• Pic Mgmt

    VỀ MỘT BÀI THƠ VIẾT NĂM 1938

    ...Tôi không nhớ rõ là năm nào, nhưng ít ra cũng phải vài ba thập kỷ rồi. Và như đã thành nếp quen rồi, mỗi khi tôi kể chuyện ngày xưa, các cháu lại thích nghe. Các cháu nói: ngày xưa hay thế ông nhỉ !? Chúng không còn hỏi: bao giờ cho đến ngày xưa nữa ! Trái lại chúng chăm chú lắng nghe tôi kể...

  • Pic Mgmt

    TÌM HIỂU BÍ ẨN KHO CỔ VẬT & NGÔI MỘ 2.000 NĂM CỦA THỦ LĨNH ĐÔNG SƠN

    Các nhà khoa học vừa có một phát hiện ngôi mộ táng thủ lĩnh chôn theo nhiều hiện vật trong một hang đá ở xã Chiềng Khoang, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La. Tìm thấy một ngôi mộ của văn hóa Đông Sơn đã khó. Lại khó gấp nhiều lần ở khu Tây Bắc rừng núi trùng điệp. Thế mà vừa có một phát hiện ngôi mộ táng thủ lĩnh chôn theo nhiều hiện vật trong một hang đá ở xã Chiềng Khoang, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La...

  • Pic Mgmt

    LÃNG QUÊN… THÀNH CỔ LUY LÂU?

    Thành cổ Luy Lâu (thuộc xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành) nằm cách tỉnh lộ 282 về phía Bắc 200m và cách sông Đuống về phía Nam khoảng hơn 2km. Với những giá trị lịch sử, văn hóa to lớn, ngày 13-1-1964, thành cổ Luy Lâu đã được xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia...

  • Pic Mgmt

    BÁU VẬT CHÙA BÚT THÁP

    Nằm trên địa phận xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, từ lâu chùa Bút Tháp đã rất nổi tiếng bởi sự độc đáo về nghệ thuật kiến trúc, lịch sử lâu đời, cũng như phong cảnh hữu tình thơ mộng. Theo sách Địa chí Hà Bắc thì chùa Bút Tháp có từ đời vua Trần Thánh Tông (1258-1278) với tên chữ là “Ninh Phúc Thiền Tự”...

  • Pic Mgmt

    NGUỒN GỐC DÒNG HỌ ĐINH LY KỲ NHƯ TRUYỀN THUYẾT

    ...Họ Đinh, theo truyền thuyết là hậu duệ của Kim ngô Đại tướng quân Đinh Điền, em của Đinh Tiên Hoàng (tức Đinh Bộ Lĩnh). Ngược về nguồn gốc xa hơn nữa, họ Đinh có thể vốn bắt đầu từ con thứ của Khương Tử Nha đời nhà Chu là Lã Cấp, tên thụy là Đinh Công. Con cháu đời sau mới lấy tên thụy của tổ tiên làm họ...

  • Pic Mgmt

    THƯ VIỆN HỌC VIỆN VIỄN ĐÔNG BÁC CỔ

    ...Xin được giới thiệu bài viết của tôi về Thư viện của Học viện Viễn đông Bác cổ (EFEO), một trong những thiết chế cấu thành của EFEO và đến năm 1957 đã được bàn giao cho Chính phủ Việt Nam và hiện nay do Viện Thông tin Khoa học xã hội quản lý. Bài đã đăng trên Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội, số 403, tháng 7/2016. Tr. 10-17...

  • Pic Mgmt

    THƯ TỊCH TRUNG HOA THỪA NHẬN HOÀNG SA, TRƯỜNG SA THUỘC VIỆT NAM

    Theo chính sử Trung Hoa, trong suốt 22 thế kỷ, từ các đời Tần, Hán đến sau Thế chiến thứ II, không thấy tài liệu nào, hay nói rõ hơn, không có câu chữ nào ghi rằng Biển Đông (Trung Quốc gọi là Biển Nam Trung Hoa) với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa (Trung Quốc gọi là Tây Sa và Nam Sa) thuộc chủ quyền của Trung Quốc...

  • Pic Mgmt

    THẦN TÍCH LIÊN QUAN ĐẾN ĐẠI GIA ĐÌNH HÙNG VƯƠNG

    ...Dấu ấn về thời kỳ Hùng Vương đã được các nhà nghiên cứu lịch sử, khảo cổ và các ngành khoa học khác chứng minh; và cũng được phản ánh sâu đậm qua nguồn tài liệu ngọc phả, thần phả, phả lục, cổ lục… mà theo thuật ngữ chuyên môn gọi chung là thần tích. Tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm hiện còn lưu giữ được 568 tập thần tích mang ký hiệu AE ghi chép về sự tích các thần và việc thờ cúng các thần ở Việt Nam...

  • Pic Mgmt

    CÁC VĨ NHÂN TUỔI THÂN TRONG LỊCH SỬ VIỆT NAM

    Năm 2016 là năm Bính Thân. Vậy những người tuổi Thân như thế nào? Lịch sử Việt Nam ghi nhận rất nhiều bậc vĩ nhân tuổi thân trong đó có cả Nguyễn Trãi (sinh năm Canh Thân – 1380). Nào chúng ta cùng tìm hiểu họ là những ai?...

  • Pic Mgmt

    TRUYỀN THUYẾT VỀ ĐỀN SÁI

    Đền Sái tọa lạc trên núi Sái ngôi đền của Đạo Giáo Thần Tiên thờ Huyền Thiên Thượng Đế Trấn Vũ (真武玄天上帝), là ngọn núi lớn nhất trong bảy ngọn núi thiêng Thất Diệu Sơn (7 ngôi thất tinh), dân gian truyền rằng phong thủy của núi Sái được gọi là "Quy Xà hợp hình"...

  • Pic Mgmt

    PHÁT HIỆN 3 BỘ XƯƠNG NGƯỜI VIỆT CỔ NIÊN ĐẠI 5000 NĂM TUỔI Ở HÀ TĨNH

    Ba bộ xương người Việt cổ nằm sát nhau trong ô đất ở núi Rú Điệp (Hà Tĩnh) rộng 6 m2, dưới lớp trầm tích độ sâu 1,8m. Hộp sọ, răng, xương sườn, xương tay, chân còn khá nguyên vẹn...

  • Pic Mgmt

    SỰ SỈ NHỤC QUỐC GIA QUA BẢN ĐỒ VÀ SỰ XUẤT HIỆN CỦA HÌNH THÙ ĐỊA LÝ TRUNG QUỐC

    Bản đồ là một phần quan trọng trong việc tạo dựng và sử dụng hình ảnh quốc gia. Bài viết này nghiên cứu những bản đồ hiện đại của Trung Quốc để chỉ ra cách mà những biên giới rất cụ thể giữa không gian trong và ngoài nước là kết quả tự nhiên của các công trình biểu tượng của địa lý học lịch sử và những quy ước của bản đồ học Trung Quốc...

  • Pic Mgmt

    TỔNG ĐỐC DOÃN UẨN VỚI CHÙA TÂY AN...

    ...Tướng Doãn Uẩn, nguyên là vị Tổng đốc mưu lược, dưới đời vua Thiệu Trị thứ 7 (1847) đã cho xây dựng ngôi chùa Tây An. Sách Đại Nam Nhất Thống chí ghi: “Chùa Tây An ở thôn Vĩnh Tế, huyện Tây Xuyên, năm Thiệu Trị thứ 7 do mưu lược tướng Tuy Tĩnh tử Doãn Uẩn xây dựng trong khi làm tổng đốc An Giang...

  • Pic Mgmt

    VŨ ĐÌNH LIÊN, NHỮNG VẦN THƠ LƯU BÚT

    Tôi xin kể một vài kỷ niệm về một người bạn thơ của cố thi sĩ Thao Thao (Cao Bá Thao: 1909-1994), đó là nhà thơ, nhà giáo Vũ Đình Liên (1913-1996). Ngày xưa, trong phong trào THƠ MỚI ở Hà Nội, những năm từ 1931-1936, Vũ Đình Liên có bài thơ ÔNG ĐỒ nổi tiếng được những người yêu thơ nhớ mãi đến nay...

  • Pic Mgmt

    GS CAO XUÂN HUY

    Tiến tới kỷ niệm 60 năm ngày thành lập Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Ban biên tập hnue.edu.vn sẽ thường xuyên đăng bài về các Học giả, Giáo sư và những Nhà giáo tiêu biểu có công xây dựng và phát triển Nhà trường trên các phương diện: Khoa học, Đào tạo, Quản lý,... Bài đăng dưới đây của Giáo sư Nguyễn Đình Chú viết về học giả Cao Xuân Huy - Giáo sư của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội từ 1951-1960...

Chi tiết

PHỐ HIẾN (HƯNG YÊN)

Đăng lúc: 2014-06-29 21:49:28 - Đã xem: 1861

Sự hình thành và phát triển của các đô thị cổ như Phố Hiến và Hội An vốn không xa lạ với tất cả chúng ta. Nhưng một cái nhìn so sánh giữa chúng với đô thị cổ Malacca của Malaysia là điều mà nhà phê bình Phan Cẩm Thượng muốn chia sẻ với độc giả TT&VH thông qua loạt bài viết này.

1. Khái niệm thành thị đúng nghĩa đen của nó, thành là cái thành đồn trú của chính thể phong kiến, thị là cái chợ. Thành thị là chợ giao thương hình thành bên một cái thành.
 
Đương nhiên không phải nơi đâu cũng vậy, trong những ngôi thành quá lớn, bản thân nó đã như một thành phố, thì chợ thường ở ngay trong thành cùng với dân cư. 

Thành ở Việt Nam thường nhỏ, chỉ đủ cho quan quân ở, không bao gồm cả dân cư. Trong trường hợp thành Thăng Long và thành Huế đều từng là kinh đô, người ta xây dựng cả lớp thành ngoài bọc khu dân cư, đó là thành Đại La ở Thăng Long và Phòng thành ở Huế. Vấn đề chính là cách sống trong hòa bình và chiến tranh của người Việt. Thành là để phòng thủ, nhưng thị dân và nông dân thường không chạy theo vua nếu trận chiến thất bại, mà sơ tán tạm thời, đồng thời kinh đô có thất thủ cũng không có nghĩa là mất nước, nên không ai ỷ vào sự phòng thủ của thành trì dù kiên cố đến mấy. 

Vả lại thực chất thì thành Việt Nam thời phong kiến rất thấp bé, khả năng phòng thủ kém, hầu như đều thất bại trước các cuộc công thành, không thể tin tưởng vào những bức tường như vậy. 

2. Đô thị cổ Phố Hiến và Hội An là một trường hợp khác, không cần đến một sự phòng thủ và chúng cũng phát triển trong thời kỳ giao thương quốc tế hòa bình tương đối. Địa hình của chúng hình thành gần bến sông và bờ biển – thương cảng. 

Người ta cho rằng vào thế kỷ 16, 17, khi Phố Hiến hình thành thì cũng không xa biển lắm. Đây là một giả thuyết còn phải nhờ cậy đến khoa học về sự bồi lấp của sông Hồng ra biển trong 500 năm qua từ vùng Hưng Yên, Hải Dương ra Hải Phòng.

Thuyền đi biển thời cổ của cư dân Hội An, nay được lưu giữ tại nhánh sông Hoài
ở Hội An như một di vật lịch sử Ảnh: Nguyễn Anh Tuấn

Về thực chất thì Phố Hiến và Hội An xây dựng ngay bên sông và có thể đi từ sông ra biển thuận tiện. Hội An vốn là một thương cảng quan trọng của người Chăm từ thời cổ, đặc biệt vào các thế kỷ 7-10 với mặt hàng xuất khẩu chiến lược hồ tiêu. Sau thế kỷ 14, người Chăm di chuyển dần vào trong Nha Trang, sự kiểm soát vùng Quảng Nam trở nên yếu dần. Vào năm 1535, nhà thám hiểm Bồ Đào Nha Antonio de Faria đến Đà Nẵng và thúc đẩy việc thiết lập một cảng biển lớn tại Hội An, sau đó, một thương cảng như thế đã được xây dựng bởi các chúa Nguyễn vào khoảng những năm 1595. Thế kỷ 17, các thương nhân Trung Hoa và Nhật Bản đến Hội An lập nhiều hội quán và thương điếm. Hoạt động thương mại của các chúa Nguyễn linh hoạt và kiếm được nhiều lợi nhuận hơn chúa Trịnh ngoài Bắc, và Hội An được coi như một cảng thương mại quốc tế quan trọng ở vùng biển Đông Nam Á thời kỳ này. 

Ở đàng ngoài, Phố Hiến được coi như cái chợ đầu mối, trước khi vào Thăng Long, những người Hoa, người Hà Lan và người Anh đã đến đây buôn bán lập nghiệp. Giữa đàng trong và đàng ngoài đang có chiến tranh, nên quan hệ của di dân và thương nhân nước ngoài cũng cần tinh tế và khôn khéo, nếu không sẽ bị trục xuất ngay lập tức. 

3. Cả Phố Hiến và Hội An đều hình thành từ một con phố ven sông, sau đó nhân lên thành vài con phố khác nằm song song. Đầu phố và cuối phố đều có đền chùa, hội quán nằm rải rác từng khu vực xung quanh là dân của hội quán, ví như cũng là người Trung Hoa, nhưng có người Phúc Kiến, người Quảng Đông... mỗi nơi lại có hội quán riêng như là cái đình làng của dân địa phương cùng một đất nước. Đền chùa thì xen lẫn của người Việt và người nước ngoài. Khi chung tam giáo Nho - Lão - Phật, thì thờ cúng ở đâu cũng được. 

Malacca ở Malaysia cũng được hình thành như vậy, nhưng có những tôn giáo khác như Hồi giáo, Ấn Độ giáo và Thiên Chúa giáo bên cạnh tam giáo mà người Trung Hoa đưa sang. Ở đây có những người Hoa sang lâu đời kết hôn với người bản xứ, hình thành một chủng lai (người Peranakan) và họ cũng không nói tiếng Hoa nữa. 

(Còn nữa)

Phan Cẩm Thượng

Cao Bá Nghiệp sưu tầm & giới thiệu


Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp