• Pic Mgmt

    PHONG CHÚA, RƯỚC VUA: LỄ HỘI ĐỘC ĐÁO ĐẤT HÀ THÀNH

    Tích xưa kể rằng sau nhiều lần xây thành Cổ Loa không xong, cứ ngày xây đêm lại đổ, vua Thục Phán An Dương Vương được thần Huyền Thiên Trấn Vũ giúp diệt trừ yêu tinh, từ đó thành xây lên mới vững chãi. Để tạc ghi công đức của thần, nhà vua cho xây dựng đền Sái, thờ thần Trấn Vũ và hàng năm cứ vào mùa xuân nhà vua lại đích thân xa giá về bái yết tại đền...

  • Pic Mgmt

    THẦN TÍCH LIÊN QUAN ĐẾN ĐẠI GIA ĐÌNH HÙNG VƯƠNG

    ...Dấu ấn về thời kỳ Hùng Vương đã được các nhà nghiên cứu lịch sử, khảo cổ và các ngành khoa học khác chứng minh; và cũng được phản ánh sâu đậm qua nguồn tài liệu ngọc phả, thần phả, phả lục, cổ lục… mà theo thuật ngữ chuyên môn gọi chung là thần tích. Tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm hiện còn lưu giữ được 568 tập thần tích mang ký hiệu AE ghi chép về sự tích các thần và việc thờ cúng các thần ở Việt Nam...

  • Pic Mgmt

    CẦN HIỂU VÀ Ý THỨC THẾ NÀO KHI TRẨY HỘI GIỖ TỔ HÙNG VƯƠNG?

    Bấy lâu nay đa số chúng ta chỉ nhận thức khi trẩy hội Đền Hùng là: “Ta đã về đây, ta đang nhập cuộc Đại lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và ta cũng nhất nhất đem tâm dâng lên để được kính thỉnh các đấng Thần linh, các vị tổ Hùng Vương phù hộ cho ta trăm việc đi tươi, về tốt, phát tài, đắc lộc...

  • Pic Mgmt

    PHẢ HỆ DÒNG HỌ NGUYỄN TRÃI

    Cùng với việc xây dựng đền thờ Nguyễn Trãi và tu bổ quần thể di tích, Ban quản lý di tích Côn Sơn (Chí Linh, Hải Dương) đã tiến hành khảo sát lập phả hệ dòng họ Nguyễn Trãi. Ông Nguyễn Khắc Minh - Trưởng ban quản lý di tích đã cho biết những kết quả bước đầu. Sau vụ án Lệ Chi Viên ngày 19/9/1442 (tức ngày 16 tháng 8 năm Nhâm Tuất), dòng họ Nguyễn Trãi gần như tuyệt diệt. Một số con cháu sống sót phiêu tán lánh nạn khắp nơi. Đến nay chúng tôi tạm thống kê được 23 chi họ phân tán ở một số tỉnh từ Cao Bằng đến Nghệ An, Hà Tĩnh...

  • Pic Mgmt

    DANH NHÂN TRƯƠNG HÁN SIÊU

    Trương Hán Siêu quê ở làng Phúc Am, huyện Yên Ninh, lộ Trường Yên (nay là phường Phúc Thành, thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình). Trương Hán Siêu xuất thân là môn khách của Trần Quốc Tuấn, tính tình cương nghị, học vấn uyên thâm. Ông tham dự cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai và thứ ba. Năm 1308, ông được vua Trần Anh Tông bổ Hàn lâm học sĩ. Đời Trần Minh Tông giữ chức Hành khiển...

  • Pic Mgmt

    NGHÈ NGUYỆT VIÊN & NHỮNG LINH VẬT CHĂM PA HIỆN HỮU

    ...Làng cổ Nguyệt Viên nằm bên dòng sông Mã đổ ra biển lớn, thuộc xã Hoằng Quang, Hoằng Hóa, nay là TP Thanh Hóa. Địa thế nơi đây có núi Phong Châu làm án, dòng sông Mã uốn quanh, non sông hun đúc khí thiêng. Địa linh sinh nhân kiệt, đất này đã sinh ra nhiều nhân tài hào kiệt, đặc biệt là danh nhân khoa bảng...

  • Pic Mgmt

    GIA PHẢ - CÁCH TIẾP CẬN MỚI

    Như chúng ta đều biết, Viện Nghiên cứu Hán Nôm là nơi lưu giữ một số lượng gia phả viết bằng chữ Hán Nôm lớn nhất trong cả nước. Mới đây, Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Oanh đã thống kê được 264 cuốn gia phả hiện đang có tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm; hầu hết số gia phả này đều là bản chép tay...

  • Pic Mgmt

    LỄ KHÁNH THÀNH THỦY ĐÌNH & LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG LÀNG CÔNG AN

    Hôm nay, ngày 30/3/2013 tôi từ thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội đã may mắn và vinh dự kịp về dự LỄ CẮT BĂNG KHÁNH THÀNH THỦY ĐÌNH & LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG LÀNG CÔNG AN XÃ HOÀNG VĂN THỤ, HUYỆN CHƯƠNG MỸ, HÀ NỘI...

  • Pic Mgmt

    CHỮ NÔM 字喃 CỔ XƯA VÀ Ý NGHĨA CỦA *VIỆT*

    Chữ “Nôm” có trước “Hán-Viêṭ”! Nếu hôm nay tôi không phát giác thì cũng sẽ có người khác tìm ra điều nầy! Trước hết xin xác định chữ Nôm là gì? để dễ thảo luận...

  • Pic Mgmt

    BÍ ẨN TRÊN BIA ĐÁ MANG TÊN “CỔ PHÁP ĐIỆN TẠO BI"

    ...Đền Đô (Bắc Ninh) nguyên là Thái miếu nhà Lý do vua Lý Công Uẩn cho khởi dựng năm 1019 tại hương Cổ Pháp. Nơi Thái miếu ấy cho đến nay còn nhiều cổ vật quý giá vô cùng, nhưng đáng chú ý và cũng thu hút các học giả là tấm bia đá mang tên “Cổ Pháp Điện Tạo Bi”...

  • Pic Mgmt

    VĂN TẾ CAO BÁ QUÁT

    Bài viết của nhà văn Xuân Cang (đọc tại lễ kỷ niệm 150 năm Danh nhân Cao Bá Quát qua đời, tại quê hương làng Sủi -Phú Thị- Gia Lâm- Hà Nội, ngày 2-3 âm lịch, năm Ất Dậu 2005)...

  • Pic Mgmt

    PHÁT LỘ KIẾN TRÚC LỚN THỜI LÝ Ở HOÀNG THÀNH THĂNG LONG

    ... Ngày 11/12, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội đã báo cáo sơ bộ kết quả thăm dò khai quật Hoàng thành Thăng Long năm 2013. Sau 4 lần khai quật 2 hố rộng hơn 100 m2, các nhà khảo cổ đã tìm thấy nhiều hiện vật, dấu tích. Lần đầu tiên tìm thấy dấu tích móng trụ và sân nền lát gạch thời Lý ở trục Trung tâm...

  • Pic Mgmt

    VI HIỀN NHÂN NGƯỜI VIỆT CHINH PHỤC CẢ TRƯỜNG AN, LÀM TỂ TƯỚNG TRUNG QUỐC

    Vào triều đại nhà Đường của Trung Hoa, nước Việt vẫn đang nằm trong thời kỳ Bắc thuộc, nhưng không phải vì thế mà chúng ta thiếu đi nhân tài. Trong lịch sử có ghi chép về câu chuyện hai anh em họ Khương ở xứ An Nam sang tận kinh đô nhà Đường khảo thí cùng các anh tài của Trung Quốc thời bấy giờ. Cả hai đều đỗ tiến sĩ, trong đó có một người đỗ đầu trên bảng vàng, rồi làm quan cho nhà Đường tới chức tể tướng...

  • Pic Mgmt

    THỦY TỔ NGƯỜI VIỆT THỰC SỰ Ở ĐÂU?

    ...Tìm ra chính xác tổ tiên người Việt là việc vô cùng khó vì thế mà suốt 2000 năm qua, dù bỏ bao công sức và tâm trí, chúng ta vẫn đi tìm trong vô vọng. Nhìn lại cuộc tìm kiếm trong quá khứ, ta thấy, cả người xưa, cả hôm nay chỉ có tư liệu từ thời điểm quá gần, khoảng 2000 năm trở lại. Với một ngưỡng thời gian như vậy, không cho phép có cái nhìn xa hơn! Sự thực là, muốn biết tổ tiên 5000 năm trước là ai, chỉ có thể đi tới tận cùng lịch sử, để biết con người đầu tiên xuất hiện trên đất Việt là ai?...

  • Pic Mgmt

    TRẦM TÍCH BÊN DÒNG ĐUỐNG: BẢO THÁP VỚI NGHI ÁN LÊ VĂN THỊNH

    Thái sư Lê Văn Thịnh “hóa hổ” giết vua là một trong các vụ án bí ẩn trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Nhưng người dân thôn Bảo Tháp, xã Đông Cứu (Gia Bình - Bắc Ninh), quê hương Thái sư Lê Văn Thịnh chưa bao giờ đồng tình với ghi chép của lịch sử...

Chi tiết

NHỮNG NGƯỜI VIẾT GIA PHẢ...

Đăng lúc: 2015-02-25 19:57:39 - Đã xem: 2064

Những người viết gia phả: “Để kể lại câu chuyện về nòi giống...”

16 năm qua, từ khoảng sân nhỏ của ngôi nhà đầu đường Bà Huyện Thanh Quan, quận 1, TP.HCM, tách khỏi đời sống đô thị sôi động, những người viết gia phả đã giới thiệu hơn 100 bộ gia phả, nhiều tư liệu, hồi ký giá trị cho các dòng họ và cũng truyền nhiệt huyết dựng phả cho hàng trăm người trẻ quan tâm đến gia phả học. 

Ngày cuối năm, ngồi cùng nhóm bàn bạc về kế hoạch điền dã mới đầu năm tới, ông Võ Ngọc An - phó viện trưởng thường trực Viện Lịch sử dòng họ, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và thực hành gia phả - chia sẻ với TTCT câu chuyện lặng lẽ của ông và các cộng sự...

Buổi làm việc của ông An (phải) cùng các thành viên Trung tâm Nghiên cứu và thực hành gia phả - Ảnh: N.V.N.

1% NGƯỜI VIỆT CÓ GIA PHẢ

Vì sao ông cho rằng việc dựng phả là quan trọng trong bối cảnh hiện nay, thưa ông?

- Chiến tranh đã kết thúc, đất nước thống nhất gần nửa thế kỷ. Sau những cuộc di cư, ly tán, sau chia lìa chiến tranh và sau thời kỳ khó khăn về kinh tế, nghèo nàn về học vấn... thì nay điều kiện xã hội đủ đầy hơn, tôi nghĩ nhiều người đặt câu hỏi về tổ tiên nòi giống, huyết thống, quê xứ của mình. Đó là lý do để chúng tôi bắt tay vào công việc này.

Gần đây tôi nghe nói ngay cả những nhà lãnh đạo Việt Nam cũng tìm đến Trung tâm Nghiên cứu và thực hành gia phả để đặt hàng “dựng phả” cho họ. Theo ông, việc đó nói lên điều gì?

- Một số vị lãnh đạo như Phan Văn Khải, Trần Văn Danh, gia đình ông Lê Hồng Anh, ông Trương Tấn Sang, bà Trương Mỹ Hoa, ông Phạm Chánh Trực... có đề nghị chúng tôi lập phả. Công việc của chúng tôi được họ hoan nghênh. Lãnh đạo thì cũng từ dân mà ra, họ cũng có tâm tư, mong muốn như một người dân bình thường, đó là được biết dòng dõi gốc gác của mình. Họ cho rằng sự nghiệp giúp bà con có bộ gia phả là đúng đắn và tin tưởng nên tìm đến với chúng tôi.

Nhưng không chỉ các vị lãnh đạo đâu, có khoảng 151 chi họ khác cũng tìm đến đặt chúng tôi dựng gia phả. Nhiều người dân cho rằng việc làm lịch sử dòng họ có nhiều tác dụng thiết thực như giúp mọi người nhớ ngày sinh, ngày mất, ngày giỗ của ông bà cha mẹ, biết được tên người tiền nhân để sau đặt tên cho con cái khỏi trùng, giúp xã hội tìm được thân thế dòng họ của mình, quê hương bổn quán ra sao...

Với công việc nghiên cứu, những bộ gia phả thực tế giúp chúng tôi có dữ liệu hình thành những bài học, giáo trình cho học sinh sinh viên trong trường học... Theo nghiên cứu của viện tôi, hiện nay chỉ non 1% người ở Việt Nam có gia phả (kể cả mới và cũ). Đó là con số quá ít ỏi.

Tại sao ở một đất nước coi gia đình là tế bào xã hội, xem gia tiên là đạo nhưng những tàng thư về gia phả, gốc tích trước đây lại chưa được chú trọng? Có bao giờ nguyên nhân nằm ở chính tâm tính người Việt - không coi trọng việc ghi chép, làm tư liệu?

- Tôi nghĩ trong thâm tâm, ai cũng muốn dòng họ mình có lịch sử thành văn vì dòng họ không có lịch sử thành văn thì thông tin mờ ảo lắm. Nhưng xưa chỉ những người biết chữ, có bằng cấp, trung lưu, quan quyền vua chúa mới có điều kiện dựng phả.

Ngoài ra, trong quá khứ đã có lúc nhà nước mình không xem trọng chuyện gia phả, coi đó là biểu hiện của sự phục hồi phong kiến. Tư liệu, điều kiện, con người tập trung cho nghiên cứu gia phả cũng ít ỏi. Cũng có yếu tố tính cách người Việt không mặn mà chuyện làm tư liệu như anh nói, nhưng điều này cũng phụ thuộc nhận thức và dân trí xã hội nói chung.

Hiện nay câu chuyện dựng phả trong dân ra sao, thưa ông?

- Trước đây thông tin gia phả chỉ được “lưu” ở dạng ký ức dòng họ, trí nhớ người này người kia hay cùng lắm là trên bia mộ, giấy tờ hành chính... Bây giờ thì có nhiều dạng làm gia phả trong dân dưới dạng thành văn. Ví dụ hiện nay ở TP.HCM có 356 dòng họ thì có 30-35 ban liên lạc dòng họ được thiết lập. Các ban liên lạc này cũng có ý hướng xây dựng gia phả một cách tự nhiên, chứng tỏ ít nhiều cũng cho thấy người dân bắt đầu nhận thức về ý nghĩa của gia phả tốt hơn.

Ảnh: Nguyễn Vĩnh Nguyên

Ông có một bài viết nêu ra ý này: “Cần chống lại việc xem thiết chế dòng họ nhẹ hơn thiết chế nhà nước”...

- Dòng họ là một thực thể xã hội. Dòng họ có trước rồi nhà nước mới có sau. Mà dòng họ sản sinh ra nhà nước chứ không phải ngược lại. Dòng họ, mà ở đây là người dân bầu ra nhà nước, giao phương tiện cho nhà nước qua thể chế chính trị để nó góp phần cải tạo xã hội. Vậy dĩ nhiên nhà nước nào phù hợp với nguyện vọng của dân (là tập hợp các gia đình, dòng họ) thì phát triển mạnh, nhà nước nào đi ngược lại sẽ bị phủ định.

Đất nước trải qua chiến tranh và chia cắt. Trong một gia đình, dòng họ đã có lúc người đứng bên này, kẻ đứng bên kia chiến tuyến. Phải chăng ý nghĩa sâu xa của dựng phả cũng là giúp con người vì máu mủ huyết thống mà ngồi lại với nhau, nhìn lại anh em dòng tộc?

- Ý nghĩa sâu xa của thiết chế dòng họ mà tôi đã nói đúng là như vậy.

KỂ CÂU CHUYỆN VỀ NÒI GIỐNG

Việc dựng phả hôm nay có được nhiều người trẻ quan tâm?

- Khi chúng tôi đến tham gia giảng dạy ở ĐH Văn hóa, ĐH KHXH&NV TP.HCM thì được sinh viên hưởng ứng nhiệt tình. Có nhiều nhóm sinh viên còn liên lạc để đến trung tâm xin tư vấn, thực tập, học cách làm gia phả. Có những bạn trẻ trách chúng tôi rằng sao lâu nay người lớn không nói sớm cho họ được biết. Có những nữ sinh viên nói với chúng tôi rằng bấy lâu cứ nghĩ con gái thì không lo những việc lớn của dòng họ như dựng phả, nhưng sau đó họ tìm hiểu, bắt đầu làm những phả đồ chỉ trong ba đời nhưng phản ánh rất trung thực thông tin dòng họ.

Kiến thức nhiều thanh niên giờ sâu hơn chúng tôi, họ tiếp cận phương pháp dựng phả rất hay, rất nhanh, nhiều sáng kiến mới mẻ lắm. Trong trung tâm chúng tôi, những người trực tiếp đi điền dã, dựng phả cũng chính là những thanh niên đầy nhiệt huyết.

Khi đi vào trong dân để dựng phả, hẳn có nhiều nguồn thông tin thú vị liên quan đến vấn đề lịch sử hay thế giới tinh thần của người dân?

- Hiện có nhiều trường phái làm gia phả, tạm chia hai hướng: thực hành trên tư liệu, sách vở và đi vào dân để điền dã, phỏng vấn, ghi chép. Chúng tôi chọn phương pháp đi vào dân. Khi đi vào dân có rất nhiều tư liệu, sự kiện, nhân chứng quan trọng, quý giá để bổ sung cho lịch sử, bổ sung cho những điều mà nhà khoa học lịch sử nói.

Ví dụ nói về ông Nguyễn Minh Hương đi đánh Tây cùng Thủ Khoa Huân mà có tư liệu nói rằng ông này làm tình báo để bắt ông Thủ Khoa Huân. Chúng tôi đi xuống, người dòng họ Nguyễn rất băn khoăn. Chúng tôi đi từ nỗi băn khoăn đó mà trở ngược lại tìm ngọn nguồn trong hồ sơ tư liệu thì thấy câu chuyện không phải vậy. Nguyên nhân cái chết của Thủ Khoa Huân không liên quan đến ông Nguyễn Minh Hương. Như vậy, chúng tôi có dữ liệu để có thể minh oan cho một nhân vật trong lịch sử.

Có những nhân vật lịch sử cụ thể phải đi vào thực tế mới xác định được. Ví dụ vừa rồi báo chí nói rằng có những người mạo danh nói về phả đồ ông Nguyễn Trung Trực nên dòng họ cố cựu của ông Nguyễn Trung Trực ở xóm Nghề, Thạnh Đức, Bến Lức, Long An đã phản ứng. Tôi thấy cách tốt nhất để giải quyết không phải là kiện tụng mà chỉ cần một thao tác là nghiên cứu làm gia phả dòng họ Nguyễn Trung Trực một cách có phương pháp thì mọi thứ sẽ sáng rõ.

Ví dụ một người nghèo, không có tiền đặt hàng thì họ có hi vọng được các ông làm cho một bộ gia phả hay không?

- Cũng hãy thông cảm là chúng tôi có một nhóm hơn 30 người bỏ công sức, thời gian đi làm, thuê xe cộ, phải chi phí các thứ. Trong mỗi dòng họ thì có người nghèo, người khá giả. Nếu những người khá giả trong dân ý thức về trách nhiệm làm gia phả cho dòng họ mình thì tốt. Những trường hợp khó khăn tìm đến với trung tâm, chúng tôi sẵn sàng tư vấn miễn phí, cặn kẽ về cách làm để chính họ là người sẽ dựng phả cho dòng họ mình. Nhiều người đã được chúng tôi tư vấn, hướng dẫn dựng phả thành công. Dẫu có tiền hay không, chỉ cần muốn tư vấn, chúng tôi luôn sẵn lòng giúp họ.

Trung tâm Nghiên cứu và thực hành gia phả TP.HCM được thành lập năm 2005, do ông Võ Ngọc An làm giám đốc, có khoảng 30 hội viên thuộc Hội Khoa học lịch sử TP.HCM. Trước đó nhiều năm, trung tâm này hoạt động dưới hình thức nhóm những người đam mê nghiên cứu và viết phả, được cụ Dạ Lan Nguyễn Đức Dụ (đã qua đời), giáo sư Mạc Đường, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu, phó giáo sư Huỳnh Lứa làm cố vấn.

Trung tâm đã dựng hơn 100 bộ gia phả, viết hàng chục quyển hồi ký cho nhiều người, tư vấn việc lập nhà thờ họ, viết lịch sử đình Mỹ An Hưng, Bà Điểm, Bến Đò, Mỹ Ngãi, Long Chiến..., mở lớp bồi dưỡng phương pháp dựng phả, viết sách hướng dẫn dựng gia phả.

Gần đây, ông có quan tâm đến những trang mạng về gia phả không?

- Tôi quan tâm đặc biệt. Tôi nghĩ rằng các chi họ không có phả mà muốn có phả, cách dễ nhất là dựng phả trên mạng. Nhiều người tham gia làm gia phả trên mạng sẽ tạo ra hệ thống gia phả xã hội. Ở đó, ngoài cây phả hệ thì còn có thể lưu trữ phim ảnh, tài liệu...

Trên các trang gia phả nước ngoài, tôi thấy gia phả của họ xuất phát từ cá nhân rồi lần đến mối quan hệ gia đình rồi mới “triển khai” tới tổ tiên. Còn tư duy của người Việt mình thì ngược lại, tất cả phả đồ được chiếu theo chiều dọc, tức từ tổ tiên mới tới cá nhân. Chính vì vậy, chúng tôi muốn học hỏi nước ngoài trong ứng dụng kỹ thuật, công nghệ, xong vẫn giữ cách dựng phả theo tư duy người Việt.

Trong quá trình nghiên cứu gia phả thì có những vấn đề sự thật bị cấm kỵ hay đụng chạm đến một quan điểm lịch sử chính thống nào đó, khi đó cách hành xử của mình ra sao, thưa ông?

- Chúng tôi chọn con đường khoa học, phản ánh trung thực khách quan.

Cuối cùng, cứu cánh của nghiên cứu gia phả học theo ông là gì?

- Gia phả học nghiên cứu về sự truyền nòi giống, hôn nhân và di truyền. Khi đeo đuổi gia phả Việt Nam là đeo đuổi việc tìm hiểu và kể về sự truyền nòi giống của con người Việt Nam. Trong thế giới mà người ta gọi là phẳng thì chuyện xác lập nòi giống dân tộc càng quan trọng. Vì chúng ta biết mình là ai, tổ tiên mình thế nào, giá trị của mình ở đâu thì mới đủ sức để tiếp nhận cái hay, bài trừ cái chưa hay đến từ bên ngoài.

Xin cảm ơn ông.

Nguyễn Vĩnh Nguyên (thực hiện)

Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp