• Pic Mgmt

    SỰ THỰC VỀ THỦY TỔ DÒNG HỌ BAN - PHAN

    Theo dòng thời sự… nhân sự kiện Tổng thư ký Liên hợp quốc Ban Ki Moon đến dâng hương ở nhà thờ họ Phan Huy ở Sài Sơn, thử bàn xem thủy tổ của họ Ban – Phan là người nước nào. Họ Phan ở Trung Quốc, Việt Nam hay Hàn Quốc đều công nhận thủy tổ của mình là Tất Cao Công, một trong những đại công thần của nhà Chu. Ví dụ tộc phả họ Ban – Phan của Hàn Quốc chép rằng bọn họ là hậu duệ của Quý Tôn Công...

  • Pic Mgmt

    BẰNG CHỨNG KHẲNG ĐỊNH KINH DỊCH LÀ CỦA NGƯỜI VIỆT

    ...Ở Việt nam, ảnh hưởng của Kinh Dịch và thuyết âm dương ngũ hành cũng hết sức mạnh mẽ; đồng thời do hoàn cảnh lịch sử hầu hết các tác phẩm viết về Kinh Dịch cũng bằng chữ Nho. Với bề dày lịch sử phát triển và truyền bá kinh Dịch như vậy, nên đa phần những người nghiên cứu mặc nhiên xem Trung hoa như là quê hương của kinh Dịch. Tuy nhiên trong vài thập niên qua, tại Việt nam, có nhiều người lên tiếng cho rằng kinh Dịch là sản phẩm của người Lạc Việt...

  • Pic Mgmt

    CHÚA TẢO SÁCH VÀ KHO TƯ LIỆU HÁN NÔM QUÝ GIÁ

    Chùa Tảo Sách (hay còn gọi là Tào Sách, Linh Sơn tự) ở số 386, đường Lạc Long Quân, phường Nhật Tân, nằm trong quần thể chùa, đình, phủ, miếu nổi tiếng nhìn ra Hồ Tây và cũng là một trong số ít những ngôi cổ tự ở Hà Nội còn giữ được vẻ cổ kính, u tịch, trang nghiêm của không gian Phật đài, nhưng lại rất đẹp, cảnh sắc tốt tươi, thu hút nhiều du khách và cả sỹ tử đến vãn cảnh và đọc sách...

  • Pic Mgmt

    MẶT TRỜI ĐỎ THAM GIA LIÊN HOAN ÂM NHẠC CHÂU ÂU Ở VIỆT NAM

    ...Chương trình được tổ chức thành 16 buổi hoà nhạc ở cả Hà Nội lẫn TP HCM. Các nghệ sĩ tham gia đến từ nhiều nước khác nhau như Áo, Bỉ, Pháp, Đức, Luxembourg, Ba Lan và Thụy Điển. Đại diện của Việt Nam là nhóm Mặt trời đỏ. Đây là một trong những ban nhạc đi tiên phong trong việc pha trộn âm nhạc dân tộc với các loại hình âm nhạc khác trên thế giới...

  • Pic Mgmt

    HÙNG VƯƠNG TỔ MIẾU - NGÔI MIẾU CỔ ĐỘC ĐÁO & DUY NHẤT

    Trong sách của Bộ Lễ Nhà Lê do người thôn Lương Yên sao lại, vào năm Cảnh Hưng thứ 24 Triều Lê (1763) có tên là “Nam Việt thần kỳ hội lục” chép về 2.824 vị thần được thờ trong cả nước. Trong đó có 73 xã, thôn thờ Hùng Vương và tướng của Hùng Vương, nhưng chỉ có đình thôn Việt Trì thờ Thánh Tổ Hùng Vương và làng An Thái tổng Phượng Lâu huyện Phù Khang, phủ Tam Đới, trấn Sơn Tây là có Hùng Vương Tổ Miếu...

  • Pic Mgmt

    BÍ ẤN VỀ HÀNG TRĂM BIA ĐA CỔ CÒN SÓT LẠI

    Dân trí Những bia đá còn sót lại tại một số địa phương ở miền Tây Thanh Hóa được người dân xem là dấu tích của những ngôi mộ cổ. Có những nhận định cho rằng, đây là mộ của người Tày Thái và cũng có ý kiến khác là mộ của nghĩa quân Lam Sơn...

  • Pic Mgmt

    ƯỚC MUỐN KHÔI PHỤC MỘT LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG

    Cuối tháng 10 năm 2012, ông Lê Đức Chắn, một chủ lán thuyền lớn ở thôn Cống Mương (phường Phong Hải, TX Quảng Yên) đến Phòng Văn hoá và Thông tin thị xã nộp đơn xin công nhận làng nghề đóng tàu thuyền truyền thống phường Phong Hải...

  • Pic Mgmt

    ĐỘNG ĐÌNH HỒ - CỘI NGUỒN CỦA TỘC VIỆT

    Ở miền Nam sông Dương Tử, hồ Động Đình họp thành bởi nhiều hồ lớn. Mỗi năm vào mùa lũ nước sông Dương Tử chảy vào hồ, làm tăng diện tích hồ từ 2.800 km² đến 20.000 km². Quân Sơn, một đảo nằm giữa hồ có 72 đỉnh núi, rộng 1 km nổi tiếng với các loại trà thơm, hoa lá quý hiếm tươi tốt quanh năm. Cảnh đẹp thần tiên, nhiều truyện tích rất u linh chích quái, liêu trai chí dị. Từ hàng ngàn năm, nhắc đến Tiêu Tương Hồ Nam, là nhắc đến tiên cảnh Động Đình Hồ, đến “Bát cảnh Tiêu Tương” của vùng Giang Nam [Việt]...

  • Pic Mgmt

    THÁI ĐỘ THỰC CHẤT CỦA CAO BÁ NHẠ ĐỐI CỚI CAO BÁ QUÁT QUA "TỰ TÌNH KHÚC" VÀ "TRẦN TÌNH VĂN"

    Trong lịch sử phong kiến Việt Nam từng có nhiều vụ án phải tội tru di tam tộc nhưng có lẽ kinh hoàng nhất, chấn động đời sống tinh thần xã hội lâu dài và đau thương nhất là vụ án Lệ Chi Viên - dưới thời Lê Thái Tông (1442). Gia đình quan đại thần Nguyễn Trãi phải chịu hình phạt oan khốc tru di ba họ,...

  • Pic Mgmt

    LỊCH SỬ VIỆT NAM THỜI PHONG KIẾN

    Nhận thấy các điểm khác biệt quan trọng giữa các nhóm tộc Việt, các học giả Trung Quốc đã cố gắng phân loại các nhóm Việt khác nhau, thường dựa trên phép gọi tên của các học giả Hán cổ hơn. Ở phía Nam vùng Quảng Đông, Quảng Tây, vùng đất mà từ thời nhà Tần đã được gọi là Lĩnh Nam, người Hán đã xác định các nhóm với tên: Dương Việt, Nam Việt, Tây Âu, Lạc Việt, Ư Việt, Điền Việt, Dạ Lang .v.v..

  • Pic Mgmt

    DANH HỌA NGUYỄN PHAN CHÁNH

    Tranh lụa Việt Nam ra đời từ những năm 1930 và nhanh chóng hình thành một phong cách riêng trong nền hội họa tại Việt Nam. Có nhiều họa sĩ vẽ tranh lụa nhưng người phải nhắc đến đầu tiên đó là danh họa Nguyễn Phan Chánh...

  • Pic Mgmt

    CẦN KHẲNG ĐỊNH KINH DƯƠNG VƯƠNG LÀ THỦY TỔ NGƯỜI VIỆT NAM

    Lời người viết: Dăm năm trước, để phản bác ý tưởng “Từ những dấu vết ngữ pháp Việt trong cổ thư Trung Hoa có thể nhận ra tiếng Việt là cội nguồn của ngôn ngữ Hán” của GS. Lê Mạnh Thát, ông Trần Trọng Dương có bài “Lâu đài cất bằng hơi nước.”. Là người có sử dụng tư liệu của học giả họ Lê cho tiểu luận “Tiếng Việt chủ thể tạo nên ngôn ngữ Hán,” tôi có bài “Lâu đài trên mây hay dự cảm sáng suốt” nói lại. Ông Trần Trọng Dương đáp lại bằng bài “Một lần và lần cuối thưa chuyện với ông Hà Văn Thùy”. Khi biết tác giả là Thạc sĩ Hán Nôm rất trẻ, tôi nhận ra mình dại...

  • Pic Mgmt

    ĐỊA DANH LẠC VIỆT TRÊN ĐẤT LĨNH NAM

    Có đến hàng chục chữ, làm tên đầu địa danh ở vùng Lĩnh Nam xưa, đều là tên Lạc Việt, mà phải chú vào cái phát âm mới nhận được ra. (Những chữ ấy là do thư lại người Hán đời sau mượn chữ Nho để ghi âm lại tên địa danh Lạc Việt, chứ theo biểu ý của chữ thì nhiều chữ chẳng khớp gì với nghĩa của âm tiếng Choang và tiếng Việt cả), nếu cứ đọc và hiểu chữ theo Hán ngữ hiện đại thì không thấy được và ý nghĩa của nhiều địa danh theo Hán ngữ lại thành ra vô lý...

  • Pic Mgmt

    KHOA BẢNG THĂNG LONG - HÀ NỘI...

    ...Đây là cuốn sách quý, môt công trình sưu tầm, chắt lọc và dịch rất công phu của cán bộ nhân viên Trung tâm Lưu trữ Quốc Gia IV thuộc Cục Văn Thư Lưu Trữ Nhà Nước. Với 530 trang gồm các văn bản gốc chữ Hán kèm bản dịch sang tiếng Việt với 2 phần chính:...

  • Pic Mgmt

    45 TẤM BẢN ĐỒ VIỆT NAM QUA CÁC GIAI ĐOẠN TỪ THẾ KỶ 10 (Phần 2)

    Tiếp tục với bộ sưu tập bản đồ Việt Nam qua các giai đoạn từ thế kỷ 10, ở phần 1 - tôi đã chia sẻ đến bản đồ năm 1400, sau đây mời các bạn xem tiếp...

Chi tiết

TRỐNG ĐÔNG SƠN Ở THANH HÓA

Đăng lúc: 2018-05-13 10:46:08 - Đã xem: 133

Những chiếc trống đồng ở nước ta lần đầu tiên được sử sách ghi nhận cách đây hơn 2000 năm lịch sử, qua việc ghi chép về “thành tích” của Mã Viện. Sau khi đánh bại cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, tên tướng xâm lược của thời Đông Hán này đã thu gom các trống đồng của người Lạc Việt đất Giao Chỉ, đưa về kinh đô Lạc Dương để phá hủy, lấy nguyên liệu đúc ngựa đồng. Sự việc đầy bi thảm này cho thấy, kẻ xâm lược cố tình phá hoại hết dấu vết của một hiện vật truyền thống của dân tộc.


Cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, những chiếc trống đồng lại được các nhà nghiên cứu châu Âu phân loại, đưa vào phạm trù khoa học. Dĩ nhiên mỗi nhà  nghiên cứu có cách tiếp cận khác nhau, cho nên cách phân loại khoa học cũng rất đa dạng. Trong số này, cách phân loại của F. Heger, một học giả người Áo chia trống ra thành bốn loại chính và các loại phụ. Bốn loại trống chính đó được đa số các nhà khoa học chấp nhận và mệnh danh là các loại trống Heger I, Heger II, Heger III và  Heger IV, gọi tắt là HI, HII, HIII và HIV.

Năm 1924, với cuộc khai quật khảo cổ học ở di tích Đông Sơn, Thanh Hóa, lần đầu tiên trống HI được biết đến qua một cuộc khai quật với mục đích nghiên cứu khoa học. Cũng từ những cuộc khai quật di tích Đông Sơn, ở những thập niên đầu của thế kỷ XX, nền văn hóa Đông Sơn  đã được xác lập. Trải qua gần một thế kỷ nghiên cứu văn hóa Đông Sơn, trống HI luôn luôn được gắn liền với nền văn hóa này, là một thành tố tiêu biểu, điển hình của nền văn hoá đó, vì vậy trống HI đã được đông đảo các nhà khoa học gọi là trống Đông Sơn.

Với hiểu biết hiện nay, sự phân bố của trống Đông Sơn ngoài sự có mặt ở Việt Nam, còn tìm thấy ở các khu vực khác thuộc Đông Dương, Đông Nam Á lục địa và Đông Nam Á hải đảo, các tỉnh Nam và Tây Nam Trung Quốc. Sự phân bố rộng rãi của trống Đông Sơn đã gây ra cho các nhà nghiên cứu nhiều kiến giải khoa học thú vị, trên cơ sở chấp nhận nguồn gốc của trống Đông Sơn là ở Việt Nam.

Năm 1987 và năm 1990, chúng tôi đã nghiên cứu 115 trống Đông Sơn phát hiện ở Việt Nam, chia chúng ra thành 5 nhóm với 22 kiểu (Phạm Minh Huyền, Nguyễn Văn Huyên, Trịnh Sinh 1987, Phạm Huy Thông chairman 1990).  

Nhóm A, thân trống chia 3 phần, dáng cân đối, hoa văn trang trí phong phú, có các vành chính ở mặt, lưng tả cảnh người, vật, động vật theo lối tả thực. Kiểu A1 là những trống đẹp nhất và sớm nhất.

Nhóm B, thân trống chia 3 phần rõ ràng nhưng không cân đối như nhóm A. Hoa văn trang trí đơn giản, ngoài vòng chim bay ở mặt, còn lại đều là hoa văn hình học. Nhóm B hiện nay chiếm số lượng nhiều nhất.

Nhóm C, thân trống vẫn giữ truyền thống chia 3 phần cân đối, kích thước lớn hoặc trung bình. Hoa văn trở lại phong phú nhưng ở mức độ cách điệu hóa theo xu hướng biến hình thể. Nhiều mô típ hoa văn hình học mới xuất hiện. Có hiện tượng trang trí ở chân. Phổ biến có tượng cóc ở trên mặt trống. Từ nhóm trống C bắt đầu có yếu tố chuyển hóa từ trống Đông Sơn sang các trống loại HII, III, IV.

Nhóm trống D, thân trống chia 3 phần nhưng dáng lùn, thô, không cân đối, tang phình rất mạnh, lưng rất choãi, chân ngắn. Hoa văn trang trí đơn giản, không bố trí thành các vành, có trống không trang trí hoa văn.

Nhóm trống Đ, thân trống chia thành 3 phần rõ nét, cân đối đã bị phá vỡ. Ranh giới tang, lưng, chân không rõ ràng. Bố trí hoa văn ở mặt và một số mô típ hoa văn hình học vẫn còn mang truyền thống Đông Sơn. Dáng trống và bố trí hoa văn ở tang, lưng, chân và các mẫu hoa văn đã chuyển sang kiểu trang trí của trống HII, HIV. Đó là những trống trung gian HI-II, HI-IV. Nhóm Đ được gọi là trống Đông Sơn với ý nghĩa là những trống tiếp tục truyền thống Đông Sơn.

Số lượng trống Đông Sơn kể từ sau công bố của cuốn Dong Son drums in Viet Nam đến năm 2005, theo thống kê của tôi dựa trên những công bố chính thức, đã phát hiện thêm được 150 chiếc nữa. Không kể những trống chưa được xác định chính thức, thì số lượng trống Đông Sơn tìm thấy trên đất nước ta đã tới gần 300 chiếc. Ngoài ra, còn rất nhiều trống hiện nay đang được lưu giữ trong các sưu tập tư nhân, trong đó không ít là trống Đông Sơn. Những  trống phát hiện sau năm 1990, về cơ bản không có gì mới nằm ngoài hệ thống phân loại của chúng tôi. Có hai điểm mới cơ bản, thứ nhất là cho chúng ta thấy diện phân bố của trống Đông Sơn ở Việt Nam có sự mở rộng, thứ hai là những căn cứ để đoán định niên đại cho các nhóm trống, có những nhận định chắc chắn hơn để điều chỉnh. Nhóm trống A có thêm kiểu A7, được tách từ kiểu A6 sang với các trống Lào Cai I, II, IV và trống Cổ Loa II thuộc kiểu C3. Có thể thấy rằng, kiểu A7 mang nhiều phong cách của nhóm trống Điền. Về vấn đề niên đại, cho tới nay những bằng chứng khảo cổ học cho thấy, các di tích và mộ táng có nhiều đồ đồng Đông Sơn có tuổi ở vào thế kỷ IV, III tr Công Nguyên. Vì vậy, niên đại của các trống nhóm A, nhóm trống Đông Sơn sớm nhất cũng ở vào khoảng thời gian này, thế kỷ IV, III tr CN.

Sự mở rộng địa bàn phân bố của trống Đông Sơn, qua những phát hiện mới cũng là điểm đáng quan tâm. Một số trung tâm Đông Sơn mới được làm rõ. Qua việc tìm thấy nhiều đồ đồng sang trọng của văn hóa Đông Sơn, cùng với văn hóa Hán ở vùng dọc sông Hồng thuộc các tỉnh Lào Cai, Yên Bái, cho chúng ta biết thêm một trung tâm Đông Sơn rất quan trọng, ở đầu nguồn sông Hồng trên đất Việt (Phạm Minh Huyền 1997). Chỉ riêng vùng ven sông Hồng của thành phố Lào Cai, theo thống kê của tôi, từ năm 1993 cho đến nay, đã phát hiện được 30 trống, trong đó có gần đầy đủ các nhóm trống.

Điểm nổi bật đáng nói nhất, có lẽ là số lượng trống phát hiện ở ngoài khu vực văn hóa Đông Sơn, trong hơn mười năm qua đã tăng vọt. Những phát hiện cho thấy, hầu hết các tỉnh miền Trung, đều đã tìm thấy trống Đông Sơn. Đáng chú ý nhất là tỉnh Bình Định, đã phát hiện được 18 trống, tập trung ở huyện Vĩnh Thạnh. Vùng Tây Nguyên có 3 tỉnh phát hiện được trống, trong tổng số 5 tỉnh. Vùng Nam Bộ phát hiện được trống ở các tỉnh: Bình Dương, Bình Phước, Bến Tre, Bà Rịa-Vũng Tàu, Kiên Giang. Theo thống kê của tôi, cho đến năm 2004, số lượng trống Đông Sơn phát hiện được ngoài khu vực văn hóa Đông Sơn là  48 chiếc, trong đó chủ yếu là trống nhóm B và C, tuy nhiên có cả trống nhóm A.

Trở lại tỉnh Thanh Hóa, đây là một trung tâm lớn của nền văn hóa Đông Sơn, số lượng trống Đông Sơn tìm được ở tỉnh này nhiều nhất cả nước, hơn nhiều lần những trung tâm Đông Sơn khác. Diện phân bố của trống Đông Sơn ở đây cũng rất rộng, bao gồm các huyện từ miền núi như Thạch Thành, Cẩm Thủy, Ngọc Lặc, Quan Sơn, Bá Thước, đến các huyện ven biển như Hoằng Hóa, Hậu Lộc, Nga Sơn và tập trung nhất là ở các huyện trung du, đồng bằng như Thọ Xuân, Vĩnh Lộc, Triệu Sơn, Nông Cống, Đông Sơn, Thiệu Hóa, Yên Định, thành phố Thanh Hóa, Bỉm Sơn, trên địa bàn của các huyện này đều phát hiện được trống Đông Sơn.

Năm 1990, công trình Dong Sơn drums in Việt Nam, công bố những thông tin đầy đủ của 115 trống  Đông Sơn tìm được ở Việt Nam, trong đó có 31 trống phát hiện ở Thanh Hóa, ngoài ra còn có 3 trống không phân loại được và 7 trống chưa được xác minh. Trong số 31 trống này chỉ có 1 trống thuộc nhóm A, đó là trống Quảng Xương thuộc nhóm A5, là loại trống có niên đại muộn nhất trong nhóm A. Trống nhóm B có 21 chiếc trên tổng số 52 chiếc. Trống nhóm C có 7 chiếc trong tổng số 24 chiếc. Trống nhóm D ở Thanh Hóa trong thời điểm đó chưa phát hiện được chiếc nào. Trống nhóm Đ chỉ có 1 chiếc trong tổng số 13 chiếc.

Kể từ sau công bố này, số lượng trống Đông Sơn tìm được ở Thanh Hóa tăng lên gấp đôi. Căn cứ vào các thông báo và những bài nghiên cứu đăng tải trên các ấn phẩm của Viện Khảo cổ học như Những phát mới về khảo cổ học và tạp chí Khảo cổ học, số lượng trống Đông Sơn phát hiện từ năm 1990, không kể những trống đã được công bố đến năm 2007 là 55 chiếc, theo danh sách của Bảo tàng Tỉnh Thanh Hóa, năm 2011 - 2012 đã thu nhận thêm 3 trống nữa. Những trống này cũng không nằm ngoài hệ thống phân loại của chúng tôi. Trống nhóm A có 4 chiếc, đáng chú ý là trống Làng Cốc phát hiện ở xã Thiết Ống, huyện Bá Thước. Trống thuộc sưu tập tư nhân: Đường kính mặt 76,50cm, cao 61cm, chiếc trống này đẹp không kém gì trống Ngọc Lũ, Cổ Loa, thuộc nhóm A1 (Hoàng Xuân Chinh, Đoàn Anh Tuấn 2004). Chiếc trống thứ hai đáng chú ý trong nhóm trống A, hiện đang được lưu giữ ở Bảo tàng Los Angeles (Kiều Quang Chẩn 2000). Qua mô tả có thể thấy rằng chiếc trống này thuộc nhóm A2. Điểm đáng chú ý ở trống này là số hình người vũ trang nhảy múa trên vành chính ở mặt có tới 30 người. Trống Vĩnh Hùng có thể xếp vào nhóm trống A4, điểm khác lạ là lần đầu tiên thấy trang trí hình bò đứng trên thuyền. Trống nhóm B bao giờ cũng có số lượng nhiều nhất, chiếm hơn một nửa số trống. Trống nhóm C có 18 chiếc. Trống nhóm D đã được tìm thấy 1 chiếc, đó là trống Vân Qui hay còn gọi là trống Mả Nguôi, trống này có thể xếp vào kiểu D3. Mối quan hệ với khu vực Vân Nam (Trung Quốc) của cư dân Đông Sơn vùng lưu vực Sông Mã, lại thêm một bằng chứng qua loại trống này. Như vậy là, trên quê hương Thanh Hóa, đã có đầy đủ các nhóm của loại trống Đông Sơn, từ những nhóm đẹp nhất, được coi là những trống có trang trí đẹp nhất, có tuổi xa xưa nhất, đến những trống muộn, chuyển tiếp sang các loại trống sau Đông Sơn.

Số lượng trống Đông Sơn được thông báo như vậy là khá lớn. Hiện tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa đang bảo quản và trưng bày 43 trống Đông Sơn. Hiếm có Bảo tàng nào có một số lượng trống lớn như vậy, đó là niềm tự hào của Bảo tàng Thanh Hóa. Việc Bảo tàng xuất bản sách giới thiệu những trống đồng phát hiện ở Thanh Hóa, trong đó có trống Đông Sơn là một việc làm hết sức cần thiết. Trước hết đã giới thiệu cho đông đảo độc giả trong cả nước, có dịp tìm hiểu về một loại di vật quí của quê hương xứ Thanh nói riêng và của cả nước nói chung. Đây cũng là dịp cung cấp những tư liệu về trống đồng, của Thanh Hóa cho các nhà nghiên cứu một cách đầy đủ nhất.
 
PGS.TS. Phạm Minh Huyền
CBN sưu tầm & giới thiệu

Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp