• Pic Mgmt

    Ý NGHĨA CÚNG ÔNG CÔNG ÔNG TÁO

    ...Theo tín ngưỡng dân gian Việt Nam thì Táo Quân có nguồn gốc từ ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ của Lão giáo Trung Quốc nhưng được Việt hóa thành huyền tích "2 ông 1 bà" - vị thần Đất, vị thần Nhà, vị thần Bếp núc. Tuy vậy người dân vẫn quen gọi chung là Táo Quân hoặc Ông Táo do kết quả của thuyết tam vị thất thế (thuyết Ba ngôi) khá phổ biến trong các tín ngưỡng, tôn giáo. Bếp là bản nguyên của nhà khi người nguyên thủy có lửa và đều dựa trên nền móng là đất...

  • Pic Mgmt

    HUYỀN BÍ XỨ MƯỜNG

    Chùa Kè ở xã Phú Vinh (huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình) không chỉ là một trong những ngôi chùa cổ nhất của xứ Mường ở tỉnh Hòa Bình mà còn gắn liền với lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm. Điều đặc biệt ngôi chùa này còn mang trong mình nhiều điều bí ẩn về mặt tâm linh cần được giải đáp...

  • Pic Mgmt

    TỪ PHÚC GIANG THƯ VIỆN ĐẾN CÁC THƯ VIỆN TƯ NHÂN Ở XỨ NGHỆ

    Nhân dân xứ Nghệ có truyền thống quý báu là hiếu học, trọng thầy, đậu đạt khoa bảng. Trên tinh thần đó mà người dân ở đây cũng rất yêu quý sách, có nhiều người đam mê sưu tầm sách và lập các thư viện để phục vụ cho nho sinh, con cháu học tập nâng cao kiến thức trong các gia đình, dòng họ. Qua lịch sử sách và thư viện nước ta nói chung, xứ Nghệ nói riêng thì Phúc Giang Thư viện của dòng họ Nguyễn Huy ở Trường Lưu (nay là xã Trường Lộc, Can Lộc) do Thám hoa Nguyễn Huy Oánh sáng lập là tiêu biểu nhất...

  • Pic Mgmt

    ĐẶC ĐIỂM CỦA DÒNG HỌ NGƯỜI MẠ Ở LÂM ĐỒNG

    Người Mạ là dân tộc thiếu số bản địa ở tỉnh Lâm Đồng. Địa bàn cư trú của người Mạ nằm trong vùng Trung và Thượng sông Đồng Nai (Đạ Đơng), trong đó tập trung đông nhất là ở thị xã Bảo Lộc và huyện Bảo Lâm. Ngoài ra người Mạ còn cư trú ở một số huyện phía Nam Lâm Đồng như Đạ Huoai, Đạ Teh, Cát Tiên...

  • Pic Mgmt

    TRẦM TÍCH BÊN DÒNG ĐUỐNG: BẢO THÁP VỚI NGHI ÁN LÊ VĂN THỊNH

    Thái sư Lê Văn Thịnh “hóa hổ” giết vua là một trong các vụ án bí ẩn trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Nhưng người dân thôn Bảo Tháp, xã Đông Cứu (Gia Bình - Bắc Ninh), quê hương Thái sư Lê Văn Thịnh chưa bao giờ đồng tình với ghi chép của lịch sử...

  • Pic Mgmt

    KỶ NIỆM VỀ CHA

    ...Hồi trẻ, cha tôi học ở trường Bưởi, Hà Nội - niên khóa 1927-1931. Ngay từ thời còn ngồi trên ghế nhà trường, ông đã nổi tiếng là “thần đồng” thơ, có biệt tài “ứng khẩu thành thơ” và là người rất “hùng biện” nên mới được thầy & bạn đặt cho cái biệt hiệu là Thao Thao – với nghĩa là “thao thao bất tuyệt”!. Ông vốn là hậu duệ đời thứ tư của Thánh Quát mà!...

  • Pic Mgmt

    CÂY HOA ĐẠI CHỮA ĐAU NHỨC CHÂN RĂNG

    Hoa đại có công dụng tiêu đờm, trừ ho, hạ áp, làm thuốc chữa ho, kiết lỵ... Hoa đại khô có công hiệu mạnh hơn hoa tươi. Cây đại còn gọi là cây sứ, bông sứ, miễn chi, kê đảm tử…, có tên khoa học là Plumeria rubra L. var. acutifolia (Poir.) Bailey, thuộc họ trúc đào (Apocynaceae), là loài cây thân gỗ nhỏ, có thể cao đến 8 – 10m...

  • Pic Mgmt

    XIÊM LA QUỐC LỘ TRÌNH TẬP LỤC

    ...Trong quá trình sưu tập các loại tư liệu Trung Quốc liên quan đến lịch sử biển Đông, vào đầu năm 2010 tôi tình cờ bắt gặp một tài liệu Hán Nôm Việt Nam được xuất bản ở Hồng Kông, mang tiêu đề Xiêm La quốc lộ trình tập lục 暹羅國路程集錄 do Tống Phước Ngoạn 宋福玩 và Dương Văn Châu 楊文珠 soạn tập, lời tấu dâng sách đề năm Gia Long cửu niên (1810)...

  • Pic Mgmt

    VIETNAM"S GOT TALENT 2014

    ...Trong tập 6 “Vietnam's Got Talent 2014”, tiết mục tứ tấu đặc biệt của 4 chị em với ca khúc “Lý kéo chài” đã khiến nhiều người bất ngờ, thích thú. Sự kết hợp khéo léo giữa âm nhạc dân tộc và những âm điệu mạnh mẽ, hiện đại, nghệ thuật tạo beat bằng những chiếc cốc đã hoàn toàn thuyết phục các vị giám khảo lẫn khán giả theo dõi. Đặc biệt, Thành Lộc đã nhanh tay bấm nút vàng, đưa thẳng 4 chị em vào Bán kết mà không cần suy nghĩ quá nhiều...

  • Pic Mgmt

    DÒNG HỌ MA CÓ TỪ THỜI VUA HÙNG

    (Dân Việt) - Ông Ma Ngọc Bảo - Trưởng Ma tộc đời thứ 77 ở Phú Thọ khẳng định dòng họ mình là dòng họ duy nhất còn giữ được ngọc phả chứng minh cụ tổ đã sinh ra và có công giúp Hùng Vương dựng nước...“Đến năm 2015, nếu dòng họ Nguyễn và Cao không tìm được thấy ngọc phả, dòng họ Ma sẽ được ghi nhận là dòng họ lâu đời nhất ở Việt Nam”.

  • Pic Mgmt

    VỀ KINH BẮC THĂM ĐỀN ĐÔ

    Được xem là mảnh đất địa linh nhân kiệt, Bắc Ninh đã từng xuất hiện nhiều anh hùng, hiền tài trong suốt chiều dài lịch sử của đất nước. Đồng thời, nơi đây còn nổi tiếng với nhiều danh lam thắng cảnh gắn liền với lịch sử, như nhà thờ họ Nguyễn, đình làng Quan Đình, chùa Chiêu Ứng...

  • Pic Mgmt

    THỦY TỔ NGƯỜI VIỆT THỰC SỰ Ở ĐÂU?

    ...Tìm ra chính xác tổ tiên người Việt là việc vô cùng khó vì thế mà suốt 2000 năm qua, dù bỏ bao công sức và tâm trí, chúng ta vẫn đi tìm trong vô vọng. Nhìn lại cuộc tìm kiếm trong quá khứ, ta thấy, cả người xưa, cả hôm nay chỉ có tư liệu từ thời điểm quá gần, khoảng 2000 năm trở lại. Với một ngưỡng thời gian như vậy, không cho phép có cái nhìn xa hơn! Sự thực là, muốn biết tổ tiên 5000 năm trước là ai, chỉ có thể đi tới tận cùng lịch sử, để biết con người đầu tiên xuất hiện trên đất Việt là ai?...

  • Pic Mgmt

    BUÔN MA THUỘT (TÂY NGUYÊN)

    ...Ngày 27/11/2009 Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã có kết luận số 60-KL/TW về việc xây dựng Buôn Ma Thuột trở thành đô thị trung tâm vùng Tây Nguyên và trực thuộc Trung ương trước năm 2020 Buôn Ma Thuột gốc tiếng Ê Đê, nghĩa là "bản hoặc làng của Cha Thuột"...

  • Pic Mgmt

    BÀI THUỐC KỲ DIỆU TỪ RAU SAM...

    Rau sam là một loại thân thảo mọc hoang ở những vùng ẩm mát như bờ mương, ven đường hoặc mọc xen kẽ trong những luống hoa màu. Rau sam có tên là khoa học: Portulaca Oleracea L. thuộc họ Rau sam Portulacea. Thân cao khoảng 10 – 30cm, gồm nhiều cành nhẵn, màu đỏ nhạt, mọc bò lan trên mặt đất. Lá hình bầu dục, phần đáy lá hơi nhọn, không cuống, phiến lá dày, mặt láng. Hoa màu vàng. Hạt nhỏ màu đen...

  • Pic Mgmt

    CHÙA CẦU ĐÔNG Ở HÀ NỘI

    Chùa tọa lạc trên một thân đất phẳng phiu, nay là phố nhà 38B, phố Hàng Đường, Hà Nội. Đây là ngôi chùa của thôn Đông Hoa Môn xưa, trước thế kỷ XV. Kể từ khi mới dựng, chùa đã qua nhiều bước thăng trầm cùng lịch sử và cũng đã được trùng tu không ít lần. Hiện chùa Cầu Đông còn lưu giữ được 4 bia đá cổ có các niên đại: Vĩnh Tộ thứ sáu 1624, Dương Hòa thứ năm 1639, Vĩnh Thịnh thứ tám 1712 và Gia Long thứ mười sáu 1817...

Chi tiết

NHỮNG NGƯỜI VIẾT GIA PHẢ...

Đăng lúc: 2015-02-25 19:57:39 - Đã xem: 1654

Những người viết gia phả: “Để kể lại câu chuyện về nòi giống...”

16 năm qua, từ khoảng sân nhỏ của ngôi nhà đầu đường Bà Huyện Thanh Quan, quận 1, TP.HCM, tách khỏi đời sống đô thị sôi động, những người viết gia phả đã giới thiệu hơn 100 bộ gia phả, nhiều tư liệu, hồi ký giá trị cho các dòng họ và cũng truyền nhiệt huyết dựng phả cho hàng trăm người trẻ quan tâm đến gia phả học. 

Ngày cuối năm, ngồi cùng nhóm bàn bạc về kế hoạch điền dã mới đầu năm tới, ông Võ Ngọc An - phó viện trưởng thường trực Viện Lịch sử dòng họ, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và thực hành gia phả - chia sẻ với TTCT câu chuyện lặng lẽ của ông và các cộng sự...

Buổi làm việc của ông An (phải) cùng các thành viên Trung tâm Nghiên cứu và thực hành gia phả - Ảnh: N.V.N.

1% NGƯỜI VIỆT CÓ GIA PHẢ

Vì sao ông cho rằng việc dựng phả là quan trọng trong bối cảnh hiện nay, thưa ông?

- Chiến tranh đã kết thúc, đất nước thống nhất gần nửa thế kỷ. Sau những cuộc di cư, ly tán, sau chia lìa chiến tranh và sau thời kỳ khó khăn về kinh tế, nghèo nàn về học vấn... thì nay điều kiện xã hội đủ đầy hơn, tôi nghĩ nhiều người đặt câu hỏi về tổ tiên nòi giống, huyết thống, quê xứ của mình. Đó là lý do để chúng tôi bắt tay vào công việc này.

Gần đây tôi nghe nói ngay cả những nhà lãnh đạo Việt Nam cũng tìm đến Trung tâm Nghiên cứu và thực hành gia phả để đặt hàng “dựng phả” cho họ. Theo ông, việc đó nói lên điều gì?

- Một số vị lãnh đạo như Phan Văn Khải, Trần Văn Danh, gia đình ông Lê Hồng Anh, ông Trương Tấn Sang, bà Trương Mỹ Hoa, ông Phạm Chánh Trực... có đề nghị chúng tôi lập phả. Công việc của chúng tôi được họ hoan nghênh. Lãnh đạo thì cũng từ dân mà ra, họ cũng có tâm tư, mong muốn như một người dân bình thường, đó là được biết dòng dõi gốc gác của mình. Họ cho rằng sự nghiệp giúp bà con có bộ gia phả là đúng đắn và tin tưởng nên tìm đến với chúng tôi.

Nhưng không chỉ các vị lãnh đạo đâu, có khoảng 151 chi họ khác cũng tìm đến đặt chúng tôi dựng gia phả. Nhiều người dân cho rằng việc làm lịch sử dòng họ có nhiều tác dụng thiết thực như giúp mọi người nhớ ngày sinh, ngày mất, ngày giỗ của ông bà cha mẹ, biết được tên người tiền nhân để sau đặt tên cho con cái khỏi trùng, giúp xã hội tìm được thân thế dòng họ của mình, quê hương bổn quán ra sao...

Với công việc nghiên cứu, những bộ gia phả thực tế giúp chúng tôi có dữ liệu hình thành những bài học, giáo trình cho học sinh sinh viên trong trường học... Theo nghiên cứu của viện tôi, hiện nay chỉ non 1% người ở Việt Nam có gia phả (kể cả mới và cũ). Đó là con số quá ít ỏi.

Tại sao ở một đất nước coi gia đình là tế bào xã hội, xem gia tiên là đạo nhưng những tàng thư về gia phả, gốc tích trước đây lại chưa được chú trọng? Có bao giờ nguyên nhân nằm ở chính tâm tính người Việt - không coi trọng việc ghi chép, làm tư liệu?

- Tôi nghĩ trong thâm tâm, ai cũng muốn dòng họ mình có lịch sử thành văn vì dòng họ không có lịch sử thành văn thì thông tin mờ ảo lắm. Nhưng xưa chỉ những người biết chữ, có bằng cấp, trung lưu, quan quyền vua chúa mới có điều kiện dựng phả.

Ngoài ra, trong quá khứ đã có lúc nhà nước mình không xem trọng chuyện gia phả, coi đó là biểu hiện của sự phục hồi phong kiến. Tư liệu, điều kiện, con người tập trung cho nghiên cứu gia phả cũng ít ỏi. Cũng có yếu tố tính cách người Việt không mặn mà chuyện làm tư liệu như anh nói, nhưng điều này cũng phụ thuộc nhận thức và dân trí xã hội nói chung.

Hiện nay câu chuyện dựng phả trong dân ra sao, thưa ông?

- Trước đây thông tin gia phả chỉ được “lưu” ở dạng ký ức dòng họ, trí nhớ người này người kia hay cùng lắm là trên bia mộ, giấy tờ hành chính... Bây giờ thì có nhiều dạng làm gia phả trong dân dưới dạng thành văn. Ví dụ hiện nay ở TP.HCM có 356 dòng họ thì có 30-35 ban liên lạc dòng họ được thiết lập. Các ban liên lạc này cũng có ý hướng xây dựng gia phả một cách tự nhiên, chứng tỏ ít nhiều cũng cho thấy người dân bắt đầu nhận thức về ý nghĩa của gia phả tốt hơn.

Ảnh: Nguyễn Vĩnh Nguyên

Ông có một bài viết nêu ra ý này: “Cần chống lại việc xem thiết chế dòng họ nhẹ hơn thiết chế nhà nước”...

- Dòng họ là một thực thể xã hội. Dòng họ có trước rồi nhà nước mới có sau. Mà dòng họ sản sinh ra nhà nước chứ không phải ngược lại. Dòng họ, mà ở đây là người dân bầu ra nhà nước, giao phương tiện cho nhà nước qua thể chế chính trị để nó góp phần cải tạo xã hội. Vậy dĩ nhiên nhà nước nào phù hợp với nguyện vọng của dân (là tập hợp các gia đình, dòng họ) thì phát triển mạnh, nhà nước nào đi ngược lại sẽ bị phủ định.

Đất nước trải qua chiến tranh và chia cắt. Trong một gia đình, dòng họ đã có lúc người đứng bên này, kẻ đứng bên kia chiến tuyến. Phải chăng ý nghĩa sâu xa của dựng phả cũng là giúp con người vì máu mủ huyết thống mà ngồi lại với nhau, nhìn lại anh em dòng tộc?

- Ý nghĩa sâu xa của thiết chế dòng họ mà tôi đã nói đúng là như vậy.

KỂ CÂU CHUYỆN VỀ NÒI GIỐNG

Việc dựng phả hôm nay có được nhiều người trẻ quan tâm?

- Khi chúng tôi đến tham gia giảng dạy ở ĐH Văn hóa, ĐH KHXH&NV TP.HCM thì được sinh viên hưởng ứng nhiệt tình. Có nhiều nhóm sinh viên còn liên lạc để đến trung tâm xin tư vấn, thực tập, học cách làm gia phả. Có những bạn trẻ trách chúng tôi rằng sao lâu nay người lớn không nói sớm cho họ được biết. Có những nữ sinh viên nói với chúng tôi rằng bấy lâu cứ nghĩ con gái thì không lo những việc lớn của dòng họ như dựng phả, nhưng sau đó họ tìm hiểu, bắt đầu làm những phả đồ chỉ trong ba đời nhưng phản ánh rất trung thực thông tin dòng họ.

Kiến thức nhiều thanh niên giờ sâu hơn chúng tôi, họ tiếp cận phương pháp dựng phả rất hay, rất nhanh, nhiều sáng kiến mới mẻ lắm. Trong trung tâm chúng tôi, những người trực tiếp đi điền dã, dựng phả cũng chính là những thanh niên đầy nhiệt huyết.

Khi đi vào trong dân để dựng phả, hẳn có nhiều nguồn thông tin thú vị liên quan đến vấn đề lịch sử hay thế giới tinh thần của người dân?

- Hiện có nhiều trường phái làm gia phả, tạm chia hai hướng: thực hành trên tư liệu, sách vở và đi vào dân để điền dã, phỏng vấn, ghi chép. Chúng tôi chọn phương pháp đi vào dân. Khi đi vào dân có rất nhiều tư liệu, sự kiện, nhân chứng quan trọng, quý giá để bổ sung cho lịch sử, bổ sung cho những điều mà nhà khoa học lịch sử nói.

Ví dụ nói về ông Nguyễn Minh Hương đi đánh Tây cùng Thủ Khoa Huân mà có tư liệu nói rằng ông này làm tình báo để bắt ông Thủ Khoa Huân. Chúng tôi đi xuống, người dòng họ Nguyễn rất băn khoăn. Chúng tôi đi từ nỗi băn khoăn đó mà trở ngược lại tìm ngọn nguồn trong hồ sơ tư liệu thì thấy câu chuyện không phải vậy. Nguyên nhân cái chết của Thủ Khoa Huân không liên quan đến ông Nguyễn Minh Hương. Như vậy, chúng tôi có dữ liệu để có thể minh oan cho một nhân vật trong lịch sử.

Có những nhân vật lịch sử cụ thể phải đi vào thực tế mới xác định được. Ví dụ vừa rồi báo chí nói rằng có những người mạo danh nói về phả đồ ông Nguyễn Trung Trực nên dòng họ cố cựu của ông Nguyễn Trung Trực ở xóm Nghề, Thạnh Đức, Bến Lức, Long An đã phản ứng. Tôi thấy cách tốt nhất để giải quyết không phải là kiện tụng mà chỉ cần một thao tác là nghiên cứu làm gia phả dòng họ Nguyễn Trung Trực một cách có phương pháp thì mọi thứ sẽ sáng rõ.

Ví dụ một người nghèo, không có tiền đặt hàng thì họ có hi vọng được các ông làm cho một bộ gia phả hay không?

- Cũng hãy thông cảm là chúng tôi có một nhóm hơn 30 người bỏ công sức, thời gian đi làm, thuê xe cộ, phải chi phí các thứ. Trong mỗi dòng họ thì có người nghèo, người khá giả. Nếu những người khá giả trong dân ý thức về trách nhiệm làm gia phả cho dòng họ mình thì tốt. Những trường hợp khó khăn tìm đến với trung tâm, chúng tôi sẵn sàng tư vấn miễn phí, cặn kẽ về cách làm để chính họ là người sẽ dựng phả cho dòng họ mình. Nhiều người đã được chúng tôi tư vấn, hướng dẫn dựng phả thành công. Dẫu có tiền hay không, chỉ cần muốn tư vấn, chúng tôi luôn sẵn lòng giúp họ.

Trung tâm Nghiên cứu và thực hành gia phả TP.HCM được thành lập năm 2005, do ông Võ Ngọc An làm giám đốc, có khoảng 30 hội viên thuộc Hội Khoa học lịch sử TP.HCM. Trước đó nhiều năm, trung tâm này hoạt động dưới hình thức nhóm những người đam mê nghiên cứu và viết phả, được cụ Dạ Lan Nguyễn Đức Dụ (đã qua đời), giáo sư Mạc Đường, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu, phó giáo sư Huỳnh Lứa làm cố vấn.

Trung tâm đã dựng hơn 100 bộ gia phả, viết hàng chục quyển hồi ký cho nhiều người, tư vấn việc lập nhà thờ họ, viết lịch sử đình Mỹ An Hưng, Bà Điểm, Bến Đò, Mỹ Ngãi, Long Chiến..., mở lớp bồi dưỡng phương pháp dựng phả, viết sách hướng dẫn dựng gia phả.

Gần đây, ông có quan tâm đến những trang mạng về gia phả không?

- Tôi quan tâm đặc biệt. Tôi nghĩ rằng các chi họ không có phả mà muốn có phả, cách dễ nhất là dựng phả trên mạng. Nhiều người tham gia làm gia phả trên mạng sẽ tạo ra hệ thống gia phả xã hội. Ở đó, ngoài cây phả hệ thì còn có thể lưu trữ phim ảnh, tài liệu...

Trên các trang gia phả nước ngoài, tôi thấy gia phả của họ xuất phát từ cá nhân rồi lần đến mối quan hệ gia đình rồi mới “triển khai” tới tổ tiên. Còn tư duy của người Việt mình thì ngược lại, tất cả phả đồ được chiếu theo chiều dọc, tức từ tổ tiên mới tới cá nhân. Chính vì vậy, chúng tôi muốn học hỏi nước ngoài trong ứng dụng kỹ thuật, công nghệ, xong vẫn giữ cách dựng phả theo tư duy người Việt.

Trong quá trình nghiên cứu gia phả thì có những vấn đề sự thật bị cấm kỵ hay đụng chạm đến một quan điểm lịch sử chính thống nào đó, khi đó cách hành xử của mình ra sao, thưa ông?

- Chúng tôi chọn con đường khoa học, phản ánh trung thực khách quan.

Cuối cùng, cứu cánh của nghiên cứu gia phả học theo ông là gì?

- Gia phả học nghiên cứu về sự truyền nòi giống, hôn nhân và di truyền. Khi đeo đuổi gia phả Việt Nam là đeo đuổi việc tìm hiểu và kể về sự truyền nòi giống của con người Việt Nam. Trong thế giới mà người ta gọi là phẳng thì chuyện xác lập nòi giống dân tộc càng quan trọng. Vì chúng ta biết mình là ai, tổ tiên mình thế nào, giá trị của mình ở đâu thì mới đủ sức để tiếp nhận cái hay, bài trừ cái chưa hay đến từ bên ngoài.

Xin cảm ơn ông.

Nguyễn Vĩnh Nguyên (thực hiện)

Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp