• Pic Mgmt

    TS. NGUYỄN THỊ HẬU TRẢ LỜI RFA VỀ KHẢO CỔ HỌC VÀ ĐỀN HÙNG

    Trong những ngày diễn ra Giỗ tổ Hùng Vương tại Đền Hùng nơi được xem như mảnh đất của các Vua Hùng khởi nghiệp, Mặc Lâm giới thiệu với quý thính giả cuộc trao đổi với TS khảo cổ học Nguyễn Thị Hậu để biết thêm những kết quả mà giới khảo cổ đã tìm thấy tại đây chứng minh thế nào về sự hiện diện của thời đại các vua Hùng chung quanh địa danh có tính lịch sử này...

  • Pic Mgmt

    THOÁI HÓA KHỚP & CỘT SỐNG Ở NGƯỜI CAO TUỔI

    ...Bệnh thoái hóa khớp và cột sống là bệnh mạn tính do thương tổn ở sụn của khớp và đĩa đệm của cột sống. Sụn và đĩa đệm bị xơ cứng, mỏng, mất tính đàn hồi, nhiều khi còn mọc thêm các gai xương. Sở dĩ có hiện tượng đó là do quá trình lão hóa của mô sụn. Thông thường, bệnh gặp ở người cao tuổi nhưng cũng có thể gặp ở cả lứa tuổi trẻ hơn...

  • Pic Mgmt

    KHẲNG ĐỊNH NIỀM TỰ HÀO DÂN TỘC TỪ THÔNG ĐIỆP VĂN HÓA CỔ

    Ngày 14/7, buổi tọa đàm về triết gia Kim Định, nhà nghiên cứu cổ sử văn hóa Việt Nam, một gương mặt văn hóa lớn của đất nước, đã diễn ra tại Văn Miếu Quốc Tử Giám, Hà Nội, nhân 15 năm ngày mất của ông. Gần 30 nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử đã có tham luận: GS.TSKH Trần Ngọc Thêm, TS Trần Ngọc Linh, nhà nghiên cứu Hà Văn Thùy, nhà nghiên cứu Nguyễn Vũ Tuấn Anh, GS sử học Trương Thâu..vv…

  • Pic Mgmt

    BÍ MẬT VỀ MỘT CUNG ĐIỆN DƯỚI LÒNG ĐẤT HẢI DƯƠNG

    ...Cách đây gần 10 năm, trong những ngày lang thang cùng chuyên gia mộ cổ Tăng Bá Hoành (khi đó ông còn là Giám đốc Bảo tàng Hải Dương, hiện ông đã nghỉ hưu) đi thực địa tìm mộ cổ ở vùng Kim Thành (Hải Dương), tôi đã được nghe ông Hoành kể về một ngôi mộ xây bằng gạch, có tuổi ngót 2.000 năm...

  • Pic Mgmt

    THÂN THẾ & SỰ NGHIỆP CỤ CAO TƯ

    Theo Cao tộc phả ký: Cụ Cao Tư, Cao Thái Bảo thọ Quận Công là con thứ tư của cụ Cao Tán húy Đặc và là cháu cụ Cao Thụy Tiến Mỹ. Cụ Cao Thụy Tiến Mỹ là người làng Hoa cầu (nay là xã Xuân Cầu - Nghĩa Trụ - Văn Giang - Hưng Yên). Cụ làm quan và vào Thanh Hóa, gia đình làm nghề thợ nhuộm sinh sống ở đó...

  • Pic Mgmt

    VỤ NHÂN VĂN GIAI PHẨM TỪ GÓC NHÌN CỦA ĐẠI TÁ CÔNG AN

    Nhà văn Lê Hoài Nguyên tên thật là Thái Kế Toại, nguyên Đại tá công an, công tác tại A25 (chuyên theo giõi văn nghệ sĩ và văn hóa) đã gửi tới NTT.ORG một chuyên luận dài về Nhân Văn Giai Phẩm, và chúng tôi đã đăng làm 5 kỳ từ đầu tháng 8/2010, được nhiều trang mạng đăng lại. Nay tác giả đã chỉnh sửa lại bài viết của mình và nhờ NTT.ORG đăng lại trọn vẹn bài viết này. Các bạn hãy đọc nó như đọc một “góc nhìn” về sự thật...

  • Pic Mgmt

    ĐỀN QUÁN THÁNH

    Đền Quán Thánh xưa kia được xem là một trong Thăng Long tứ trấn và Thăng Long tứ quán. Tương truyền ngôi đền có từ đời Lý Thái Tổ thờ thánh Trấn Vũ - vị thần trấn giữ phương Bắc. Vì vậy mà đền có tên là Đền Trấn Võ, Quán Thánh Trấn Võ hay Quán Thánh...

  • Pic Mgmt

    VỀ MỘT BÀI THƠ VIẾT NĂM 1938

    ...Tôi không nhớ rõ là năm nào, nhưng ít ra cũng phải vài ba thập kỷ rồi. Và như đã thành nếp quen rồi, mỗi khi tôi kể chuyện ngày xưa, các cháu lại thích nghe. Các cháu nói: ngày xưa hay thế ông nhỉ !? Chúng không còn hỏi: bao giờ cho đến ngày xưa nữa ! Trái lại chúng chăm chú lắng nghe tôi kể...

  • Pic Mgmt

    BÍ ẨN HUYỆT ĐẠO, GIẾNG TIÊN TRÊN ĐỈNH NGÀN NƯA

    Đến hẹn lại lên, cứ đến mùng 9 tháng giêng hàng năm, người dân trong và ngoài tỉnh lại nô nức trở về dự Lễ hội đền Nưa – Am Tiên, uống ly nước giếng Tiên,ở nơi mlinh thiêng...

  • Pic Mgmt

    ĐÃ CÓ SÁCH TRUNG QUỐC KHẲNG ĐỊNH… HOÀNG SA, TRƯỜNG SA LÀ CỦA VIỆT NAM !!!

    ...Trong quá trình điền dã tại các địa phương trên địa bàn tỉnh Thái Bình, tại gia đình anh Phan Văn Luyện (xã Vũ Chính, Thành phố Thái Bình) chúng tôi đã tiếp cận được cuốn sách cổ, in vào đời Vua Đức Tông (Tải Điềm) – nhà Thanh (niên hiệu Quang Tự, 1875-1909)...

  • Pic Mgmt

    VIỆT NAM ĐẤT NƯỚC CON NGƯỜI

    Sau hàng loạt phim ký sự được thực hiện ở trong nước và nước ngoài thành công, được khán giả chấp nhận, vào đầu năm 2012 TFS bắt đầu nghĩ tới việc thực hiện một chương trình ký sự về các dân tộc của Việt Nam. Ý nghĩ đó được triển khai nhanh chóng khi được sự chấp thuận của Ban Tổng Giám Đốc Đài, để rồi đến tháng 05/2013 bộ phim ký sự “Việt Nam 54 dân tộc” dài 150 tập...

  • Pic Mgmt

    CHÙA TẢO SÁCH, NGÔI CỔ TỰ HƠN 600 NĂM TUỔI

    Thời tiền Lê, trên nền thảo am cô tịch, người dân đã xây dựng thành chùa Tảo Sách với ý nghĩa là đọc sách dưới ánh ban mai. Đến thế kỷ XVI, thiền sư Thủy Nguyệt, vị sư tổ đầu tiên của phái Tào Động, truyền thụ đệ tử trụ trì các chùa quanh hồ Tây, chùa Tảo Sách còn có tên gọi là Tào Sách, thuộc Sơn Môn, có tên chữ là Linh Sơn tự...

  • Pic Mgmt

    CUỘC TRỞ VỀ TRỌN VẸN SAO 800 NĂM

    Cuộc điện thoại lúc nửa đêm. Đầu dây bên kia một giọng nói lơ lớ. “Anh có phải là…” Giọng lạ quá, nghe không rõ, tôi định nói “anh nhầm máy” thì chợt nhớ ra ông Lý Xương Căn chưa sõi tiếng Việt. “Lý Xương Căn đây - anh nói - tôi gọi điện báo anh biết tôi đã được nhập quốc tịch Việt Nam rồi. Tôi gọi cho anh để mời họp báo về cuốn sách về Lý Long Tường và đọc quyết định của Chủ tịch nước về việc nhập quốc tịch Việt Nam cho tôi…”...

  • Pic Mgmt

    KỲ THƯ VỀ TRANG PHỤC HOÀNG TỘC VIỆT NAM

    Tập sách Đại lễ phục Việt Nam thời Nguyễn (1802-1945) là công trình mới nhất của nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn, hiện đang gây chú ý mạnh mẽ trong giới chuyên môn và nghệ thuật nước nhà. Đó là một công trình khảo cứu chi tiết và tổng quát về phẩm phục từ hoàng thất đến quan lại và sắc lính trong thời Nguyễn...

  • Pic Mgmt

    ĐẠI GIA VIỆT: "SỞ HỮU 10 MÁY BAY KHÔNG PHẢI CÁI GÌ GHÊ GỚM LẮM"

    ...Một lần, tôi cùng một số anh em thân thiết đi du lịch bên Thái Lan. Lần đầu tiên, họ được đi chơi bằng máy bay cá nhân, sau đó có người nói với tôi rằng đã được đi ăn uống, mua sắm đủ kiểu nhưng chưa lần nào được đi máy bay hay được ngồi trên ghế lái, cảm giác rất hứng thú. Từ câu nói này, tôi đã nảy sinh ý tưởng để thành lập Công ty Hành Tinh Xanh...

Chi tiết

TỔNG ĐỐC DOÃN UẨN VỚI CHÙA TÂY AN...

Đăng lúc: 2014-09-15 17:08:47 - Đã xem: 1509

TỔNG ĐỐC DOÃN UẨN VỚI CHÙA TÂY AN (CHÂU ĐỐC, AN GIANG) VÀ SỰ PHÁT TRIỂN PHẬT GIÁO Ở NAM BỘ


Tây An là ngôi chùa có giá trị lịch sử – văn hóa, có tiếng vang lớn đối với vùng đất Nam bộ. Năm 1980 chùa đã được công nhận là di tích cấp Quốc gia trong thắng cảnh Núi Sam thị xã Châu Đốc. Một mặt, về kiến trúc hiện tồn, chùa có nét đặc biệt, pha hòa kiến trúc của thánh đường Islam giáo. Mặt khác, khi nhắc đến ngôi chùa này, mọi người đều liên tưởng đến một vị Hoạt Phật, còn được gọi là Phật Thầy Tây An, tức Đoàn Văn Huyên. Một thời giữa thế kỷ 19, ông đã lưu trú tại đây, và khi qua đời, thì nơi đây đã là nơi lưu giữ hài cốt của nhân vật xưa nay hiếm có này. Đồng thời ngôi chùa Tây An, trong quá trình phát triển, đã trở thành một ngôi già lam sung túc, là ngôi chùa thuộc hệ phái Bắc tông, phái Lâm Tế, dòng Đạo Bổn Nguyên có tiếng ở Nam bộ.

Tướng Doãn Uẩn, nguyên là vị Tổng đốc mưu lược, dưới đời vua Thiệu Trị thứ 7 (1847) đã cho xây dựng ngôi chùa Tây An. Sách Đại Nam Nhất Thống chí ghi: “Chùa Tây An ở thôn Vĩnh Tế, huyện Tây Xuyên, năm Thiệu Trị thứ 7 do mưu lược tướng Tuy Tĩnh tử Doãn Uẩn xây dựng trong khi làm tổng đốc An Giang, chùa đứng sửng trên ngọn núi, quay mặt ra tỉnh thành, dựa lưng vào vách đá, tiếng người vắng vẻ, cây cối um tùm, cũng là một thắng cảnh”[1]. Do lập được công lớn, từ việc ông cùng với các tướng Võ Văn Giai, Nguyễn Tri Phương, Tôn Thất Nghị phá đồn dây Sắt, lấy lại Tây thành, khiến 23.000 người Chân Lạp xin hàng, từ công trận này, cùng thành quả làm Tuần phủ An Giang năm 1843, Phó khâm sai đại thần ngự ban cho ông là “An Tây mưu lược tướng”.

Như vậy, Doãn Uẩn cất chùa Tây An vào năm 1847 là nhằm cầu an ổn phía Tây Nam tổ quốc, nơi ông có trách nhiệm trấn giữ. Ngôi chùa, trong quá trình được trùng tu xây mới, cùng với những đóng góp công sức của các thế hệ thiền sư, đã góp phần mang lại một nét mới cho Phật giáo ở Nam bộ, An Giang nói riêng.

Tham luận đề cập đến vai trò của Doãn Uẩn trong việc đem lại cho Phật giáo ở Nam bộ những nét mới mẻ, qua việc dựng lại chùa Tây An, nhất là từ sau sự kiện Đoàn Văn Huyên về sống tu tại chùa. Sự kiện này đặt ra ba câu hỏi cần nghiên cứu: Thứ nhất, chùa Tây An do ai lập ra, Doãn Uẩn hay Đoàn Văn Huyên? Thứ hai, khi triều đình đưa Đoàn Văn Huyên về an trú tại chùa Tây An, phải chăng đạo Bửu Sơn Kỳ Hương (BSKH) không có điều kiện để phát triển nữa, vì họat động của người đứng đầu đã bị vô hiệu hóa? Thứ ba, khi Đoàn Văn Huyên về chùa Tây An, mối quan hệ giữa BSKH với Phật giáo Bắc tông, phái Lâm Tế có điều kiện gắn bó nhau chặt chẽ, gần gũi hơn, tạo điều kiện đưa Phật giáo ở Tây Nam bộ phát triển và mang tính nhập thế hơn. Như vậy, một phần trong sự phát triển của Phật giáo giai đoạn giữa thế kỷ 19 ở An Giang và các vùng lân cận có vai trò của Doãn Uẩn?

Tham luận sẽ lần lượt đặt lại những vấn đề có liên quan đến chùa Tây An, trong đó có công lao của Doãn Uẩn.

1. Chùa Tây An do ai lập?

Cho đến nay, có nhiều nguồn tư liệu khác nhau về vấn đề này.

Thứ nhất, nguồn tư liệu vừa đề cập trên là của Quốc Sử quán triều Nguyễn ghi chép lại, xác nhận chùa do Doãn Uẩn lập vào năm Thiệu Trị thứ 7, tức năm  1847.

Thứ hai, theo Trần Kim Đoàn, trưởng ban Quản tự chùa Tây An và Hòa thượng Thích Huệ Kỉnh thì cho rằng “chùa do Tổng đốc Nguyễn Nhựt An sáng lập năm 1820”[2].

Thứ ba, Nguyễn Hữu Thiện cho biết, căn cứ vào nhiều nguồn tư liệu, ngôi chùa Tây An được xây trên nền chùa cũ: “Theo một vài nguồn tư liệu, tại nền đất này trước kia có một ngôi chùa do Tổng đốc Nguyễn Nhựt An xây dựng 1820 (?) (..). Như vậy, chùa Tây An do Tổng đốc Doãn Uẩn lập nên 1847 trên nền chùa cũ để An Tây: cầu an ổn phía Tây Nam tổ quốc, nơi ông có trách nhiệm trấn giữ kinh bang”[3].

Thứ tư, theo Trần Văn Đông cho biết “tại Vĩnh Tế có truyền thuyết cho rằng chùa này do Thoại Ngọc Hầu dựng lên vào thời gian 1820-1828”. Nhưng đồng thời Trần Văn Đông cũng bác bỏ thuyết trên vì cho rằng “thuyết này chưa đứng vững lắm vì thiếu chứng cứ khoa học”[4].

Thứ năm, Vương Kim và Đào Hưng trong sách “Đức Phật Thầy Tây An” cho rằng chùa Tây An do Đoàn Văn Huyên lập: “Khi đức Phật Thầy được triều đình nhìn nhận xuống chỉ sắc phong thì các quan yêu cầu Ngài lập một cảnh chùa tại tỉnh thành An Giang, nhưng Ngài không khứng. Sau khi xem địa thế, Ngài vào núi Sam lập một ngôi chùa cột săng lợp lá. Đương nhiên chùa này phải là chùa công. Mà đã là chùa công thì nghi thức thờ phượng phải nhất trí và cùng một hệ thống với các chùa công khác.”[5]

Qua các cứ liệu trên, có thể cho rằng, chùa Tây An là ngôi chùa công, còn được gọi là chùa quan, tức loại chùa do vua, hoặc quan lập nên, vì Quốc sử quán triều Nguyễn đã ghi chép lại sự kiện trên trong Đại Nam Nhất thống chí, chùa do “mưu lược tướng Tuy Tĩnh tử Doãn Uẩn dựng trong khi làm tổng đốc An Giang”. 

Còn sự kiện chùa Tây An được dựng lên trên nền chùa cũ, nếu đúng trên thực tế, thì cũng do một Tổng Đốc xây dựng, vì vậy cũng là chùa công.

Tư liệu của Vương Kim và Đào Hưng chưa đủ sức thuyết phục, vì các tác giả cho rằng Đoàn Văn Huyên lập chùa Tây An, và đưa ra nội dung bài vị của Phật Thầy đang thờ trong chùa ghi: “Tự Lâm tế gia chư thiên phổ, tam thập bát thế, thượng Pháp hạ Tạng, …”. Chính nội dung bài vị càng chứng tỏ Đoàn Văn Huyên không phải là vị tổ khai sơn chùa, vì nếu là tổ khai sơn, bài vị có thể ghi: “Khai sơn Tây An tự, Lâm Tế gia chư thiên phổ, tam thập bát thế,..” hoặc đã từng trụ trì chùa, bài vị phải ghi rằng: “Tây An đường thượng, Lâm Tế gia phổ, tam thập bát thế…”. Cũng chính từ yếu tố này, mà trong các nguồn tư liệu khác, như của Trần Kim Đoàn và Hòa thượng Thích Huệ Kỉnh, phần đầu quyển “Tiểu sử chùa Tây An cổ tự núi Sam” có ghi hệ truyền thừa của chùa Tây An, cho thấy có sự chưa chuẩn xác trong năm tháng và tên gọi. Sách cho rằng Nguyễn văn Giác, có pháp hiệu là Hải Tịnh, đã trụ trì chùa từ năm 1820 (tức năm lập chùa đầu tiên – Tác giả) đến năm 1847. Điều này chưa chính xác. Tiên Giác Hải Tịnh, có tên đời là Nguyễn Tâm Đoan, pháp hiệu Tế Giác Quảng Châu. Giai đoạn này tổ Hải Tịnh đang ở Huế, được mời ra giảng dạy đạo cho hoàng gia, đến năm 1844 mới trở về Nam. Đồng thời sách cũng ghi năm tháng trụ trì chùa Tây An của Đoàn Minh Huyên không chính xác, là từ năm 1847 đến 1861. Trong khi chúng ta biết, Phật Thầy Tây An chính thức khai đạo, lập Bửu Sơn Kỳ Hương vào năm 1849, tức năm có trận dịch tả lớn xảy ra, và ông đã thị tịch từ năm Bính Thìn (1856), bia mộ còn ghi rõ và sách “Đức Phật Thầy Tây An” của Vương Kim và Đào Hưng cũng ghi lại nguyên văn bia mộ: “Tịch ư Bính Thìn niên, bát ngoạ thập nhị nhựt, ngọ thời thị tịch diệt”[6] (Tịch năm Bính Thìn, giờ Ngọ, ngày 12 tháng 8).

Tóm lại, chùa Tây An là do Tổng Đốc Doãn Uẩn lập vào năm 1847

2. Chùa Tây An trong giai đoạn có mối quan hệ với Đoàn Minh Huyên/Phật Thầy Tây An.

2.1 Vai trò của Phật Thầy Tây An trong chùa Phật giáo Bắc tông

Nhiều nguồn tư liệu khác nhau[7] đều cho biết: đức Phật Thầy Tây An sau khi bị bắt, bị thử thách, rồi sau đó được triều đình chính thức nhìn nhận, đã về chùa Tây An trụ trì, các quan trong Tỉnh xin quy y thọ giáo rất đông. Chính “quan Tổng đốc An Giang đã dâng biểu xin vua phong chức cho Ngài chính thức hành đạo như một vị tăng quan. Triều đình phê chuẩn nhưng buộc phải xuống tóc mặc áo cà sa như các thiền sư đại đức khác.”[8].

“Do đức độ và tài năng nên nhân dân gọi ông là Phật Thầy, còn Tây An là tên chùa. Do ở chùa Tây An nên người ta gọi là Phật Thầy Tây An”[9]. Từ ngày Doãn Uẩn lập chùa, triều đình phái thiền sư Tiên Giác Hải Tịnh trụ trì chùa Tây An. Tuy nhiên, cần thấy rằng, việc triều đình bổ nhiệm ông, với tư cách là tăng quan, quản lý chùa công, trên thực tế, do thiếu tu sĩ, hoặc do ảnh hưởng lớn của vị tăng sĩ, đã diễn ra trường hợp một tăng quan có thể trụ trì cùng lúc nhiều ngôi chùa. Trong suốt giai đoạn thiền sư Hải Tịnh được bổ nhiệm trụ trì (1847-1861) tại chùa Tây An, thiền sư cũng đồng trụ trì ngôi già lam cổ xưa và có tiếng nhất Gia Định thời bấy giờ, đó là chùa Giác Lâm (1827-1869). Và cũng trong thời gian ấy, từ năm 1822, Hải Tịnh ra kinh đô dạy đạo cho hoàng gia, đến năm 1844 mới trở về Nam. Điều đó cho thấy, khi Phật Thầy về chùa Tây An, tức sau năm 1849, chùa đã có từ trước (1847), đã là ngôi chùa theo hệ phái Bắc tông, thuộc tông Lâm Tế, dòng Đạo Bổn Nguyên, mà thiền sư Tiên Giác Hải Tịnh đã trụ trì. Ngài Hải Tịnh thuộc thế hệ thứ 37 của dòng phái, vì vậy, khi về đồng tu với Hải Tịnh, có thể Đoàn Văn Huyên đã quy y thọ giáo với thiền sư Hải Tịnh, nên theo phái Lâm Tế, dòng đạo Bổn Nguyên, có tên húy theo bài kệ là chữ Minh (Minh Huyên), thuộc thế hệ thứ 38. Cũng từ bối cảnh này, trong thời gian Ngài Hải Tịnh ra Huế, chùa Tây An có lẽ do Phật Thầy thay thế trụ trì, nhưng không có văn bản chính thức của triều đình bổ nhiệm. Nếu xét theo thế hệ truyền thừa, Minh Huyên (đời thứ 38) là đệ tử của Tiên Giác (đời thứ 37), theo bài kệ: Đạo Bổn Nguyên Thành Phật Tổ Tiên, Minh Như Hồng Nhật Lệ Trung Thiên…

2.2.  Sự phát triển của chùa Tây An

Sự phát triển của chùa Tây An thể hiện trên nhiều lĩnh vực: 10 thế hệ thiền sư trụ trì, tính từ ngày thành lập đến năm 1990; một hệ thống tượng thờ phong phú, đa dạng, thể hiện mối quan hệ, giao lưu giữa tín ngưỡng dân gian và Phật giáo khá đậm nét; sinh hoạt Phật giáo phong phú, đại giới đàn đã được khai mở tại chùa Tây An, quy tụ hầu hết các hòa thượng có tiếng ở Tây Nam bộ; chùa là trung tâm Phật giáo của Tây Nam bộ.

- Về các thế hệ thiền sư: Theo lịch sử chùa Tây An, do người thuộc bổn tự biên soạn, cho thấy một phả hệ truyền thừa của chùa Tây An khá phong phú. Tuy mỗi sách có sự sai biệt về tên gọi các vị tổ, về năm tháng trụ trì, nhưng có thể đúc kết từ ngày thành lập đến nay, chùa đã trải qua 10 đời trụ trì sau:

Tiên Giác Hải Tịnh, đời thứ 37, phái Lâm Tế, dòng đạo Bổn Nguyên; Minh Huyên Pháp Tạng, đời thứ 38, phái Lâm Tế, dòng đạo Bổn Nguyên; Minh Khiêm Hoằng Ân, đời thứ 38, phái Lâm Tế, dòng đạo Bổn Nguyên; Huệ Quang; Thuần Hậu; Thiện Pháp; Bửu Thọ; Huệ Châu; Định Long; Huệ Kỉnh, phái Lâm Tế.

Có thể thấy, qua các đời trụ trì, đặc biệt là các vị tổ giai đoạn đầu thành lập, là những vị tổ có tiếng ở Nam bộ.

Tiên Giác Hải Tịnh đã được phong Tăng Cang, từng được giao trụ trì chùa Thiên Mụ (Huế) thời gian ở Huế (từ 1822 – 1844); khi trở về Nam, được thiền sư Tiên Tín Chánh Trực giao trông nom và quản chư sơn thiền đức, vào các ngày kỵ tổ các chùa đến tham dự; tiếp dẫn người sau; phò trì chánh pháp. Năm Giáp Thìn 1844, thiền sư chính thức trở thành danh tăng ở Nam bộ. Ngày 26 tháng 4 năm Tân Mùi 1871, tại chùa Tây An, thiền sư mở đại giới đàn, và là Hòa thượng Đường đầu. Đại lão hòa thượng khai mở giới đàn trước sau tất cả 7 lần[10]. Tăng sĩ thuộc phái Lâm Tế sau này đã truy tặng cho thiền sư danh hiệu “Tiên Giác tổ sư”[11].

Hoằng Ân Minh Khiêm, cũng là một vị thiền sư trụ trì chùa Giác Lâm từ năm 1873-1903, đã được triều đình bổ nhiệm trụ trì chùa Tây An từ năm 1861 đến 1893. Tại chùa Tây An, thiền sư đã ở trong một am nhỏ sau chùa, am Hưng Hóa. Đến đâu, thiền sư cũng để lại niềm kính mến sâu xa trong lòng Phật tử, nên được nhắc đến bằng từ ngữ thân quen: “Tổ núi Sam”. Có ý kiến cho rằng thiền sư đã thị tịch tại chùa Tây An, linh cữu được đưa về nhập tháp tại chùa Giác Lâm, tổ đình của phái Lâm Tế ở Nam bộ, vào năm Giáp Dần 1914. Vì vậy, tại chùa Tây An đệ tử đã dựng tháp vọng thờ thiền sư.

Ngài Minh Huyên, sau khi vào sống tu tại chùa Tây An, sách viết về Ngài cho biết: “Ngày này qua ngày nọ, Ngài phát phù trị bịnh không hở tay, mà số người đến quy y thọ giáo cũng không sao kể cho xiết. Chính nơi đây Ngài thâu nhận nhiều đệ tử đạo cao đức cả, như anh em ông Đình Tây, Ông Đạo Xuyến, ông Đạo Lập…(…). Ngài vào núi Thới Sơn dựng lên một cái trại ruộng có chỗ cho môn đệ thờ Phật và lo việc ruộng rẫy hầu độ anh em bổn đạo, vì theo Ngài, Ngài muốn cho tín đồ tự làm lấy mà ăn, chớ không nên ăn nhờ vào bá tánh[12].

Tiếp nối các thế hệ truyền thừa sau này, chúng ta thấy hầu hết những vị tham gia trụ trì chùa không còn do triều đình bổ nhiệm nữa, nhất là sau năm 1945. Lịch sử của các vì vua chúa đã sang trang! Hầu hết các thế hệ trụ trì chùa sau này đều là đệ tử của các vị trụ trì trước đó, như thiền sư Thuần Hậu là đệ tử của thiền sư Minh Khiêm; Thích Huệ Kỉnh là đệ tử cầu pháp của hòa thượng Thích Bửu Thọ…

- Hệ thống tượng thờ phong phú trong chùa: Chùa có nhiều tượng Phật, bồ tát, thần linh, với nhiều chất liệu phong phú, bằng gỗ, đá, xi măng, kim loại…Nhiều nhất là tượng gỗ. Toàn bộ chùa có gần 200 pho tượng. Đây là một trong những đặc thù của ngôi chùa theo Phật giáo Bắc tông. Tính chất hòa quyện giữa tín ngưỡng dân gian với Phật giáo thể hiện qua tượng thờ khá rõ nét, như tượng Quan Âm Thị Kính, được đặt ngay trước cửa vào. Nhưng đồng thời, cũng từ số tượng phong phú này, đã gây thắc mắc cho một số người chưa am hiểu kỷ về chùa, về lai lịch của Phật Thầy, nhất là vì chùa Tây An lại là nơi lưu giữ hài cốt của người đã từng đưa ra một đường hướng Phật giáo đã được dân tộc hóa và địa phương hóa như đạo BSKH. Đạo BSKH chủ trương không thờ tượng cốt, không y áo cà sa, không cạo tóc. Vì vậy, có người sẽ thắc mắc, đưa ra những câu hỏi như vì sao chùa của Phật Thầy Tây An mà có nhiều tượng thờ như vậy? Vì sao thiền sư Minh Huyên theo phái Lâm Tế, dòng Đạo Bổn Nguyên, thọ giới và có tên húy thuộc thế hệ thứ 38? Trường hợp đặc thù của Phật Thầy tại chùa Tây An, là ngôi chùa công, là ngoại lệ, và cũng chính từ bối cảnh đặc biệt này đã tạo điều kiện cho đạo BSKH phát triển và càng làm cho vai trò của người lập chùa – Tổng đốc Doãn Uẩn - càng được nâng lên một bước cao hơn.

- Sinh hoạt Phật giáo: Sinh hoạt tại chùa Tây An trong nhiều giai đoạn khác nhau, nhuốm màu sắc khác nhau. Như đã trình bày trên, khi về chùa Tây An sống tu theo Phật giáo Bắc tông, Phật Thầy vẫn tiếp tục truyền bá đạo pháp theo đường hướng riêng của mình, trong một ngôi chùa mang nét sinh hoạt khác biệt. Đó cũng là một thách thức, đồng thời cũng là một cơ duyên để đạo BSKH có đầy đủ thế và lực vươn ra truyền bá trong những di dân đi khai hoang một cách sâu rộng và nhanh chóng hơn nữa.

Trong nhiều năm, nhất là giai đoạn thiền sư Hải Tịnh trụ trì, chùa Tây An là một trong số ít ỏi ngôi chùa có mở đại giới đàn, tức đàn truyền giới Tỳ kheo cho giới tử. Đặc biệt, liên tiếp trong 3 năm: Canh Ngọ 1870, Tân Mùi 1871, Nhâm Thân 1872, có 3 đại giới đàn ở Nam bộ đã được khai mở, trong đó có chùa Tây An.

3. Vai trò của Tổng Đốc Doãn Uẩn đối với sự phát triển chùa Tây An

Nếu nhìn theo con mắt nhà Phật, Phật Thầy đã dùng ngôi chùa Tây An làm phương tiện để truyền bá một đạo Phật đặc thù ở Tây Nam bộ. Dù rằng việc vào tu tại chùa không phải do ý Ngài mong muốn. Nhưng trong tình thế ấy, Phật Thầy đã biết biến chướng duyên thành thuận duyên. Và vì vậy, trong sự phát triển của Phật giáo ở Tây Nam bộ nói chung, đạo BSKH và Phật giáo Bắc tông đều phát triển trên nền cảnh của ngôi chùa Tây An do Doãn Uẩn lập. Như tên gọi, không phải ngẫu nhiên mà ngôi chùa được lập bên triền núi Sam! Tính chất chiến lược của ngôi chùa, cùng với năng lực của các thế hệ trụ trì do triều đình “điều phối”, đã tạo cho chùa Tây An một vị thế càng có ý nghĩa đặc biệt. Đó là ngoài tính chất bảo hộ, trấn an tại vùng biên cương, những sinh hoạt Phật giáo tại chùa, như những lễ trường kỳ, các đại giới đàn được khai mở tại chùa, cũng không phải ngẫu nhiên, nhất là trong giai đoạn có chiến tranh chống ngoại xâm. Hàng chuỗi sự kiện liên kết nhau trong suốt quá trình này, đã tạo cho chúng ta một cứ liệu quan trọng để khẳng định rằng, bên cạnh sự tập họp chư sơn thiền đức, khai mở trường hương, trường kỳ tại các địa điểm như Tây An tự (Núi Sam), hay Linh Sơn Tiên Thạch tự (Núi Bà Đen)…là những ngôi chùa được thiền sư Hải Tịnh lui tới thường xuyên, đó cũng là hai điểm trọng yếu của địa đầu giới tuyến, nơi đang diễn ra nhiều phong trào kháng Pháp sôi nổi, và điều hiển nhiên là, sau những cuộc khai mở trường kỳ, trường hương đó, các cuộc nổi dậy kháng Pháp tại đây, với quy mô to lớn hơn lại được diễn ra. Như trường kỳ năm 1871 ở Tây An tự không thể không gắn gì với cuộc khởi nghĩa của Trần văn Thành - một đệ tử của Phật Thầy Tây An-với căn cứ cách mạng Láng Linh Bảy Thưa thời gian tiếp sau đó![13]  Cần thấy rằng, đại giới đàn được khai mở tại chùa Tây An năm Tân Mùi 1871 đã thu hút hội đồng “tam sư thất chứng” thuộc nhiều chùa ở Nam bộ như ở chùa Phụng Sơn; Long Quang, Long Khánh; Phú Thạnh; Hòa Thạnh; Phước Kiểng; Từ Quang, Kim Bửu; Kim Cang; Giác Viên; Từ Ân và Tây An.

Mặt khác, về phía đạo BSKH, sau khi về sống tu tại chùa, Phật Thầy đã sống tùy thuận theo hình thức y áo của Phật giáo Bắc tông, nhưng vẫn tiếp tục truyền bá cho một đạo Phật nhập thế, khuyến khích di dân đi khai hoang, mở trại ruộng, để nâng cao đời sống và thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển. Những đệ tử được thâu nhận giai đoạn đó, sau này trở thành những đại đệ tử, tiếp nối đường hướng BSKH sau khi Phật Thầy qua đời. Tinh thần yêu nước, thương dân đã thu gọn trong 4 tín điều cơ bản của đạo BSKH với tên gọi: Tứ đại trọng ân (Ân cha mẹ, ân đồng bào, ân Quốc vương thủy thổ và ân Tam bảo).

Như vậy, đối với sự phát triển của chùa Tây An, của đạo BSKH, Tổng Đốc Doãn Uẩn có một vai trò đặc biệt. Chính từ việc lựa chọn vị trí cất chùa, sau đó Đoàn Văn Huyên vào chùa sống tu, với tư cách một tăng quan, Doãn Uẩn đã góp phần tạo cho ngôi chùa mang tính chất trung tâm của phái Lâm Tế ở Tây Nam bộ. Cũng cần thấy rằng, ngôi chùa Giác Lâm, với vai trò và vị trí của nó tại vùng đất Gia Định, đã trở thành một ngôi đại già lam, là  một Phật học viện, một trung tâm đào tạo các chư tăng sau khi tốt nghiệp đã về trụ trì khắp các chùa ở Nam bộ. Đồng thời, đây cũng là một ngôi Tổ đình, tức nơi phát xuất dòng đạo do Tổ Đạo Mẫn Mộc Trần xướng xuất. còn gọi là dòng Đạo Bổn Nguyên; nơi lưu giữ hài cốt của các vị tổ sư thuộc dòng phái này ở Nam bộ. Vương Kim và Đào Hưng đã từng nhận xét rằng: “Chùa Giác Lâm ở Chợ Lớn là một chùa theo phái Lâm tế và được triều đình chính thức nhìn nhận. Chừng như lúc bấy giờ, các chùa trong miền Nam đều đặt dưới sự chi phối của chùa này”[14]. Mối quan hệ giữa chùa Giác Lâm và  chùa Tây An hiện nay vẫn còn tiếp tục phát triển. Vào những ngày giỗ kỵ, tăng sĩ phật tử chùa Giác Lâm đều trở về chùa Tây An tham dự.

Ngoài ra, cần thấy mối quan hệ biện chứng giữa Phật giáo Bắc tông và BSKH, sự phát triển của yếu tố này chính là tiền đề cho yếu tố kia. Từ vai trò của ngôi chùa công, Đức Phật Thầy đã có thể chữa bệnh, phát phù cho người đi khai hoang một cách thuận lợi hơn, không còn bị sự dòm ngó của chính quyền như trước kia nữa. Mặt khác, cũng chính từ quan niệm đơn giản, không hình tướng, không tượng cốt của đạo BSKH do Phật Thầy khai sáng, được đặt trong bối cảnh của hàng trăm pho tượng, với nghi lễ y áo chỉnh tề đã giúp hình thành nơi tâm thức nhiều người một sự so sánh, đối chiếu, dễ dàng nhận ra sự khác biệt, mà cũng là nét độc đáo của đạo BSKH ở Nam bộ.

Kết luận

Qua những câu hỏi nghiên cứu nêu ra, nhằm giải quyết 3 vấn đề : chùa Tây An do ai lập; trong giai đoạn phát triển có sự đan xen giữa hoạt động của Phật giáo Bắc tông với đạo Bửu Sơn Kỳ Hương, có làm hạn chế sức phát triển của cả hai? Từ đó đặt lại vai trò của người lập chùa, tức Tổng Đốc Doãn Uẩn, đối với sự hình thành và phát triển của Tây An tự.

Những trình bày chi tiết nêu trên, vừa có tính chất thuyết minh, vừa mang tính phê phán một số tư liệu chưa chuẩn xác về niên đại, cũng chỉ  nhằm làm sáng tỏ hơn về lai lịch của ngôi chùa Tây An trong lịch sử, để từ đó đã chứng thực rằng:

- Chùa Tây An do Tổng Đốc Doãn Uẩn lập năm 1847, trên nền ngôi chùa cũ, trước đây được Tổng Đốc Nguyễn Nhựt An xây dựng. Tây An tự là ngôi chùa công.

- Trong quá trình phát triển chùa, do là ngôi chùa công, nên được triều đình bổ nhiệm các vị thiền sư giỏi về đạo pháp và có uy tín đối với vùng đất Nam bộ về trụ trì chùa.

- Giai đoạn từ năm 1849 đến năm 1856, Đoàn văn Huyên, do cứu được nhiều người thoát chết trong cơn dịch tả năm 1849, được người dân đi khai hoang tôn kính, theo quy ngưỡng đông, nên bị triều đình tình nghi là gian đạo sĩ. Ông bị bắt giam, được Tổng Đốc Nguyễn văn Thoại dâng biểu xin vua phong chức cho Ngài chính thức hành đạo tại chùa Tây An như một tăng quan.

- Xuyên suốt nhiều thế hệ trụ trì đã mang lại cho chùa Tây An một bộ mặt mới, một nếp sinh hoạt đặc thù, vừa thể hiện hình thức, nghi lễ phong phú của Phật giáo Bắc tông, mà cũng vừa đi sát vào cuộc sống người dân, qua việc kêu gọi cư dân khai hoang, lập trại ruộng, tăng gia sản xuất, phá bỏ hình thức y áo của tu sĩ, vừa học Phật, vừa tu nhân, đem đạo vào đời, thể hiện tính tích cực nhập thế của đạo BSKH.

- Những thành quả có được từ  ảnh hưởng của ngôi chùa Tây An trong lịch sử phát triển Phật giáo ở Nam bộ, An Giang nói riêng, một phần quan trọng chính là từ vị thế xây dựng chùa, từ tính chất chiến lược của Tổng Đốc Doãn Uẩn, người có công đặt nền móng buổi đầu, góp phần vào việc thể hiện tinh thần yêu nước, thương dân từ phương diện vật chất đến đời sống tinh thần. Cần thiết đặt trân trọng một bàn thờ cho người sáng lập tại nhà Tổ chùa Tây An để ghi nhớ công lao xây dựng buổi đầu.Tên tuổi của ông mãi sẽ còn được nhắc đến cùng với sự tồn tại và phát triển của một di tích mang tầm ảnh hưởng quốc gia này.

Trần Hồng Liên
Nguồn: Nam bộ Đất và Người tập 9

CBN sưu tầm & giới thiệu

Tư liệu tham khảo
Doãn Ổn (尹溫: (1795-1850), tên tự là Nhuận Phủ, hiệu là Nguyệt GiangTĩnh Trai. Ông là một danh thần thời Nguyễn dưới các triều vua: Minh Mạng, Thiệu Trị & Tự Đức. Năm 1831 vua Minh Mạng đổi tên ông thành Doãn Uẩn 尹蘊. Nguyên quán của ông tại làng Ngoại Lãng, tổng Vô Ngại, huyện Thư Trì (nay thuộc xã Song Lãng, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Ông là con cháu đời thứ 5 của dòng họ Doãn đất Song Lãng, tính từ Thủy tổ là Doãn Doanh, hiệu Chính Nghị. Đến đời thứ 2, thì một nhánh dời qua cư trú tại làng Khê Cầu. Cha ông là cụ Doãn Đình Dụng, hiệu Lãng Khê, là một danh sĩ thời bấy giờ...Sinh thời, ông được cử giữ nhiều trọng trách: 

Năm 1832, ông được phân giữ chức Lang trung bộ Hộ, sau được thăng Tham tri bộ Hộ và thự quyền Án sát Vĩnh Long

Tháng 3 năm 1833, thăng Án sát Vĩnh Long.
 
Năm Giáp Ngọ (1834), ông được triều về kinh, bổ làm Lang trung bộ Hình sau lại làm Án sát Thái Nguyên. 

Năm Bính Thân (1836), ông được thăng Hữu Thị lang bộ Lại. Tháng 8 năm đó, ông được đổi sang làm Hữu Thị lang bộ Hình, đến tháng 11 lại được đổi làm Tả Thị lang bộ Hộ và được điều ra Bắc nhậm chức Kinh lược Phó sứ, Thự Tuần phủ quan phòng Hưng Yên để giải quyết việc quan hệ với Công giáo. 

Đầu năm 1837, ông nhậm chức Kinh lược phó sứ Thanh Hóa, phụ trách đạo Nông Cống.

Năm 1838 ông được vua Minh Mạng cho giữ nguyên ấn Hưng Yên Tuần phủ quan phòng và được thăng lên Tổng đốc Định Yên, kiêm Tuần phủ Hưng Yên. 

Đầu năm 1839, ông lãnh chức Khâm sai đi duyệt tuyển dân đinh các tỉnh Thừa Thiên, Quảng Trị, Quảng Bình, Quảng Nam, Quảng Ngãi.

Năm Kỷ Hợi (1839), ông cùng Thượng thư Võ Xuân Cẩn vào tỉnh Bình Định, làm sổ địa bạ, hoạch định quân điền, phân cấp ruộng công.

Năm 1840, ông được cử làm Bang biện đại thần Trấn Tây, cùng Hiệp tán Cao Hữu Dực coi giữ thành Trấn Tây giữ yên biên cương phía Tây Nam.

Năm 1844, ông lại được vua Thiệu Trị cử vào Nam giữ chức Tuần phủ An Giang thay cho Nguyễn Công Trứ.

Năm Đinh Mùi (1847), ông được thăng Thượng thư Bộ Binh kiêm Đô ngự sử và Tổng đốc An Hà, hàm chính Nhị phẩm, được phong tử tước hiệu Tuy Tĩnh. Sua đó, ông được phong hiệu là An Tây mưu lược tướng, và được khắc tên vào cỗ súng thần công thứ nhất Thần uy phục viễn đại tướng quân. Cùng thời gian này, Doãn Uẩn đứng ra xây dựng chùa Tây An tại chân núi Sam  Châu Đốc An Giang. 

Năm 1850ông bị bệnh và mất tại An Giang, thọ 56 tuổi. Sau khi mất ông được truy tặng hàm Hiệp biện Đại học sĩ. Bài vị của ông được vua Tự Đức cho đặt ở đền Hiền Lương cùng với 39 danh thần nhà Nguyễn khác.


video tham khảo



Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp