• Pic Mgmt

    CAO TỘC PHẢ BẠ

    Dưới đây là 16 trang cuốn CAO TỘC PHẢ BẠ của chi họ Cao ở xã Thanh Hà, Hải Dương. Bản chép tay chữ Nho kèm mỗi dòng là chữ Việt. Trong chuyến đi cùng cháu Cao Ngọc Tùng về thăm gia đình ông Cao Văn Duân ở xã Thanh Hà, Hải Dương, tôi được gia đình ông Duân cung cấp cho bản ghi chép CAO TỘC PHẢ BẠ này...

  • Pic Mgmt

    HIỆU QUẢ BẤT NGỜ TỪ BÀI THUỐC RẺ TIỀN...

    Hiện nay, tiểu đường được xem là một trong những chứng bệnh nan y, rất khó để chữa trị dứt điểm. Y học hiện đại ví căn bệnh này là “kẻ giết người thầm lặng” bởi những biểu hiện của nó thường không rõ ràng. Thế nhưng, khi được phát hiện thì bệnh thường đã biến chứng ở mức độ nghiêm trọng...

  • Pic Mgmt

    NGƯỜI MINANGKABAU, HẬU DUỆ CỦA CÁC TƯỚNG LĨNH CỦA HAI BÀ TRƯNG Ở SUMATRA-INDO

    ...Các nhà nghiên cứu lịch sử Việt Nam và Indonesia cho rằng người Minangkabau có nguồn gốc từ người Việt và hiện chiếm tới 80% trong tổng số 4,5 triệu dân của tỉnh Tây Sumatra...Theo các nhà sử học, mùa Xuân năm 43, một số tướng lĩnh của Hai Bà Trưng cùng những người không chịu khuất phục giặc phương Bắc, đã chạy về phương Nam và cuối năm đó họ tiếp tục lên thuyền ra biển...

  • Pic Mgmt

    NHỮNG CUỘC ĐỔI HỌ LỚN TRONG LỊCH SỬ HỌ NGUYỄN Ở VIỆT NAM

    ...Nguyên Trần Thủ Độ ép vua Lý Huệ Tông (trị vì 1211-1224) nhường ngôi cho người con gái mới sáu tuổi là Chiêu Thánh công chúa tháng Mười năm giáp thân (cuối 1224), tức Lý Chiêu Hoàng (trị vì 124-1225). Lý Huệ Tông lên làm thái thượng hoàng, xuất gia đi tu tại chùa Chân Giáo, pháp danh là Huệ Quang thiền sư. Trần Thủ Độ sắp đặt cho con cháu của mình là Trần Cảnh, mới tám tuổi, cưới Lý Chiêu Hoàng. Chiêu Hoàng lại nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh tức Trần Thái Tông...

  • Pic Mgmt

    ĐẤT BÁCH VIỆT TRONG SỬ VIỆT VÀ TÀU

    Khi còn học Tiểu học, môn sử địa - người viết đã được dạy về Thừa tướng Lữ Gia và nước Nam Việt. Lúc đó chỉ hiểu đại khái Thừa tướng Lữ Gia vì không muốn nước Nam Việt bị nhà Hán chiếm, nên đã giết chết hai mẹ con Cù thị...

  • Pic Mgmt

    BUÔN MA THUỘT (TÂY NGUYÊN)

    ...Ngày 27/11/2009 Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã có kết luận số 60-KL/TW về việc xây dựng Buôn Ma Thuột trở thành đô thị trung tâm vùng Tây Nguyên và trực thuộc Trung ương trước năm 2020 Buôn Ma Thuột gốc tiếng Ê Đê, nghĩa là "bản hoặc làng của Cha Thuột"...

  • Pic Mgmt

    Những di sản thời Hùng Vương ở xứ Đông (Hải Dương)

    Là mảnh đất có bề dày lịch sử, xứ Đông còn gìn giữ hàng nghìn di tích lịch sử, di sản văn hóa có giá trị trong các thời kỳ dựng nước và giữ nước...

  • Pic Mgmt

    CHÙA THIỀN TÔN (THUYỀN TÔN) Ở HUẾ

    Chùa tọa lạc ở thôn Ngũ Tây, xã Thủy An, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế, nằm bên sườn núi Thiên Thai nên còn có tên là Thiên Thai Thiền Tôn Tự hay Thiên Thai Thiền Tông Tự. Có sách ghi chùa Thuyền Tôn. Chùa do Thiền sư Liễu Quán (1667-1742) khai sáng vào đầu thế kỷ XVIII. Thiền sư là đệ tử đắc pháp của Hòa thượng Minh Hoằng - Tử Dung, được Hòa thượng trao tâm ấn năm 1712. Bấy giờ, chùa đã trở thành một đạo tràng lớn, có hàng vạn đệ tử học đạo, nghe pháp...

  • Pic Mgmt

    Những khám phá bí ẩn về cột đá chùa Dạm ở Bắc Ninh

    Chùa Dạm, tên chữ là Cảnh Long Đồng Khánh tự hay Đại Lãm Tự là ngôi chùa cổ ngàn năm tuổi nằm ven sườn phía nam núi Đại Lãm (xã Nam Sơn, thành phố Bắc Ninh). Dù trải bao biến cố thời gian, chùa vẫn giữ được những vết tích gợi nhắc về một công trình kiến trúc từng được mệnh danh là đại danh lam thắng cảnh thời nhà Lý...

  • Pic Mgmt

    Tinh Hoa Văn Hiến Việt Nam

    Tấm bản đồ Trung Hoa xưa và nay, in trên phụ trương tạp chí Mỹ National Goegraphic, 1991 (1) thì gần một nửa lãnh thổ Trung Hoa ngày nay là đất đai của dân tộc Việt. Ngày khai mạc "Thế vận hội Bắc Kinh 8-2008" có màn trình diễn thuyền viễn dương của Hạm đội Trịnh Hòa, vượt biển Đông đi tới biển Tây: Đấy lại là thuyền viễn dương ba tầng lầu do thợ Việt đóng theo kiểu thuyền Việt Nam đời Trần và đời nhà Hồ...

  • Pic Mgmt

    ĐẠI GIA VIỆT: "SỞ HỮU 10 MÁY BAY KHÔNG PHẢI CÁI GÌ GHÊ GỚM LẮM"

    ...Một lần, tôi cùng một số anh em thân thiết đi du lịch bên Thái Lan. Lần đầu tiên, họ được đi chơi bằng máy bay cá nhân, sau đó có người nói với tôi rằng đã được đi ăn uống, mua sắm đủ kiểu nhưng chưa lần nào được đi máy bay hay được ngồi trên ghế lái, cảm giác rất hứng thú. Từ câu nói này, tôi đã nảy sinh ý tưởng để thành lập Công ty Hành Tinh Xanh...

  • Pic Mgmt

    CHÙA BÀ ĐANH (HÀ NỘI)

    Chùa và Tu Viện Châu Lâm dành cho người Chăm đã được xây dựng hơn 1000 năm, lại phải trải qua nhiều lần di chuyển, thay đổi. Vì thế, tại vị trí của chùa, những hiện vật nào chứng tỏ dấu ấn của người Chăm là rất mơ hồ...

  • Pic Mgmt

    HỘI NGHỊ LẦN THỨ II BCH CỘNG ĐỒNG HỌ BÙI VIỆT NAM

    Sáng ngày 26/04/2014 tại Hội trường Trung tâm hội nghị tỉnh Vĩnh Phúc đã khai mạc Hội nghị lần thứ II Ban chấp hành Cộng đồng họ Bùi Việt Nam do Ban chấp hành Cộng đồng họ Bùi tỉnh Vĩnh Phúc đăng cai. Trên 100 đại biểu ban chấp hành Cộng đồng họ Bùi Việt Nam từ TP HCM, Bình Định, Quảng Bình, Nghệ An, Thanh Hóa, Ninh Bình, Nam Định, Hà Nam, Bắc Giang, Thái Bình, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hải Dương, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hà Nội,….

  • Pic Mgmt

    CHỮ VIẾT CỔ CỦA NGƯỜI PÀ-THẺN

    ...Trước năm 1960, Giáo sư sử học Lê Trọng Khánh, nguyên giảng viên trường Đại học Tổng hợp đã dày công điền dã, sưu tầm tại một số huyện của hai tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang, nơi có đông người Pà Thẻn sinh sống. Ông đã có những kết luận quan trọng về hệ thống chữ viết cổ của người Pà Thẻn...

  • Pic Mgmt

    CÔNG TRÌNH SƯ NGUYỄN AN, NGƯỜI VIỆT NAM VỚI VIỆC TẠO DỰNG CỐ CUNG Ở TRUNG QUỐC (Bài viết của Tân An)

    Cố Cung, vốn có tên nữa là Tử Cấm Thành, tọa lạc ở trung tâm Thủ đô Bắc Kinh, Trung Quốc. Đây là một quần thể kiến trúc cổ, quy mô lớn và hoàn chỉnh bậc nhất của Trung Quốc. Từ niên hiệu Vĩnh Lạc 15 của triều Minh (1417) vua Minh Thành Tổ bắt đầu cho xây dựng Cố Cung, đến năm Vĩnh Lạc 18 (1421), vua Minh tiến hành kế hoạch di chuyển Thủ đô từ Nam Kinh, tức Kim Lăng, lên Bắc Kinh. Và, việc xây dựng Cố Cung từ đó, được tiếp tục triển khai với quy mô vô cùng to lớn, kéo dài nhiều năm, tạo nên một quần thể các cung điện, lầu tạ cực kỳ nguy nga, đồ sộ...

Chi tiết

BÍ ẨN TRÊN BIA ĐÁ MANG TÊN “CỔ PHÁP ĐIỆN TẠO BI"

Đăng lúc: 2016-08-21 16:03:20 - Đã xem: 1950

(Kiến Thức) - Đền Đô nguyên là Thái miếu nhà Lý do vua Lý Công Uẩn cho khởi dựng năm 1019 tại hương Cổ Pháp. Tại đây có tấm bia đá mang tên “Cổ Pháp Điện Tạo Bi”.
 

Đền Đô (Bắc Ninh) nguyên là Thái miếu nhà Lý do vua Lý Công Uẩn cho khởi dựng năm 1019 tại hương Cổ Pháp. Nơi Thái miếu ấy cho đến nay còn nhiều cổ vật quý giá vô cùng, nhưng đáng chú ý và cũng thu hút các học giả là tấm bia đá mang tên “Cổ Pháp Điện Tạo Bi”.

Ông Nguyễn Thế Phú, Trưởng ban Quản lý di tích văn hóa lịch sử đền Đô dẫn chúng tôi vòng qua khu chính điện, đến phía Đông ngôi đền, để chiêm ngưỡng tấm bia đá được coi là bảo vật quý giá nhất của Thái miếu nhà Lý.

Tác giả bia đá

Tấm bia đá này cao 190cm, rộng 103cm và có độ dày 17cm. Phía trên bia đã được xây dựng mái vòm để bảo vệ, tránh những bào mòn của thời gian sương gió. Bia được chạm khắc tinh xảo, trán bia có hình lưỡng long chầu nguyệt. Mặt trăng tròn vo được chạm nổi, xung quanh có hình tượng hào quang tỏa chiếu.

Bi an tren bia da mang ten “Co Phap Dien Tao Bi”

Đền Đô – Thái Miếu thờ 8 vị vua nhà Lý. 

Nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Mùi, Viện Nghiên cứu Hán Nôm cho biết, tác giả tấm bia đá chính là Hoàng giáp Phùng Khắc Khoan. Lòng bia khắc 35 dòng chữ Hán, có xen kẽ một số chữ Nôm, tổng cộng chừng 1.500 chữ. Chữ khắc sâu, chân phương mềm mại, khoảng cách các dòng thưa, rộng. Trong bia có chữ Long (tên vua Lê Thái Tông) được viết húy, bằng cách thêm bốn “dấu nháy” lên đầu và đảo bộ, xuất hiện tại dòng thứ ba và dòng thứ 8.

Qua biến thiên lịch sử cùng mưa gió dập vùi, bia đá bị sứt mẻ và mất nhiều chữ. May mắn là Trường Viễn đông Bác cổ xưa đã in dập thác bản nên phần chữ bị mất coi như được khôi phục. Thác bản gồm hai mặt, kích cỡ thuộc loại khổ lớn, rõ nghĩa và rõ chữ.

Bia được dựng vào ngày tốt, tháng 1 năm Giáp Thìn, niên hiệu Hoằng Định năm thứ 5 (1604), tức 9 năm trước khi Phùng Khắc Khoan qua đời.

Theo nội dung văn bia thì điện thờ 8 vị vua nhà Lý tạo dựng từ lâu đời, trải đến cuối thời Mạc đã bị hoang phế, thất lạc. Nhân vì thế Điện chánh Vũ Nghi dâng khải tâu lên triều, chúa Trịnh là Bình An Vương ban lệnh chỉ cho trùng tu điện.

Song điều chú ý hơn ở chỗ Phùng Khắc Khoan đã dành thời lượng thích đáng để viết về nhà Lý. Mở đầu bài văn bia, sau khi điểm qua 8 vị vua Lý, từ Thái Tổ đến Huệ Tông, tác giả ghi nhận những thành tựu của triều vua này trong 216 năm trị vì, như xây thành Thăng Long, định làm nơi trấn giữ thiên hạ, dựng văn miếu Quốc Tử Giám, đắp tượng Văn Tuyên vương, mở khoa thi Bác học hoành tài, chọn danh khoa Tiến sĩ, tỏ sự chuộng Nho thuật...

Sau đó, Phùng Khắc Khoan đưa ra nhận xét về triều đại Lý: “Từ An Nam dựng nước đến nay, thực chưa từng có. Dẫu nhà Hán, Đường, Tống cũng chẳng được như vậy”.

“Như vậy, vào đầu thế kỷ XVII, bên cạnh các sử gia như Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên... chúng ta lại có thêm nhà văn hóa lớn Phùng Khắc Khoan nhìn nhận, đánh giá về vai trò của vương triều Lý đối với lịch sử dân tộc. Nhưng khác với tiền bối, Phùng Khắc Khoan nhìn nhận nhà Lý theo đại cục, nêu bật sự đóng góp to lớn trên các phương diện đối với sự phát triển của Đại Việt”, nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Mùi cho hay.


 

Bi an tren bia da mang ten “Co Phap Dien Tao Bi”-Hinh-2

Bức ảnh “bát đế hiển linh” chụp tại đền Đô (ảnh Nguyễn Đức Thìn)

Nội dung văn bia

Chúng tôi đã tiếp cận bản dịch văn bia Cổ Pháp Điện Tạo Bi do Viện Viễn đông Bác cổ dịch. Tuy nhiên, do nội dung dài mà khuôn khổ bài báo không nói hết được, vậy xin lược trích những lời vàng ngọc mà vị Hoàng giáp Phùng Khắc Khoan đã viết:

“Trời mở nền thái bình cho đời này, dân này. Trời sinh bậc thánh minh, thì ắt đó là người có đức. Bậc Khải thánh dạy rằng: “Sinh vương là do trời, thực cũng là đất”. Ngẫm lại: Địa đồ Cổ Pháp thực là nơi thắng cảnh bậc nhất xứ Kinh Bắc. Mạch đất theo thế “bát long, bát thủ”, muôn vật thành hình, quả là nơi chung đúc khí thiêng, cho nên đây là nơi sinh thánh độc đắc.

... Thánh hiền kế tiếp nhau lên ngôi được 8 đời vua, cai trị muôn phương, để lại phúc lành cho con cháu. Đời nọ nối đời kia trải 216 năm, thâu tóm được thiên hạ. Ngoài Ngọa Triều bạo ngược ra, thì cả thiên hạ ngưỡng vọng theo về. Xây thành Thăng Long, định làm nơi chính giữa thiên hạ. Nay xem triều Lý trị quốc, trị gia, lập chính, lập sự: Tiên vương thương dân, thường tự mình cày ruộng khuyến nông, xuống chiếu giảm tô thuế...

Ôi! Lúc hưng phế, từng trải bao phen! Duy trì được công đức chỉ có tám vị Tiên vương triều Lý. Công tại nước Nam, đời mãi hưởng đức. Người nước Nam truy nhớ vì công đức lớn ấy mà lập miếu thờ, để bốn mùa xuân thu, mãi hưởng sự báo đáp trong thiên hạ, vạn đời hương đèn. Trải các đời nối tiếp nhau hưng thịnh, luôn ghi nhớ phụng thờ.

... Nay đương buổi công nghiệp trung hưng, ắt làm vẻ vang sự nghiệp cho người đời trước, giành phúc ấm cho người đời sau. Liền phụng mệnh viết bài văn, giao cho thợ khắc vào bia, để nối công đức truyền lại mai sau.

Ngày tốt tháng 1, năm Giáp Thìn, niên hiệu Hoằng Định thứ 5 (1604).

Tiến sĩ xuất thân khoa Canh Thìn, Kiệt tiết Tuyên lực công thần, phụng mệnh đi sứ phương Bắc, Đặc tiến kim tử vinh lộc đại phu, Hộ bộ Thượng thư, kiêm Quốc tử giám Tế tửu, Mai Lĩnh hầu, Thượng trụ quốc là Phùng Khắc Khoan, tự Hoằng Phu, người xã Phùng Xá huyện Thạch Thất soạn.

Trung thư giám, Hoa văn học sinh là Đỗ Đề viết chữ”.

Bi an tren bia da mang ten “Co Phap Dien Tao Bi”-Hinh-3

Văn bia tổng cộng 1.500 chữ Hán lẫn Nôm. 

Văn bia thành bia bắn

Theo NGND - AHLĐ Nguyễn Đức Thìn, Ủy viên Ban Quản lý đền Đô, tấm bia này không chỉ là cổ vật quý hiếm của đền Đô còn lại, sau hai cuộc tàn phá của kẻ thù xâm lược, mà còn là nguồn sử liệu quan trọng. 

Cổ Pháp Điện Tạo Bi là tư liệu chính thống, cho biết nhà Lê đã tu bổ, mở rộng khu thờ phụng các vị vua triều Lý với ý thức trân trọng, thể hiện trách nhiệm của hậu thế đối với việc gìn giữ, phát huy những công tích mà ông cha đã làm trong lịch sử dựng nước. 

Trong thời kỳ tạm chiếm, ở Đình Bảng, giặc Pháp đã tàn phá nhiều di sản văn hóa ở quê hương các vị vua triều Lý. Năm 1952, chúng phá hủy hoàn toàn đền Đô, đem tấm bia cổ ra giữa sân đền làm bia để tập bắn. 

Năm 1989, khi khởi công xây dựng lại đền Đô, nhân dân làng Đình Bảng đem tấm bia quý này về vị trí cũ, xây nhà bia như xưa để bảo vệ. Như vậy là 405 năm đã trôi qua, dẫu mang trên mình những vết thương chiến tranh, nhưng tấm bia vẫn đứng vững, những câu chữ trên văn bia chỉ bị mất đi chút ít.

“Theo nội dung văn bia thì điện thờ 8 vị vua Lý tạo dựng từ lâu đời, trải đến cuối thời Mạc đã bị hoang phế, bia đá ghi sự tích tiên vương bị thất lạc, đất đai bị cường hào chiếm đoạt, cây cối bị chặt phá. Nhân vì thế Điện chánh Vũ Nghi dâng khải tâu lên triều, chúa Trịnh là Bình An Vương ban lệnh chỉ cho trùng tu điện, đồng thời thu hồi 284 mẫu ruộng thờ bị xâm lấn, giao cho xã Đình Bảng trông coi, thu hoa lợi dùng vào hương đèn như cũ”.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Mùi (Viện Nghiên cứu Hán Nôm)

Trần Hòa

CBN sưu tầm & giới thiệu

Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp