• Pic Mgmt

    PHÁT HIỆN MIẾNG VÀNG HÌNH RỒNG Ở HOÀNG THÀNH THĂNG LONG

    Mảnh vàng hình rồng và hoa sen phát hiện phát hiện lần này được cho là phụ kiện đính trên mũ hoặc trang phục của nhà vua. Thông tin và hình ảnh về miếng vàng đặc biệt được công bố trong hội thảo báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khu vực thành cổ đường Hoàng Diệu, Hà Nội diễn ra ngày 16/12...

  • Pic Mgmt

    GIỖ TỔ HÙNG VƯƠNG: HỆ Ý THỨC ĐẦU TIÊN CỦA QUỐC GIA DÂN TỘC

    Các nhà nghiên cứu Việt Nam đều cho rằng thời đại các vua Hùng và kế tiếp là An Dương Vương (khoảng giữa thiên niên kỷ thứ 2 đến thiên niên kỷ thứ 1 trước CN), mà cái nền vật chất của nó là văn minh Đông Sơn, là thời kỳ hình thành tộc người Việt cổ, những nền tảng của văn hóa truyền thống và hình thành quốc gia dân tộc đầu tiên: Văn Lang - Âu Lạc...

  • Pic Mgmt

    VIỆT TỘC CÓ CHỮ VIẾT KHÔNG?

    Con người phát triển trước tiên là tiếng nói, để thông hiểu nhau trong đời sống hằng ngày, trao đổi với nhau tư tưởng, để xây dựng xã hội tiến bộ và một nền văn minh tốt đẹp cho ngày mai. Khi loài người đã tiến đến một trình độ khá cao, con người phát minh ra chữ viết, để ghi lại tư tưởng và quan niệm cho con cháu hậu thế...

  • Pic Mgmt

    "NÀNG SEN" GÂY QUỸ CHO TÀI NĂNG CA MÚA NHẠC DÂN TỘC

    Chương trình nghệ thuật Nàng Sen do Nhà hát ca múa nhạc dân tộc Bông Sen tổ chức nhằm gây quỹ cho các tài năng ca múa nhạc dân tộc trẻ tuổi. Tại đêm diễn, toàn bộ nghệ sĩ gạo cội thuộc Nhà hát ca múa nhạc dân tộc Bông Sen đã lui về làm “bà đỡ” cho các tiết mục trình diễn của năm tài năng trẻ vừa hoàn tất sáu năm học tại Học viện Nghệ thuật Quảng Tậy (Trung Quốc) trở về trình diễn...

  • Pic Mgmt

    NHỮNG NGƯỜI VIẾT GIA PHẢ...

    16 năm qua, từ khoảng sân nhỏ của ngôi nhà đầu đường Bà Huyện Thanh Quan, quận 1, TP.HCM, tách khỏi đời sống đô thị sôi động, những người viết gia phả đã giới thiệu hơn 100 bộ gia phả, nhiều tư liệu, hồi ký giá trị cho các dòng họ và cũng truyền nhiệt huyết dựng phả cho hàng trăm người trẻ quan tâm đến gia phả học...

  • Pic Mgmt

    NGHỀ ĐI BIỂN CỦA NGƯỜI VIỆT

    Từ xa xưa, người Việt đã lập nên kỳ tích chinh phục biển cả. Những điều ấy đã được viết trong các trang sách nước ngoài từ thế kỷ XVII và trước đó nữa...

  • Pic Mgmt

    KỲ LẠ LÀNG CỔ PHONG LƯU

    Có những ngôi làng có lối sống, văn hóa đặc trưng và kiến trúc hiếm gặp; có những ngôi làng là đất địa linh nhân kiệt, nơi chôn nhau cắt rốn của những tên tuổi lẫy lừng; có những ngôi làng là đất học lừng danh...Cự Đà - cách trung tâm Hà Nội chừng 20 km - là một ngôi làng cổ kỳ lạ. Từ lai lịch, phong cách kiến trúc độc nhất vô nhị đến nếp sống rất “làng” nhưng đầy chất phong lưu...

  • Pic Mgmt

    ĐỀN QUÁN THÁNH

    Đền Quán Thánh xưa kia được xem là một trong Thăng Long tứ trấn và Thăng Long tứ quán. Tương truyền ngôi đền có từ đời Lý Thái Tổ thờ thánh Trấn Vũ - vị thần trấn giữ phương Bắc. Vì vậy mà đền có tên là Đền Trấn Võ, Quán Thánh Trấn Võ hay Quán Thánh...

  • Pic Mgmt

    DANH NHÂN TRƯƠNG HÁN SIÊU

    Trương Hán Siêu quê ở làng Phúc Am, huyện Yên Ninh, lộ Trường Yên (nay là phường Phúc Thành, thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình). Trương Hán Siêu xuất thân là môn khách của Trần Quốc Tuấn, tính tình cương nghị, học vấn uyên thâm. Ông tham dự cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai và thứ ba. Năm 1308, ông được vua Trần Anh Tông bổ Hàn lâm học sĩ. Đời Trần Minh Tông giữ chức Hành khiển...

  • Pic Mgmt

    ... NGƯỜI CÓ BIỆT TÀI CHỮA XƯƠNG KHỚP

    Từ 5 năm nay, người dân huyện Ba Chẽ biết đến bài thuốc của ông Lương Văn Việt (SN 1952), thôn Tân Tiến, xã Đồn Đạc (Ba Chẽ, Quảng Ninh) bởi những người không may bị gãy chân, gãy tay, bong gân, trật khớp, va đập gì liên quan đến xương khớp họ đều tìm đến ông để chữa trị. Bệnh nhân nhẹ thì vài lần giật, kéo, còn người nặng thì vài tuần đắp, uống thuốc là khỏi hẳn...

  • Pic Mgmt

    VỀ NHỮNG VỊ THẦN ĐƯỢC THỜ TRONG ĐÌNH TRUNG CẦN

    Đình Trung Cần, nay thuộc xã Nam Trung, huyện Nam Đàn, Nghệ An, được xây dựng vào khoảng thời gian nào còn là một câu hỏi. Năm Tân Sửu (1781), theo đề xuất của hai cha con đều là Tiến sỹ của dòng họ Nguyễn Trọng ở Trung Cần là Nguyễn Trọng Thường và Nguyễn Trọng Đương, nhân dân Trung Cần đã tiến hành trùng tu và nâng cấp đình lần thứ nhất...

  • Pic Mgmt

    KHẢO THUẬT VỀ CÁC CỔ TỊCH LIÊN QUAN ĐẾN VIỆT NAM...

    Số lượng văn hiến có liên quan đến Việt Nam trong lịch sử Trung Quốc khá phong phú, nhưng nhiều tác phẩm đã thất lạc, số còn lại thì việc chỉnh lý và sử dụng cũng chưa được bao nhiêu. Bài viết này, trên cơ sở thư mục xưa nay và các điển tịch liên quan, thử tìm hiểu rõ tình trạng cơ bản của loại văn hiến này về các mặt: phân bố lịch sử, hiện trạng mất còn, quan hệ giữa chúng với nhau, đồng thời trình bày vắn tắt giá trị của chúng...

  • Pic Mgmt

    TÌM HIỂU LỊCH SỬ BIỂN ĐẢO VIỆT NAM...

    ...Đề cập đến lịch sử hình thành và phát triển của Việt Nam ở khu vực Đông Nam Á cũng như hành trình và khát vọng vươn ra biển lớn, bộ phim tài liệu Bọt biển và sóng ngầm sẽ chuyển tới khán giả phần nào khát vọng hòa bình, độc lập, tự do, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của dân tộc Việt Nam...

  • Pic Mgmt

    HỌ CAO Ở LÀNG ĂN, XÃ CẨM TÚ (THANH HÓA)

    ...Bốn năm trước, tôi đã từng đi bộ qua hàng chục bản làng của 2 xã Cẩm Tú và Cẩm Quý. Trong cuộc “thám hiểm” ấy, tôi nghe bà con thì thầm bảo nơi đây ẩn giấu một kho báu vô cùng quý giá của tộc người Mường Voong. Cách đây khoảng hơn 400 năm, tộc người này đã di cư đến đây, ban đầu chỉ có khoảng gần tám chục người...

  • Pic Mgmt

    BẢO THÁP PHẬT HOÀNG TRẦN NHÂN TÔNG

    Bảo tháp Phật hoàng Trần Nhân Tông đã 700 năm tuổi, vẫn còn đó, uy nghi, sừng sững giữa trời mây gió....Tôi quả thực xúc động khi lần đầu tiên trong cuộc hành trình xuyên rừng dọc ngang Yên Tử, được chứng kiến một di tích còn khá nguyên vẹn, hoang sơ, đặc biệt, đó lại là di tích quan trọng nhất của hệ thống Ngọa Vân cũng như của cả dải Yên Tử này...

Chi tiết

CHÙA BÀ ĐANH (HÀ NỘI)

Đăng lúc: 2015-03-11 11:27:21 - Đã xem: 2575

Hành trình lật tìm dấu tích người Chăm pa ở Thăng Long – Hà Nội

Kỳ1: Phú Gia ngày ấy...bây giờ

(PL&XH) - Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, Thăng Long – Hà Nội đóng vai trò là trung tâm kinh tế - văn hóa – chính trị của cả nước, nơi diễn ra các cuộc giao lưu với nhiều nền văn hóa, trong đó có văn hóa của người Chăm cổ.


Với mong muốn để bạn đọc thấy Thăng Long – Hà Nội là một trong những Thủ đô có nền văn hóa độc đáo, đa dạng, PV báo PL&XH đã thực hiện cuộc hành trình dọc sông Hồng lật tìm những dấu vết người Chăm cổ còn sót lại. Một trong những tộc người mà cho đến nay vẫn còn chứa đựng nhiều bí ẩn...

Ngôi làng cổ Phú Gia, nay thuộc phường Phú Thượng, quận Tây Hồ, Hà Nội nằm nép mình bên chân cầu Thăng Long, ven con sông Hồng uốn lượn. Không những mang trong mình vẻ đẹp thơ mộng, trù phú do thiên nhiên ban tặng, Phú Gia còn được biết đến là một trong số rất ít những địa điểm tại mảnh đất Thăng Long ngàn năm văn hiến vẫn còn lưu giữ được nhiều dấu tích của người Chăm cổ.

  
Ông Nguyễn Văn Yên đang giới thiệu về khu di tích chùa Bà Già.

Dấu tích người Chăm cổ

Tìm đến làng Phú Gia vào một chiều thu, với mong muốn tìm lại những dấu tích của người Chăm cổ từng sinh sống nơi đây, chúng tôi nhận được sự tiếp đón rất nồng nhiệt của người dân, đặc biệt là những người vẫn mang trong mình hoài niệm về một thời xa. Ông Công Văn Tung – Phó tiểu Ban phụ trách lịch sử làng Phú Gia với giọng nói đầy tự hào kể về lịch sử của ngôi làng giàu truyền thống này. 

Ông Tung cho biết, theo sử sách ghi lại, thời vua Lý Thánh Tông (1023 – 1072) một số người Chăm đã được phép di cư đến vùng đất này sinh sống và lấy tên theo tiếng Chiêm Thành, gọi là Đa Gia Ly (sau gọi chệch đi là Bà Già Hương hay thôn Bà Già). Ngôi làng này còn được nhắc đến trong chính sử Việt Nam. Trong cuốn Đại Việt sử ký toàn thư, có đoạn ghi lại về Chiêu Minh Đại vương Trần Nhật Duật:  “Trần Nhật Duật thường cưỡi voi đến chơi ở thôn Bà Già. Thôn này có từ thời Lý Thánh Tông. Sau khi đánh Chiêm Thành về, vua Lý bắt được người Chiêm rồi cho về ở đấy, theo tiếng Chiêm mà đặt tên thôn là Đa Gia Ly, sau người đời gọi chệch đi thành thôn Bà Già. Trần Nhật Duật đến chơi thôn này, có khi đến ba, bốn ngày mới về”. Thời Trần Thái Tông (1225 – 1258), nhà vua cho mở rộng kinh thành Thăng Long làm phòng tuyến chống giặc Nguyên – Mông, khi mở tới vùng đất này, thấy thế đất đẹp bèn đổi tên là làng Phú Gia (ngôi làng trù phú).

Trải qua biến cố thăng trầm của lịch sử, hiện nay làng Phú Gia vẫn còn lưu giữ được rất nhiều di vật cổ mang dấu ấn của người Chăm. Dẫn chúng tôi đi thăm cụm di tích, ông Nguyễn Văn Yên, Phó trưởng ban quản lý di tích chùa Bà Già chỉ vào bức hoành phi cổ trong chùa, ông bảo đây là bức hoành phi có khắc chữ hán "Bà Già tự". Trong chùa hiện còn một pho tượng hộ pháp cổ mang dấu ấn phong cách Chăm ở bàn thánh hiền của chùa. Trước cửa chùa hiện vẫn còn đặt một đôi phỗng đá mang đậm dấu ấn của người Chăm Pa. Đôi phỗng được làm bằng đá sa thạch, có chiều cao khoảng 1m, đầu tượng có búi tóc, mặt vuông nhìn thẳng, trán ngắn, mắt to tròn, mũi lớn, má bạnh, cằm nhọn, miệng rộng, môi dày, tai dài, đang mỉm cười. Tượng có bụng phệ, mông cong được che bởi một chiếc váy có hông tạo thành nút và dây buộc đúng với phong cách người Chăm cổ.

Ngoài các yếu tố vật chất nêu trên, dấu tích văn hóa Chăm tại làng Phú Gia còn được thể hiện qua tên các dòng họ. Trao đổi với PV, cụ Công Văn Cự, 82 tuổi một vị cao niên trong làng cho biết: Ở Phú Gia trước đây chủ yếu có hai họ sinh sống là họ Ông và họ Bố (nay họ Ông được đổi sang họ Công, họ Bố được đổi sang họ Hy). Hai họ này nhiều khả năng chính là họ của người Chăm xưa kia.

Gìn giữ và phát huy

Cùng với dòng chảy của cuộc sống, làng Phú Gia đã thay da đổi thịt rất nhiều. Các tòa nhà cao tầng hiện đại mọc lên san sát. Nhưng nhiều bậc cao niên ở đây vẫn ngày ngày cặm cụi sưu tầm và lưu giữ các giá trị truyền thống của ngôi làng giữa phố này với mong muốn truyền dạy cho cháu con. Theo sự chỉ dẫn của người dân, PV đã tìm gặp cụ Công Văn Dụ - trưởng tộc dòng họ Công, một trong những pho sử sống của làng Phú Gia. Ngôi nhà của cụ Dụ là một ngôi nhà ngói cổ 3 gian, sân sau được lát bằng gạch Bát Tràng cổ, có tuổi đời hơn 100 năm. 

Tại nhà cụ Dụ, chúng tôi may mắn gặp được cụ Công Doãn Đương là người đang lưu giữ cuốn gia phả của dòng họ. Cụ Đương cho hay, dòng họ Công là một dòng họ có truyền thống hiếu học. Trước đây, Phú Gia có Ông Nghĩa Đạt đỗ Bảng nhãn khoa Ất Mùi, niên hiệu Hồng Đức, đời Lê Thánh Tông (1475), làm quan đến Phó Đô Ngự sử, được cử đi sứ sang nhà Minh. Con cháu về sau có đến 9 người đỗ Hương cống, Cử nhân. Hiện nay, dòng họ Công ở Phú Gia có nhiều người là Phó giáo sư, Tiến sĩ như: PGS.TS Công Doãn Sắt, PGS.TS Công Quyết Thắng, PGS.TS Công Văn Dị…

Với nét mặt trầm tư, thoáng nét buồn, ông Công Văn Tung tâm sự: Mặc dù trong lịch sử làng Phú Gia có những nét văn hóa rất riêng biệt so với các làng khác ở Hà Nội bởi nơi đây từng là nơi sinh sống của người Chăm, nhưng hiện nay, do cuộc sống đô thị hóa, con người ít quan tâm tới những giá trị truyền thống, nên các dấu tích người Chăm cổ đang có nguy cơ mai một đi rất nhiều. Ngày nay, nhiều người dân địa phương, đặc biệt là thế hệ trẻ đã không còn biết đến gốc tích người Chăm xưa kia nữa. 

Rời làng Phú Gia khi những vệt nắng cuối ngày đã dần tắt, chúng tôi không khỏi tiếc nuối về những nét văn hóa vốn từng là nét đẹp riêng của ngôi làng này. Hy vọng rằng, công tác phục dựng và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống nói chung và dấu ấn văn hóa Chăm nói riêng ở đây sẽ được quan tâm hơn nữa. 


Kỳ 4: Chùa Bà Đanh thư viện của người Chăm giữa lòng Hà thành

(PL&XH) - Chùa và Tu Viện Châu Lâm dành cho người Chăm đã được xây dựng hơn 1000 năm, lại phải trải qua nhiều lần di chuyển, thay đổi. Vì thế, tại vị trí của chùa, những hiện vật nào chứng tỏ dấu ấn của người Chăm là rất mơ hồ


Phải đi qua 5 lần cửa, trong đó có 4 cửa bị khóa bằng những chiếc khóa đã hoen gỉ, ố vàng bởi thời gian, chúng tôi mới đến được ngôi chùa vốn được gắn với câu nói quen thuộc “Vắng như chùa Bà Đanh”. Nhưng ít ai biết được rằng, chùa Bà Đanh trước kia từng tấp nập người ra vào, bởi đây là thư viện của người Chăm cổ.

Chùa Bà Đanh – Thư viện của người Chăm giữa lòng Hà Nội xưa kia.

Địa chỉ tâm linh của người Chăm cổ

Nằm khép mình trong con ngõ 199B Thụy Khuê, phải đi rất quanh co chúng tôi mới tìm vào được khuôn viên chùa Bà Đanh (Châu Lâm Tự). Tương truyền, chùa Bà Đanh được xây dựng từ thời Lý, ban đầu, với mục đích để phục vụ nhu cầu tâm linh cho các sứ thần người Chiêm Thành đến làm việc ở Thăng Long. Sau nhiều cuộc Nam chinh, nhiều người Chăm có mặt ở Thăng Long thường xuyên tới đây để lễ Phật. Đến thời Lê Thánh Tông, nhà vua còn cho xây dựng Viện Châu Lâm ngay trong khuôn viên của chùa là nơi để người Chăm vừa nghiên cứu, vừa lễ Phật.

Vị trí ban đầu của chùa Bà Đanh thực chất không phải ở 199B Thụy Khuê như ngày nay. Sách Tây Hồ chí có chép: “Viện ở bờ phía Đông Nam hồ. Nhìn ra sông Tô. Xây dựng từ đời Hồng Đức nhà Lê (Lê Thánh Tông) để cho dòng dõi Lâm ấp (Chiêm Thành)”. Như vậy, chùa Bà Đanh trước kia được xây dựng ở góc phía Tây của trường Chu Văn An hiện nay.

Đến thời Pháp thuộc, dân Thụy Khuê phải nhường ngôi chùa và đất lân cận cho người Pháp mở nhà in rồi sau này lập trường Bảo hộ (trường Bưởi). Chùa Châu Lâm như vậy đã bị dời sang gần sát với bờ sông Tô Lịch và sáp nhập với chùa Thụy Khuê. Cho đến nay chùa vẫn còn giữ được tấm bia cũ dựng năm Chính Hòa (1699), trên bia ghi chữ Châu Lâm Tự hiệu Bà Đanh tự là dấu vết của chùa Châu Lâm (Bà Đanh) cũ.

Trong thời kỳ chống Mỹ, chùa còn được xí nghiệp giày Thụy Khuê mượn một phần đất để làm kho. Sau đó, dân cư vào sinh sống, một số đã chuyển đi, còn một số hộ dân hiện vẫn ở trên diện tích  đất chùa.

Chùa và Tu Viện Châu Lâm dành cho người Chăm đã được xây dựng hơn 1000 năm, lại phải trải qua nhiều lần di chuyển, thay đổi. Vì thế, tại vị trí của chùa, những hiện vật nào chứng tỏ dấu ấn của người Chăm là rất mơ hồ. Đây cũng là một câu hỏi được bỏ ngỏ cho các nhà nghiên cứu vào cuộc.

Cần được bảo tồn...

“Còn duyên kẻ đón người đưa
Hết duyên vắng ngắt như chùa Bà Đanh”

Đó là câu truyền miệng của người Hà Nội khi miêu tả về cảnh chùa Bà Đanh cô quạnh vắng bóng người. Theo ông Nguyễn Văn Tùng, Trưởng Tiểu ban quản lý di tích đền Voi Phục, chùa Bà Đanh, thì câu “vắng như chùa Bà Đanh” cũng là xuất phát từ ngôi chùa này, chứ không phải chùa ở Hà Nam như nhiều người vẫn lầm tưởng. Sở dĩ có câu tục ngữ đó, là vì trước đây ở chùa Bà Đanh thường xuyên có người Chăm cổ đến bái Phật, nhưng khi số người Chăm đó rút đi thì ngôi chùa này cũng trở nên quạnh quẽ cô liêu.

Có một điều đáng buồn, dường như câu “Vắng như chùa Bà Đanh” đã trở thành một cái dớp khó gột của ngôi chùa này. Mặc dù khuôn viên của chùa khá rộng rãi, quang cảnh thanh tịnh, nhưng hiện nay chùa vẫn hết sức vắng vẻ. Người dân sống xung quanh chùa cho biết, chùa thường chỉ mở cửa vào ngày rằm, mùng 1. Hôm chúng tôi đến vào ngày thường nên cửa chính của chùa đã bị khóa trong. Được sự chỉ dẫn của người dân, chúng tôi đi men theo tường bao của chùa, lần lượt đi qua 3 cửa khác đều khóa trái. Phải đến cổng thứ 5 nằm khuất nấp bên cạnh một cái ao và vườn rau cải, chúng tôi mới vào được chùa. Hiện ở chùa chỉ có hai nhà sư trụ trì, đó là nhà sư Thích Đàm Dư (hơn 90 tuổi) và Thích Đàm Chình (hơn 80 tuổi).

Đi tham quan chùa, phóng viên còn được nghe kể về bức tượng rất lạ của chùa có tên là tượng Say. Bức tượng này trước đây rất nổi tiếng, bởi nó được chạm khắc cầu kỳ, sống động và rất có hồn. Nó sinh động đến mức nhìn vào người ta cứ tưởng đó là một người thật đang ngồi trên điện tam bảo. Bức tượng này có nghĩa là cảnh vật của chùa như cảnh tiên khiến cho con người phải ngả nghiêng, say đắm, nhưng rất tiếc trong quá trình di chuyển, bản nguyên gốc của bức tượng này đã biến mất một cách bí ẩn và đang lưu lạc trong dân gian, ở chùa chỉ còn bức tượng mô phỏng lại.

Hiện những người quản lý cũng như người dân địa phương ở đây đang rất mong ngóng các cơ quan chức năng sớm vào cuộc tìm hiểu về các dấu tích văn hóa Chăm còn lại ở thư viện độc đáo, có một không hai của Hà Nội này. Bà Phạm Thanh Thúy, Phó chủ tịch UBND?phường Thụy Khuê phụ trách văn xã, đồng thời là một người sống gắn bó với mảnh đất này tâm sự, ngay từ khi còn bé bà đã được nghe kể về ngôi chùa cùng thư viện độc đáo của người Chăm, trong quá trình quản lý, bà cũng đã nhiều lần cất công đi tìm những hiện vật Chăm ở địa chỉ chùa Bà Đanh nhưng rất tiếc trong quyền hạn và phạm vi của mình, bà vẫn chưa tìm được câu trả lời thấu đáo. Bà Thúy cũng như nhân dân địa phương rất mong các cơ quan, tổ chức chuyên ngành sớm vào cuộc mở rộng nghiên cứu các dấu tích Chăm của ngôi chùa này. 

Thiết nghĩ, những giá trị lịch sử to lớn của chùa Bà Đanh cần được các cơ quan có thẩm quyền quan tâm hơn nữa, để gìn giữ những nét văn hóa có thể nói là độc đáo, có một không hai của ngôi chùa nổi tiếng này cho các thế hệ mai sau.


Bài, ảnh: Khởi Thủy – Xuân Thắng 
(thangle1989@gmail.com)


CBN sưu tầm & giới thiệu

video tham khảo


Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp