năm Canh Tý niên hiệu Hoàng Định thứ nhất (1600) đời vua Lê Kính Tông và Lễ phiên Lê Đình Hoan phụng sao. Điều đáng quý ở đây là Ngọc phả ghi đầy đủ về 18 đời vua Hùng. Đồng thời Ngọc phả còn ghi đầy đủ danh tính của 100 người con từ bọc trứng do mẹ Âu Cơ sinh ra, về sau chia 50 người theo cha về miền biển, 50 người theo mẹ về miền rừng, với lời thề dù trong hoàn cảnh khó khăn nào cũng phải tương trợ, đoàn kết giúp đỡ nhau, thành phương châm sống tốt đẹp, lối ứng xử ở đời trong buổi đầu dựng nước của người Việt Nam.

Thờ vợ và cung phi của các vua Hùng: Gồm các xã Hiền Lương ở huyện Hạ Hòa; xã Do Nghĩa, xã Yên Ninh Thượng ở huyện Sơn Vi; xã Lâm Nghĩa ở huyện Phù Ninh. Trong số này đáng chú ý là điểm thờ Quốc mẫu Âu Cơ ở xã Hiền Lương huyện Hạ Hòa. Theo chính sử, bà Âu Cơ là con gái của Đế Lai. Theo Thần tích của xã Hiền Lương, lúc sinh thời bà thường sống yên tĩnh trong nhà học chữ xem sách, không cần người chỉ bảo, rất giỏi sáo đàn, tinh thông âm luật, giỏi, khéo như Tương Phi, tài cao như Lộng Ngọc. Bà mất ngày 15 tháng 12 năm Nhâm Thân. Huyền thoại của bà gắn với sự tích sinh bọc trăm trứng, nở thành trăm người con trai, trở thành bất hủ trong ký ức của người Việt Nam.

Thờ các vị con của vua Hùng: Gồm các xã Ấm Thượng ở huyện Hạ Hòa; thôn Ngọc Nhi xã Tiên Phú; xã Yên Ninh Hạ ở huyện Sơn Vi. Các vị này đều là con của các vua Hùng và các bà cung phi. Có thể nêu như trường hợp của xã Ấm Thượng. Thần tích ở đây ghi nhận: "Vua Hùng Hiền Vương trong một lần đi tuần du đến núi Phượng Dực gặp tiên nữ Phan Lai công chúa rồi kết duyên, sinh được 4 người con, với tên Nôm là: Chàng Út Lỗ Thố Đại vương, Chàng Út Bến Trên Đại vương, Đức Ông Muôn Khê Cửa Ngòi Đại vương và Đức Khánh Bà Hà Bá Thủy Quan Công Chúa Đại vương. Cả 4 vị đều cùng Phù Đổng Thánh vương đánh giặc Ân, giữ yên bờ cõi đất nước.

Thờ các vị tướng lĩnh công thần của các vua Hùng: Gồm các xã còn lại. Nhóm này phải kể đến bộ ba công thần: Tản Viên Sơn Thánh, Cao Sơn Đại vương và Quý Minh Đại vương vốn là bề tôi đắc lực của vua Hùng đời thứ 18 là Hùng Duệ Vương. Theo ghi nhận trong thần tích, mặc dù còn một số chi tiết khác nhau nhưng có thể thấy Tản Viên Sơn Thánh tên húy là Tuấn, Cao Sơn Đại vương tên húy là Sùng, Quý Minh Đại vương tên húy là Hiển, vốn là ba anh em, trong đó Tản Viên Sơn Thánh là anh cả. Sơn Thánh có tài thông thiên triệt địa, khiến Duệ Vương mến mộ, gả công chúa và nhường ngôi cho. Ngoài cuộc chiến giữa Sơn Tinh với Thủy Tinh (con vua Thủy), ông còn cùng hai em giúp vua Duệ Vương đánh quân Thục Phán trong cuộc chiến tranh Hùng - Thục.

Lòng thành kính dâng hương tri ân công đức tổ tiên trong mỗi người dân Việt Nam thể hiện tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.
Lòng thành kính dâng hương tri ân công đức tổ tiên trong mỗi người dân Việt Nam thể hiện tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.

Ngoài ba vị Tản Viên Sơn Thánh, Cao Sơn Đại vương và Quý Minh Đại vương cũng cần nhắc đến nhiều vị công thần của vua Hùng, đặc biệt là các công thần dưới triều vua Hùng Duệ Vương – tức vị vua cuối cùng trong phả hệ Hùng Vương, bởi họ đều là các bề tôi trung thành trong việc đánh Thục Phán, mang lại bình yên cho Nhà nước Văn Lang.

Như vậy, với 4 đối tượng ghi nhận trong thần tích được thờ tự tại 70 làng xã trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, cho thấy không gian văn hóa thờ thần thời Hùng Vương ở đây vốn rất đậm đặc mà trung tâm là Đền Hùng, sau đó phát triển đến các vùng xung quanh, nhất là huyện Sơn Vi với 12 địa điểm và cả thành phố Việt Trì hiện nay là nơi tụ cư của người Việt cổ, là kinh đô của nước Văn Lang xưa.

Tóm lại, dựa vào tư liệu thần tích ở các làng xã của tỉnh Phú Thọ cung cấp giúp chúng ta nhìn nhận đánh giá một cách khoa học về không gian văn hóa thờ thần thời Hùng Vương. Tuy nhiên những thông tin trong thần tích cần được xem xét và đánh giá thận trọng, song đây là những thông tin phản ánh nhận thức của người dân Phú Thọ nói riêng và người dân Việt Nam nói chung về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở một giai đoạn sơ khai trong lịch sử dân tộc. Điều này càng chứng tỏ không gian văn hóa thờ thần thời kỳ Hùng Vương của người dân Phú Thọ vốn có từ lâu đời, được lưu truyền, gìn giữ từ thế hệ này qua thế hệ khác, trở thành phong tục tốt đẹp trong đời sống tinh thần của dân tộc, tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam.

Cao Bá Nghiệp sưu tầm & giới thiệu


Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp