• Pic Mgmt

    VỀ NGUỒN GỐC CHI HỌ CAO MINH TRIẾT (Ở XÃ HOA CẦU, VĂN GIANG)

    Theo cuốn Biên niên sử Trung Đại Việt, khoảng thế kỷ thứ bảy sau công nguyên, nhà Đường đưa dân Trung Hoa lưu vong sang đất Việt để khai hoang lập ấp. Lúc bấy giờ, Phú Thị, Tân Kiều (nay là Xuân Cầu) là hai khu gia binh của quân đô hộ nhà Đường...

  • Pic Mgmt

    CA TRÙ THỰC SỰ ĐÃ BỊ MẤT MÁT RẤT NHIỀU

    Những người chuyên tâm nghiên cứu về ca trù một cách bài bản từ xưa đến nay rất hiếm, người trẻ tuổi như anh lại càng hiếm hơn. Vậy, anh đã “bén duyên” và “chung thuỷ” với ca trù như thế nào?...

  • Pic Mgmt

    ĐỀN QUÁN THÁNH

    Đền Quán Thánh xưa kia được xem là một trong Thăng Long tứ trấn và Thăng Long tứ quán. Tương truyền ngôi đền có từ đời Lý Thái Tổ thờ thánh Trấn Vũ - vị thần trấn giữ phương Bắc. Vì vậy mà đền có tên là Đền Trấn Võ, Quán Thánh Trấn Võ hay Quán Thánh...

  • Pic Mgmt

    NGHI ÁN THÁI SƯ HÓA HỔ & 30 ĐẠO SẮC MINH OAN

    Báo GĐ&XH đã từng có bài viết về nhân vật lịch sử Lê Văn Thịnh (sinh năm 1038, chưa rõ năm mất) – người được xem là vị tiến sĩ đầu tiên của nền khoa bảng Việt Nam, từng làm đến chức Thái sư dưới thời vua Lý Nhân Tông, là người đã bị mang “án oan” dài nhất lịch sử. Ông bị quy vào tội “hóa hổ giết vua” nhân một lần hộ giá vua Lý dong thuyền ngoạn cảnh hồ Dâm Đàm (Hồ Tây ngày nay)...

  • Pic Mgmt

    GIA PHẢ TRẦN CÔNG TỘC

    Lạc Long Quân là ai? Mẹ Âu Cơ là ai? Một kẻ giống rồng, một người dòng Tiên cho dân tộc có từ thời Lạc Việt. Sự mở đầu của dân tộc Việt Nam cùng ở “đồng” một “bào” 100 trứng đẻ ra trải dài theo lịch sử biết yêu thương đùm bọc lấy nhau. Dẫu chỉ là giả sử, dẫu chỉ là truyền thuyết nhưng có ai trong ta không tự hào cái cội nguồn mấy ngàn năm lắng trong dòng máu...

  • Pic Mgmt

    VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XX QUA ẢNH CỦA TRƯỜNG VIỄN ĐÔNG BÁC CỔ

    Nhân dịp Năm Việt Nam tại Pháp 2014, Bảo tàng Cernuschi, Paris đang tổ chức triển lãm ảnh đặc biệt mang tên Objectif Việt Nam. Ảnh của Trường Viễn Đông Bác cổ. Các bức ảnh ghi lại không chỉ hành trình khoa học và sứ mạng bảo tồn hơn nửa thế kỷ của Trường Viễn Đông Bác cổ (EFEO) tại Việt Nam, mà còn cả cuộc sống đời thường của xã hội Việt Nam cách đây cả thế kỷ...

  • Pic Mgmt

    PHÁT HIỆN MIẾNG VÀNG HÌNH RỒNG Ở HOÀNG THÀNH THĂNG LONG

    Mảnh vàng hình rồng và hoa sen phát hiện phát hiện lần này được cho là phụ kiện đính trên mũ hoặc trang phục của nhà vua. Thông tin và hình ảnh về miếng vàng đặc biệt được công bố trong hội thảo báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khu vực thành cổ đường Hoàng Diệu, Hà Nội diễn ra ngày 16/12...

  • Pic Mgmt

    VẬN NƯỚC RỒI SẼ RA SAO ?

    Thượng tọa Thích Viên Như là sư trụ trì chùa Linh Sơn, Đà Lạt. Tình cờ tôi đọc được bài viết của Thầy nhân kỷ niệm 1000 năm Thăng Long với tiêu đề VẬN NƯỚC RỒI SẼ RA SAO? Nhận thấy nội dung bài viết này của Thầy Viên Như có ý nghĩa nhân văn rất cụ thể. Tôi xin trân trọng giới thiệu toàn văn bài viết này để quý vị & bạn đọc gần xa tham khảo, nếu có duyên. Mọi ý kiến phản hồi, xin liên lạc trực tiếp với Thầy theo số điện thoại: 0919 389 379

  • Pic Mgmt

    GIÁO SƯ-VÕ SƯ NGÔ XUÂN BÍNH

    Xuất thân trong một gia đình có truyền thống luyện võ ở huyện Hưng Nguyên (Nghệ An), nên từ nhỏ Ngô Xuân Bính đã sớm được bố và các võ sư vùng Thanh Hoá - Nghệ An truyền thụ cho võ công. Trong ông hội tụ sự tài hoa, tinh tế của một nhà thơ, hoạ sĩ, võ sư... và sâu nặng là tấm lòng của một người Việt dành trọn tâm huyết truyền bá võ cổ truyền Nhất Nam đến với bạn bè quốc tế, ông đang góp phần làm toả sáng võ cổ truyền Việt Nam tại Nga, Belarus, Litva... và tiến tới thành lập Liên đoàn võ thuật Nhất Nam quốc tế...

  • Pic Mgmt

    Ý NGHĨA NGÀY PHẬT ĐẢN TRONG ĐỜI SỐNG NGƯỜI VIỆT

    ...Đức Phật Thích Ca Mâu Ni xuất thân là một thái tử tên Tất Đạt Đa, dòng họ Cồ Đàm, Vương tộc Thích Ca. Ngài được cho là sinh vào ngày Rằm tháng tư năm 624 trước tây lịch (theo Nam tông); mùng 8/4 (theo Bắc tông) tại vườn Lâm Tỳ Ni - nơi nằm giữa Ca Tỳ La Vệ và Devadaha ở Nepal...

  • Pic Mgmt

    KỲ TÀI NGƯỜI CHỮA KHỎI BỆNH VÔ SINH...

    Cô Quách Thị Huệ ở thôn Xuân Phong xã Hải Vân, huyện Như Thanh (Thanh Hóa) nổi tiếng khắp vùng quê với những bài thuốc gia truyền hay trị hiếm muộn, bệnh gút, xương khớp. Đến xã Hải Vân hỏi thăm cô Huệ thuốc nam, từ đứa trẻ đến người già đều nhiệt tình chỉ dẫn. Cô Huệ trước là Hiệu trưởng Trường tiểu học xã Hải Vân. Từ lúc mới vài tuổi, cô đã theo bà, theo mẹ lên rừng tìm cây thuốc. Năm 1991, khi mẹ đẻ của cô bị tai nạn ốm yếu, cô bắt đầu thay mẹ đảm nhận việc bốc thuốc gia truyền...

  • Pic Mgmt

    HỌ CAO Ở LÀNG ĂN, XÃ CẨM TÚ (THANH HÓA)

    ...Bốn năm trước, tôi đã từng đi bộ qua hàng chục bản làng của 2 xã Cẩm Tú và Cẩm Quý. Trong cuộc “thám hiểm” ấy, tôi nghe bà con thì thầm bảo nơi đây ẩn giấu một kho báu vô cùng quý giá của tộc người Mường Voong. Cách đây khoảng hơn 400 năm, tộc người này đã di cư đến đây, ban đầu chỉ có khoảng gần tám chục người...

  • Pic Mgmt

    PHẢ HỆ DÒNG HỌ NGUYỄN TRÃI

    Cùng với việc xây dựng đền thờ Nguyễn Trãi và tu bổ quần thể di tích, Ban quản lý di tích Côn Sơn (Chí Linh, Hải Dương) đã tiến hành khảo sát lập phả hệ dòng họ Nguyễn Trãi. Ông Nguyễn Khắc Minh - Trưởng ban quản lý di tích đã cho biết những kết quả bước đầu. Sau vụ án Lệ Chi Viên ngày 19/9/1442 (tức ngày 16 tháng 8 năm Nhâm Tuất), dòng họ Nguyễn Trãi gần như tuyệt diệt. Một số con cháu sống sót phiêu tán lánh nạn khắp nơi. Đến nay chúng tôi tạm thống kê được 23 chi họ phân tán ở một số tỉnh từ Cao Bằng đến Nghệ An, Hà Tĩnh...

  • Pic Mgmt

    NHỮNG NGƯỜI VIẾT GIA PHẢ...

    16 năm qua, từ khoảng sân nhỏ của ngôi nhà đầu đường Bà Huyện Thanh Quan, quận 1, TP.HCM, tách khỏi đời sống đô thị sôi động, những người viết gia phả đã giới thiệu hơn 100 bộ gia phả, nhiều tư liệu, hồi ký giá trị cho các dòng họ và cũng truyền nhiệt huyết dựng phả cho hàng trăm người trẻ quan tâm đến gia phả học...

  • Pic Mgmt

    DÒNG HỌ DUY NHẤT CÓ NGHỀ LÀM GIẤY SẮC PHONG

    Cách đây 300 năm, dòng họ Lại ở Nghĩa Đô, ngoại thành Hà Nội được chúa Trịnh Tráng giao cho đặc ân làm giấy sắc. Nguyên liệu là cây dó Lâm Thao, qua nhiều công đoạn chế biến cầu kỳ trở thành loại giấy đẹp có sức bền hàng trăm năm. Ngày nay, dòng họ làm giấy sắc vinh quang một thời chỉ còn lại hai nghệ nhân là cụ Lại Thị Phượng và cụ Lại Thế Bàn đều ở tuổi xưa nay hiếm...

Chi tiết

BƯỚC ĐẦU “GIẢI MÔ GIA PHẢ KHẮC ĐÁ Ở VIỆT NAM

Đăng lúc: 2014-06-17 11:50:52 - Đã xem: 2928


Theo điều tra nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy bia khắc gia phả được đặt tại nhà thờ Họ ở các tỉnh sau đây (xếp theo ABC): Bắc Giang, Bắc Ninh, Hà Nội, Hà Tây, Hà Tĩnh, Hải Dương, Hưng Yên, Nghệ An, Ninh Bình, Phú Thọ, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Thanh Hoá, Vĩnh Phú.


Hình minh họa

“Văn hóa dòng tộc” là một nét độc đáo trong di sản văn hóa Việt Nam. Còn trong sâu thẳm mỗi tâm hồn, dòng máu người Việt luôn tồn tại mối liên kết máu mủ, dòng họ. Đó cũng là lẽ đương nhiên của con người, khi sinh ra, ai cũng có một cội rễ là dòng tộc của mình.
 
Trong thời gian qua, có không ít bà con kiều bào, trong chuyến hành trình trở về quê mẹ thăm lại thân nhân, còn có một khao khát mang tính tâm linh và hết sức thiêng liêng: tìm lại gốc gác dòng tộc. Nhiều người đã bỏ công, bỏ của đi tìm lại mối liên kết trong dòng tộc mình, dựng nhà thờ họ hay tìm kiếm gia phả. 
 
Thế nhưng không phải ai cũng hiểu về “văn hóa dòng tộc” một cách thấu đáo nhất. Để đáp ứng những thắc mắc của bà con kiều bào gửi về Người Viễn Xứ thời gian qua, chúng tôi xin gửi đến độc giả  bài viết “Bước đầu “giải mã” gia phả khắc đá ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Văn Hoa như một thông tin thú vị và bổ ích về “văn hóa dòng tộc”.
 
Tiền nhân có câu: 
 “Trăm năm bia đá thì mòn/Ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ”. Tuy nhiên bia đá trong các nhà thờ Họ/Từ đường của Việt Nam có vị trí cực kỳ quan trọng trong văn hóa dòng tộc và văn hóa Việt Nam.
 
Trong bài này chúng tôi xin bước đầu “giải mã” gia phả khắc đá ở Việt Nam.
 
Văn bia khắc gia phả nằm ở đâu?
 
Theo điều tra nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy bia khắc gia phả được đặt tại nhà thờ Họ ở các tỉnh sau đây (xếp theo ABC): Bắc Giang, Bắc Ninh, Hà Nội, Hà Tây, Hà Tĩnh, Hải Dương, Hưng Yên, Nghệ An, Ninh Bình, Phú Thọ, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Thanh Hoá, Vĩnh Phú.
 
Chúng tôi đã tham khảo khoảng trên 50 bia khắc gia phả. Số họ có văn bia bao gồm: Đặng, Đào, Đinh, Đỗ, Đoàn, Dương, Giáp, Hoàng, Lê, Mạc, Nghiêm, Ngô, Nguyễn, Phan, Trần, Trương, Vũ.
 
Để tạo dựng một chiếc bia đá, điều này phụ thuộc vào nhiều người, nhưng nhất thiết phải có thợ khắc đá. Họ nắm một khâu thiết yếu trong công nghệ dựng bia của Việt Nam.
 
Thợ khắc bia là ai?
 
Với tay nghề điêu luyện, nhiều người thợ khắc bia đã trở thành những nghệ nhân, được nhiều dòng họ mời chuyên khắc bia đá cho dòng tộc mình. Trong lịch sử của nghề khắc bia đá, có thể kể đến: Thợ đá Trần Văn Quảng và Trần Văn Hà ở xã Gia Đức đã khắc bia tạo năm 1696 của họ Nguyễn ở Vũ Ên, tỉnh Phú Thọ, đồng thời cũng thấy khắc bia tạo năm 1696 cho họ Lương ở Phấn Sơn, tỉnh Bắc Giang. Thợ Nguyễn Duy Tiến tước Hùng Tài Bá và Nguyễn Duy Nhân tước Minh Tài Bá cùng khắc bia cho họ Nguyễn ở Hạ Tốn Hà Nội. Ông Lê Tâm là thợ khắc phường Kinh Chủ chuyên khắc bia họ Nguyễn ở Phù Đổng, Hà Nội. Hay còn có thợ khắc Nguyễn Nhân Tế khắc bia cho họ Phạm ở Cẩm Bào, tỉnh Bắc Giang. Nguyễn Bạch Tường thợ khắc xã Đại Bái, huyện Gia Định, phủ Thuận An khắc bia cho họ Ngô ở Như Nguyệt, tỉnh Bắc Ninh. Ông họ Nguyễn ở Yên Việt, huyện Siêu Toại khắc bia tạo năm 1570 cho họ Đoàn ở Đông Ngàn, tỉnh Bắc Ninh.
 
Thợ khắc là người quan trọng trong việc tạo dựng một tấm bia. Nhưng trước đó, lại cần có người viết nên nội dung của tấm văn bia ấy, làm sao để nội dung ấy nói lên một cách bao quát nhưng cụ thể với những nét quan trọng và riêng biệt về dòng họ ấy.
 
Vậy ai là người viết văn bia?
 
Hầu như những người viết văn bia là người có học và có uy tín với dòng họ cần tạo bia. Chẳng hạn như:
 
- Tiến sỹ Nguyễn Chính khoa Nhâm Tuất (1863) Hàn Lâm viện thị tộc học sỹ viết văn bia cho bia tạo năm 1874 của họ Nguyễn ở Thạch Trụ, tỉnh Quảng Ngãi.
 
- Hoàng Giáp Nguyễn Tư Giản người làng Du Lâm, Đông Ngàn, soạn bia 1882 cho Nhà thờ họ Phạm ở Đông Phan, tỉnh Quảng Nam.
 
- Tiến sỹ Nguyễn Thuần Phu khoa Đinh Sửu (1637) chức Lễ bộ hữu thị lang tước Phương Lộc bá cùng Vũ Quang Đại Nội doanh thư ký Công bộ công trình viên ngoại, tước văn minh tử cùng nhau soạn bia tạo năm 1651 cho họ Ngô ở Trảo Nha, tỉnh Hà Tĩnh.
 
- Tiến sỹ Nguyễn Nghiễm (thân sinh Nguyễn Du, tác giả Truyện Kiều) tước Xuân nhạc hầu, tiến sỹ khoa Tân Hợi (1731), tham tụng, công bộ thượng thư, kiêm quốc tử giám tế tửu đã soạn văn bia cho họ Nguyễn ở Tiên Điền, tỉnh Hà Tĩnh.
 
- Ngô tiến sỹ đậu năm 1766 và Phan tiến sỹ đậu năm 1754 cùng soạn văn bia tạo năm 1767 cho họ Nguyễn ở Phú Đa, tỉnh Vĩnh Phú.
 
Bia tạo vào đời vua nào ?
 
Hầu hết bia chúng tôi tham khảo viết bài này đều tập trung vào đời nhà Lê (vua Lê chúa Trịnh) và Triều Nguyễn. Chưa tìm thấy bia gia phả đời Đinh, Lê, Lý, Trần.
 
Nhưng thật thú vị cũng có bia tạo dựng vào thời Tây Sơn, ví dụ như bia dựng năm 1795 đời Cảnh Thịnh Tây Sơn của dòng họ Ngô ở Hà Tây (nay là Hà Nội). Bia được khắc 2 mặt, diện tích 110cm x 160cm bằng chữ Hán có 59 dòng với 1500 chữ. Bia chạm mặt nguyệt rồng hoa dây.
 
Nội dung văn bia nói gì?
 
Một cuốn gia phả khắc bằng đá. Như gia phả khắc đá của họ Nguyễn Văn ở Tháp Dương, tỉnh Bắc Ninh. Gia phả khắc đá họ Ngô Vi ở Hà Tây, ghi được 19 đời dài 500 năm. Gia phả Ngô Thì ở Tả Thanh Oai, Hà Tây (nay là Hà Nội), ghi được 33 đời trong đó Ngô Thì Nhậm (con Ngô Thì Sỹ) là đời số 1.
 
Bia đá cũng còn dùng để khắc ghi lời tiền nhân dạy con cháu với nhiều nội dung.
 
Tiền nhân rất chú trọng đến việc dạy con cháu lo việc học hành, như họ Bùi ở Thân Thượng, tỉnh Nam Định: đậu tiến sỹ là tấm gương về Nho học để các lớp đàn em trong thôn đua nhau noi theo. Họ Nguyễn Văn ở Thôn Tháp Dương, tỉnh Bắc Ninh đã khắc vào bia đá tên tất cả giáo sư, tiến sỹ, thạc sỹ và cử nhân (cả con trai, con gái, con dâu). Họ Vũ ở Phù Ủng, tỉnh Hưng Yên đã khuyên con cháu cần cù học hành, “độc Thư tín thị thành gia bản“: đọc sách là gốc của nhà. Họ Nguyễn ở Phú Đa, tỉnh Vĩnh Phú đã xây trường học, lập ruộng khuyến học.
 
Phải giữ nếp nhà cũng là một trong những điều tiền nhân muốn răn dạy con cháu đời sau. Hầu hết văn bia đều nêu cao công đức tiền nhân và nhắn nhủ con cháu giữ nếp nhà. Bia họ Nguyễn tạo 1765 ở Đặng Xá, Hà Nội căn dặn con cháu phải cần kiệm, trung hiếu, không rượu chè bê tha, không làm điều phi nghĩa.
 
Hầu hết các bia đều nêu cao việc làm công đức của tiền nhân. Họ Lê ở Mai Trai, tỉnh Sơn Tây thường giúp đỡ người nghèo khổ. Họ Nguyễn ở Gia Thụy, Hà Nội đã giúp dân làm ngôi đình lợp ngói 5 gian, xà, cột đều dùng gỗ lim, gỗ hồng tâm. Họ Trương ở Trung Mầu, tỉnh Bắc Ninh đã tạo điều kiện cho dân lưu tán về quê làm ăn yên ổn. Họ La ở Đức Thắng, tỉnh Bắc Giang nhân từ phúc hậu thường xuyên giúp người làng khó khăn. Họ Đỗ ở Giới Tế, tỉnh Bắc Ninh giúp dân xây đình, phát thóc, ngô cho dân lúc đói kém mất mùa. Họ Vũ ở Ngọc Trì, tỉnh Bắc Ninh giúp dân gây dựng nghề tơ tằm dệt lụa. Họ Đặng ở Tỳ Bà, tỉnh Bắc Ninh, sau chiến tranh ly tán, khai khẩn đất hoang cưu mang người cô độc, nghèo khó. Họ Ninh ở Yên Mỹ, tỉnh Ninh Bình đã định lệ nuôi các bậc kỳ lão, mở chợ và vạch rõ cương giới ruộng đồng. Họ Nguyễn ở Loan Cốc, tỉnh Thanh Hoá là nhà phú hộ, bản tính khoan hoà từ ái, thường xuất tiền, thóc giúp đỡ người túng thiếu. Họ Nguyễn ở Nghi Hợp, tỉnh Nghệ An đã bỏ tiền chuộc lại ruộng chùa cho dân...
 
Văn bia khắc đá cũng là một loại Minh văn, vì vậy nó cũng đòi hỏi tấm bia phải đạt được vẻ thẩm mỹ, mang đậm nét văn hóa truyền thống Á Đông.
 
Mỹ thuật tạo bia ra sao?
 
Chúng tôi không phải chuyên gia Khoa Kim Thạch học, nhưng cũng xin nêu vài thông tin về Bia khắc đá của các dòng họ Việt Nam.
 
Bia dựng vào thời nhà Lê thường có chạm hoa lá, hoa văn chữ triện. Chạm hình vuông, lá cuốn, chạm dây, chạm long mã, sóng nước, hoa dây, chạm dây leo, cánh sen, rồng vờn mặt trời, xung quanh chạm rồng leo, hạc bay, phượng chầu mặt nguyệt, xung quanh hoa dây tay mướp. Chạm rồng chầu mặt trời, xung quanh hoa đơn bốn cánh xếp đều. Chạm mặt trời, rồng mây; trán bia trang trí lưỡng long chầu nguyệt, diềm chạm hoa dây. Chạm mặt trời, rồng, hoa lá; mặt trời, mây tua lửa viền quanh và chạm hình đầu rồng ngậm nửa hình vuông đồ họa. Chạm mặt nguyệt, rồng mây, hoa dây. Chạm mặt trời, rồng, phượng và dây leo. Chạm mặt trời, mây có chữ Thọ trong mặt trời, xung quanh hoa lá. Chạm lưỡng long triều nguyệt, mây lửa viền quanh. Chạm mặt trời, rồng, nghê và hoa. Chạm mặt trời rồng phượng...
 
Nhóm tác giả Vũ Tuấn Sán (Hà Nội) đã viết rằng: “Văn bia là những chứng tích phản ánh những cuộc biến thiên và cả lòng thiết tha của con người muốn gìn giữ dấu vết quý giá của thời xưa để truyền dạy cho muôn đời sau niềm tự hào về nền văn hoá lâu đời của nhân dân ta” (Tuyển tập văn bia Hà Nội, trang 9 -10). Văn bia là của riêng mỗi dòng họ, nhưng nó góp phần tạo nên nét độc đáo trong di sản văn hóa Việt Nam.

Tác giả bài viết: www.nguyenvan.vn
Cao Bá Nghiệp sưu tầm & giới thiệu

video tham khảo


Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp