• Pic Mgmt

    LẦN ĐẦU TIÊN TRIỂN LÃM LINH VẬT THUẦN VIỆT

    Lần đầu tiên, nhiều đơn vị nghiên cứu, sưu tầm, lưu trữ đã phối hợp cùng Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức triển lãm về hình tượng linh vật cổ truyền thống của Việt Nam với tên gọi "Hình tượng sư tử và nghê trong nghệ thuật điêu khắc cổ Việt Nam"...

  • Pic Mgmt

    PHONG TỤC THỜ CÚNG TỔ TIÊN CỦA VIỆT NAM

    ...Các gia đình Việt Nam thường có bàn thờ tổ tiên, to hay nhỏ tùy hoàn cảnh từng nhà nhưng cần đặt ở nơi cao ráo, sạch sẽ, có bày bát hương, lọ hoa để cúng bái những ngày giỗ Tết. Những nhà có điều kiện rộng rãi thì thường bố trí bàn thờ tổ tiên ở nơi đẹp đẽ nhất. Trên bàn thờ đặt ba bát hương, hai lọ hoa, những tấm ảnh của những người thân đã mất, hai cái đĩa đẹp để bày đồ cúng, một chai rượu, bộ ấm chén v..v...

  • Pic Mgmt

    KỶ NIỆM VỀ CHA

    ...Hồi trẻ, cha tôi học ở trường Bưởi, Hà Nội - niên khóa 1927-1931. Ngay từ thời còn ngồi trên ghế nhà trường, ông đã nổi tiếng là “thần đồng” thơ, có biệt tài “ứng khẩu thành thơ” và là người rất “hùng biện” nên mới được thầy & bạn đặt cho cái biệt hiệu là Thao Thao – với nghĩa là “thao thao bất tuyệt”!. Ông vốn là hậu duệ đời thứ tư của Thánh Quát mà!...

  • Pic Mgmt

    NẤM NGỌC CẨU, THẦN DƯỢC "TAN CỬA NÁT NHÀ"

    ...Nấm ngọc cẩu là loại thảo dược nửa dạng cây nửa dạng nấm, không có lá. Thân có màu đỏ nâu sẫm, được cấu tạo bới cán hoa lớn, mang hoa dày đặc, có bao bọc bằng mo màu tím. Thời gian gần đây, thông tin về Nấm Ngọc cẩu (Nấm của quý, nấm “tan cửa nát nhà”, nấm dái chó, nấm Xin Xao) – một loại nấm cổ quái từ cái tên đến công dụng kỳ diệu trong trị sinh lý yếu, suy nhược cơ thể và vô số căn bệnh khác khiến dư luận xôn xao. Để đọc giả có một hiểu biết chính xác và đầy đủ về loài nấm quý hiếm này, iNấm xin có một bài tổng hợp chi tiết...

  • Pic Mgmt

    CHỮ NÔM 字喃 CỔ XƯA VÀ Ý NGHĨA CỦA *VIỆT*

    Chữ “Nôm” có trước “Hán-Viêṭ”! Nếu hôm nay tôi không phát giác thì cũng sẽ có người khác tìm ra điều nầy! Trước hết xin xác định chữ Nôm là gì? để dễ thảo luận...

  • Pic Mgmt

    CHÙA AN PHÚ, QUẬN 8 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

    Chùa thường được gọi là chùa Miểng Sành, tọa lạc ở số 24 đường Chánh Hưng, phường 10, quận 8, TP. Hồ Chí Minh. Chùa thuộc hệ phái Bắc tông. Đây là một trong những ngôi chùa cổ ở thành phố. Chùa do Hòa thượng Thích Thanh Đức sáng lập, đã trải qua 6 đời trụ trì. Hòa thượng Thích Từ Bạch đã tổ chức trùng tu chùa từ năm 1960 đến năm 1993...

  • Pic Mgmt

    TRỐNG ĐỒNG NGỌC LŨ

    Theo sự phân loại của Hê-gơ, và bản tổng kê của các nhà khảo cổ tại miền Bắc, trong sách Thời Đại Đồng Thau, những trống đồng loại 1 phát hiện ở Việt Nam khoảng trên 70 chiếc. Số lượng tìm thấy đã hơn bất cứ một miền nào khác. Mặc dầu tướng Mã Viện đời Đông Hán khi qua đánh Giao Chỉ, đã tịch thu không biết bao nhiêu trống nữa, để đúc con ngựa kiểu mà chơi, và đúc cái cột đồng khắc chữ “Đồng Trụ chiết Giao Chỉ diệt“...

  • Pic Mgmt

    PHÁT HIỆN CON ĐƯỜNG CỔ NHẤT THẾ GIỚI TẠI HÒA BÌNH

    Những vết mòn trên đá được lặp đi lặp lại một cách có hệ thống. Những vết mòn đó xuất hiện ở những nơi mà con người hiện đại chưa đặt chân tới. Những vết mòn nằm trong địa tầng văn hóa nguyên vẹn chưa bị xáo trộn của văn hóa Hoà Bình...

  • Pic Mgmt

    BÍ ẤN VỀ HÀNG TRĂM BIA ĐA CỔ CÒN SÓT LẠI

    Dân trí Những bia đá còn sót lại tại một số địa phương ở miền Tây Thanh Hóa được người dân xem là dấu tích của những ngôi mộ cổ. Có những nhận định cho rằng, đây là mộ của người Tày Thái và cũng có ý kiến khác là mộ của nghĩa quân Lam Sơn...

  • Pic Mgmt

    BÀN VỀ KHỞI NGHĨA TÂY VŨ VƯƠNG

    Một số sử gia xác quyết rằng: Tại Giao Chỉ và Cửu Chân vào năm 111TCN, xảy ra cuộc nổi dậy của nhân dân, chống lại sự xâm lược của nhà Tây Hán, do thủ lĩnh Tây Vu lãnh đạo. Nhà sử học Trần Quốc Vượng còn cho rằng: Tây Vu Vương đã thiết lập được một thái ấp hay chính quyền tại Cổ Loa...

  • Pic Mgmt

    ĐẠI GIA VIỆT: "SỞ HỮU 10 MÁY BAY KHÔNG PHẢI CÁI GÌ GHÊ GỚM LẮM"

    ...Một lần, tôi cùng một số anh em thân thiết đi du lịch bên Thái Lan. Lần đầu tiên, họ được đi chơi bằng máy bay cá nhân, sau đó có người nói với tôi rằng đã được đi ăn uống, mua sắm đủ kiểu nhưng chưa lần nào được đi máy bay hay được ngồi trên ghế lái, cảm giác rất hứng thú. Từ câu nói này, tôi đã nảy sinh ý tưởng để thành lập Công ty Hành Tinh Xanh...

  • Pic Mgmt

    TRỐNG ĐỒNG SUÝT LÀM MÂM CƠM

    Cổ vật đặc biệt như trống đồng nhóm II Heger, niên đại vào khoảng những năm đầu Công nguyên, được tình cờ phát hiện khi một người dân định mang về nhà làm… mâm dọn cơm...

  • Pic Mgmt

    CỔ VẬT ĐỒ ĐỒNG VÀ LỊCH SỬ ĐÔNG DƯƠNG

    “Các nhà sử học và các nhà khảo cổ học không mấy quan tâm đến nhau lúc gặp rủi ro, nhưng sự rủi ro đối với các nhà sử học lớn hơn, khi có chứng cứ cụ thể phản bác lại một lý thuyết riêng về sự phát triển của lịch sử, không thể đơn giản cho qua và cuối cùng phải xem xét lại. Trong một số lĩnh vực điều tra nghiên cứu, hơn bất kỳ lĩnh vực nào khác, khoa học lịch sử và di vật khảo cổ phảo phục vụ cho nhau bởi vì chỉ riêng một cái nào đó có thể không đủ.” (Stephen O’Harow, 1978)...

  • Pic Mgmt

    KINH ĐÔ CỦA VIỆT NAM QUA CÁC TRIỀU ĐẠI

    Hoa Lư là kinh đô đầu tiên của Việt Nam mở đầu cho thời kỳ thống nhất và tự chủ qua việc đánh Tống bình Chiêm của nhà Đinh. Kinh thành Hoa Lư tồn tại 42 năm (968 – 1010). Năm 1010 vua Lý Thái Tổ dời kinh đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về thành Thăng Long (Hà Nội), an định Kinh Đô cho các triều vua Lý, Trần, Hậu Lê sau đó, kéo dài 779 năm.

  • Pic Mgmt

    CÂU KIỀU TẶNG TỔNG THỐNG OBAMA

    Chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng thống Hoa Kỳ Obama và bài phát biểu của ông tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia Mỹ Đình đã để lại một dấu ấn đặc biệt trong dư luận truyền thông quốc tế cũng như trong lòng người dân Việt Nam...

Chi tiết

VÀI NÉT VỀ VIỆC THÀNH LẬP HỌC VIỆN VIỄN ĐÔNG BÁC CỔ

Đăng lúc: 2018-04-15 17:35:15 - Đã xem: 20

Cuối thế kỷ XIX, việc tìm hiểu, nghiên cứu, đặc biệt là nghiên cứu trên thực địa về văn hóa phương Đông đã trở thành một nhu cầu bức thiết đối với các nhà khoa học phương Tây. Lúc đó, một số viện sĩ, nhà nghiên cứu văn khắc và ngôn ngữ thuộc Viện Hàn lâm Văn khắc và Văn chương của Pháp[2] (Académie des Inscriptions et Belles Lettres) thuộc Học viện Pháp quốc (Institut de France[3]) là Auguste Barth (1834-1916), Émile Sernat (1847-1928) và Michel Bréal (1832-1915) có ý tưởng thành lập một Học Viện nghiên cứu về phương Đông đặt tại châu Á, tương tự như các học viện tại Rôme (École française de Rome, thành lập năm 1829), Athènes (École française d'Athènes, thành lập năm 1846) và Cairo (École française du Caire, thành lập năm 1880). Lúc này, ba nước Đông Dương đã thành thuộc địa của Pháp, ý tưởng trên của các viện sĩ lại phù hợp với ý tưởng của chính quyền thực dân tại Đông Dương là cần có một “cơ quan phù trợ cho hệ thống thuộc địa”[4], nên “người ta đã chọn Đông Dương -  một vị trí có nhiều hứa hẹn về mặt văn hóa, làm trụ sở cơ quan”[5]. Mặt khác, vào lúc này tại Đông Dương đã có những tổ chức, cá nhân có những công trình nghiên cứu về Đông Dương, tuy còn phân tán và nhỏ lẻ. Chẳng hạn như các nhà khoa học thuộc Trường Tập sự Hành chính (Collègedes Administrateurs stagiaires) được thành lập vào năm 1873 đã xuất bản tạp chí Điều tra và Khảo sát (Excursions et Reconnaissances)[6], công bố nhiều bài viết và công trình nghiên cứu khoa học, đặc biệt là khảo cứu đầu tiên về văn khắc Chàm và Khơme của Étienne Aymonier; như Phái đoàn truyền giáo Pavie đã tiến hành các cuộc điều tra về vật lý và dân tộc học; như Ủy ban Canh nông và Kỹ nghệ Nam Kỳ (Comité Agricole et Industrie de la Cochinchine) thành lập năm 1865 và ngày 23/2/1883 đổi tên thành Hội Nghiên cứu Đông Dương (Société des Études indochinoise), đã xuất bản Tập san của Hội, trong đó công bố nhiều công trình khoa học, đặc biệt là công trình nghiên cứu và sưu tầm cổ vật. Ngoài ra, Đông Dương còn là nơi chịu ảnh hưởng của hai nền văn minh trong khu vực: Trung Hoa và Ấn Độ.
 
Trong những điều kiện như vậy, ngày 15/12/1898, Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer (1857-1932) đã ký Nghị định thành lập Phái đoàn Khảo cổ Thường trực tại Đông Dương (Mission archéologiquepermanente en Indochine). Phái đoàn này được đặt dưới quyền của Toàn quyền Đông Dương và dưới sự kiểm soát về mặt khoa học của Viện Hàn lâm Văn khắc và Văn chương[7] với các mục đích sau:
 
1.   Tiến hành nghiên cứu khảo cổ học và ngữ văn học của bán đảo Đông Dương, bằng mọi cách, tạo điều kiện thuận lợi để hiểu biết lịch sử, những công trình nghệ thuật và những thổ ngữ của Đông Dương.
2.   Góp phần vào việc nghiên cứu học thuật về những vùng và những nền văn minh lân cận: Ấn Độ, Trung Quốc, Mã Lai.
 
Ngày 20/1/1900 Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer ký Nghị định về việc đổi tên Phái đoàn Khảo cổ Thường trực tại Đông Dương thành Học viện Viễn Đông Bác cổ (École française d'Extrême-Orient, gọi tắt là EFEO).

Sau đó, ngày 26/2/1901 Tổng thống Pháp Émile Loubet (1838-1929) đã ký sắc lệnh chính thức công nhận việc thành lập École française d'Extrême-Orient, trong đó mục đích của cơ quan không thay đổi, nhưng có bổ sung thêm Nhật Bản vào danh sách các nước có nền văn minh cần đưa vào chương trình nghiên cứu[8] và EFEO trở thành một thiết chế của nhà nước Pháp.
 
Trụ sở của EFEO, 26 Lý Thường Kiệt, Hà Nội.
(Ảnh tại Thư viện Khoa học xã hội)

 
Ngày 3/4/1920 Tổng thống Pháp Paul Deschanel (1855-1922) đã ký sắc lệnh bổ sung thêm một mục đích của EFEO là: Bảo đảm việc bảo tồn và gìn giữ các công trình lịch sử ở Đông Dương. Cũng theo sắc lệnh này, kể từ ngày 1/1/1921, EFEO có tư cách pháp nhân dân sự và tự chủ về tài chính và là cơ quan nghiên cứu khoa học về lịch sử, khảo cổ, ngôn ngữ, dân tộc học, địa vật lý và địa lý nhân văn về Bán đảo Đông Dương và các nước Phương Đông[9].
 
Theo Sắc lệnh trên, Giám đốc của EFEO được bổ nhiệm bằng Sắc lệnh của Tổng thống  theo đề nghị của Toàn quyền Đông Dương và theo sự giới thiệu của Viện Hàn lâm Văn khắc và Văn chương, có nhiệm kỳ là 6 năm và có thể được kéo dài. Ông Louis Finot (1864-1935), nguyên Phó Giám đốc École pratique des Hautes Études (EPHE), nhà khảo cổ học, chuyên nghiên cứu về Đông Nam Á, là Giám đốc đầu tiên của EFEO.
 
Như vậy, về nguyên tắc, EFEO được quyền độc lập thực sự về khoa học, không bị đặt dưới quyền quản lý của chính quyền thuộc địa về trình diện nghiên cứu, cũng như các Học viện đã có trước ở Athènes và Rôma, quyền đó thuộc về Viện Hàn lâm Văn khắc và Văn chương, cơ quan kiểm soát về mặt khoa học của EFEO. Tuy nhiên trong thực tế, không phải không có khó khăn khi thực thi. Trước hết các nhiệm vụ, chức năng của EFEO không chỉ hoàn toàn là khoa học, EFEO còn đảm nhiệm việc bảo tồn và trùng tu các công trình lịch sử, do đó phải chấp hành các nghị định của chính quyền thuộc địa. Mặt khác, ranh giới giữa các lợi ích khoa học thực sự và những phản ứng công dân trong bối cảnh thời sự trước mắt thật là mỏng manh và EFEO thường bị chính quyền thuộc địa phàn nàn, nhất là khi những phản ứng ấy bất lợi cho chính quyền. Ví dụ như Edouard Huber (1879-1914), một thành viên của EFEO, đã bị chính quyền phản ứng mạnh mẽ khi dịch ra tiếng Pháp bài đả kích của nhà nho dân tộc chủ nghĩa Phan Chu Trinh gửi các nhà cầm quyền Pháp, đăng trên mục Thời sự (Chronique) của Bulletin de l’EFEO (Tập san EFEO) tập 7 năm 1907[10]. Trong một bức thư của Claude-Eugène Maitre (1876–1925), Giám đốc EFEO viết cho Louis Finot tại Pháp vào năm 1908 có đoạn: “Tôi đã có một cuộc tranh luận với ngài Bonhoure (quyền Toàn quyền Đông Dương - Người dẫn) khi từ Phnôm Pênh trở về. Con người thông minh và thiện cảm này là người hâm mộ những thuyết chính trị của Ottomane. Ông muốn làm cho Đông Dương thêm ngu muội. Thật là không nói gì, biết gì nữa! Ông ta đòi kiểm duyệt các mục Thời sự và Thư mục (trênTạp san của EFEO - Người dẫn)... Ngài hãy tìm kiếm (với chính quyền thuộc địa ở Paris - Người dẫn) một dự án cho Học viện chỉ phụ thuộc vào Viện Hàn lâm ... Giải pháp này phải được thực hiện”. Và những đề nghị này đã được Chính quyền ở chính quốc thực hiện dần dần. Cho tới Sắc lệnh của Tổng thống Pháp ngày 27/9/1939, các công việc của EFEO hầu như do Chính quốc kiểm soát. Chính quyền thuộc địa ở Đông Dương chỉ còn mỗi nhiệm vụ “bổ nhiệm nhân sự hành chính và kỹ thuật”. Có thể nói rằng trong giai đoạn này, ở châu Á, khi thế lực thực dân của người châu Âu đua tranh trong tất cả lĩnh vực chính trị, kinh tế cũng như khoa học, thì việc thành lập EFEO, theo Claude-Engène Maitre, đã cứu chữa tình thế được phán xét là “mất thể diện” cho nước Pháp[11].
 
Cũng xin nói thêm về tên gọi của EFEO. Cũng như các Học viện nghiên cứu của Pháp ở Rôme, Athènes và Caire, EFEO đều có chữ đầu là École  française, tức là Học viện của Pháp. Tuy nhiên, ở Việt Nam, tên của EFEO được dùng bằng chữ Hán là 遠東 博古 và chữ quốc ngữ là Viễn Đông Bác cổ Học viện (được ghi trên biển cơ quan tại trụ sở của EFEO, 26 Đại lộ Carreau), thậm chí trên tập san Dân Việt Nam (Le Peuple vietnammien) bằng tiếng Việt của EFEO có lúc chỉ ghi là Viện Bác cổ. Trong các tài liệu khác bằng tiếng Việt, có người dùng chữ “Viện” theo chức năng của EFEO là nghiên cứu, có người dùng đúng chữ “Trường” dịch từ “École”, thậm chí có người gọi là “Trường phái”. Trong cuốn sách này, khi nêu các dẫn chứng, chúng tôi giữ nguyên tên gọi của cơ quan này theo tác giả các luận văn được trích dẫn. Hiện nay, Trung tâm của EFEO tại Hà Nội được ghi là Trường Viễn Đông Bác cổ Pháp, và người ta dùng tên EFEO bằng tiếng Trung Quốc hiện nay là 法國遠東學院, có nghĩa là học viện nghiên cứu về Viễn Đông của Pháp[12]. Để tiện lợi trong phần viết này chúng tôi dùng chữ viết tắt là EFEO.
 
[1] Câu nguyên văn trong tác phẩm “Les Orientales”  của Victor Hugo: « Au siècle de Louis XIV on était helléniste, maintenant on estorientaliste. »
[2] Trong một số tư liệu thời Pháp thuộc, Académie des Inscriptions et Belles Lettres được dịch là Viện Hàn lâm Bi ký và Văn chương.
[3] Institut de France là cơ quan viện hàn lâm của Pháp, thành lập ngày 25/10/1795. Institut de France tập trung năm Viện hàn lâm: Viện hàn lâm Pháp (Académie française) thành lập năm 1635, Viện hàn lâm Văn khắc và Văn chương (Académie des inscriptions et belles-lettres) - năm 1663, Viện hàn lâm Khoa học (Académie des sciences) - năm 1666, Viện hàn lâm Khoa học Đạo đức và Chính trị (Académie des sciences morales et politiques) -1795 và Viện hàn lâm Mỹ thuật (Académie des Beaux-Arts) -năm 1816 .
[4] Philippe Le Failler, «100 năm Viễn Đông Bác cổ Pháp tại Việt Nam ». Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp tại Hà Nội 1900 – 2000. Nhìn lại một thế kỷ nghiên cứu khoa học. Hà Nội, Nxb Văn hóa Thông tin, 2000.
[5] Bài phát biểu của Léon Vander meersch, Giám đốc EFEO từ 1989 đến 1993. 90 năm nghiên cứu về văn hóa lịch sử Việt Nam. Hà Nội, KHXH – EFEO,1995, tr 25-30. Ký hiệu kho: Vv 1793 (các ký hiệu kho nêu trong cuốn sách này đều là ký hiệu của kho sách Thư viện Khoa học Xã hội.
[6] Tạp chí này có từ năm 1879, đến năm 1890 đổi tên thành Tạp chí Đông Dương (Revue Indochinoise)
[7] Từ năm 1963, theo Sắc lệnh 14, ngày 23/12/1963, EFEO thuộc Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp và hiện nay thuộc Bộ Giáo dục Đại học và Nghiên cứu Pháp.
[8] Décret et Arrêtés concernant l’École Française d’Extreme Orient (Sắc lệnh và các nghị định liên quan đến Học viện Viễn Đông Bác cổ). Hanoi,F.H. Schneider, 1902.
[9] Les civilisations de l’Indochine et l’École française d'Extrême-Orient (Văn minh Đông Dương và Học viện Viễn Đông Bác cổ). Hanoi, EFEO, 1941, 32 p.
[10] Bulletin de l’EFEO, T.7, No 1-2,Janvier-Juin 1907, p. 166-175.
[11] Catherine Clémentin-Ojha, Pierre-Yves Manguin. Un siècle pour l’Asie: L’ École française d'Extrême-Orient, 1898-2000 (Một thế kỷ về châu Á: Học viện Viễn Đông Bác cổ, 1898-1900). Paris, Les Edition du Pacifique, École française d'Extrême-Orient, 2001. p.19, 34-35..
[12] Chữ Bác Cổ nay gần như thành một địa danh của Hà Nội, là khu vực của Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam (trước đó là Bảo tàng Louis Finot của EFEO) ở đầu phố Tràng Tiền. Đây cũng là điểm xuất phát của tuyến xe buýt số 2 đi qua Hồ Hoàn Kiếm, Văn Miếu tới Ba La thuộc Hà Đông, có tần suất hoạt động cao nhất so với các tuyến khác của Hà Nội.

 
CBN sưu tầm & giới thiệu 

Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp