• Pic Mgmt

    MẶT TRỜI ĐỎ TÌM TRI ÂM

    Hậu duệ Cao Bá Quát hát ca trù ...Trong gia phả của Cao Bá Quát được hậu duệ lập tại www.caobaquat.com.vn có tên Cao Hồ Nga ở vị trí nhánh đời thứ sáu của nhà thơ nổi tiếng với tài thơ cũng như sự phong lưu này. Trong di sản thơ ca mà thánh Quát để lại cho đời, có nhiều bài ca trù nổi tiếng. Mấy trăm năm sau, hậu duệ của ông - Hồ Nga - chia sẻ: "Chúng tôi đã mất hai năm ròng rã để tìm hiểu về chầu văn, ca trù, tìm đến những thầy giáo chuyên ngành tiếng Nôm, văn học trung đại để học hỏi, biết cái hay của ca trù, chầu văn". Và những tinh hoa di sản tinh thần ấy đã được Mặt Trời Đỏ tìm cách để đưa đến công chúng trẻ hiệu quả...

  • Pic Mgmt

    ĐÀN ĐÁ CỔ 3000 NĂM TUỔI

    Chiều 29/5, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Đăk Nông Nguyễn Anh Bằng cho biết: Từ nguồn tin người dân ở xã Long Sơn, huyện Đăk Mil phát hiện hai bộ đàn đá cổ, thực hiện sự chỉ đạo của lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, Bảo tàng tỉnh đã tiến hành khảo sát thực địa, thu thập thông tin tại cơ sở...

  • Pic Mgmt

    TÔN VINH VĂN HÓA ĐÔNG SƠN

    ...Văn hóa Đông Sơn là một nền văn hóa cổ, có vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng trong văn hóa Việt Nam. Nhân dịp kỷ niệm 90 năm phát hiện nền văn hóa này (1914 - 2014), Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam phối hợp với 6 tỉnh, thành phố là Hà Nội, Hưng Yên, Lào Cai, Nghệ An, Thanh Hóa và Yên Bái tổ chức trưng bày chuyên đề “Văn hóa Đông Sơn” nhằm tôn vinh dòng di sản đặc biệt này...

  • Pic Mgmt

    VIỆT NAM LÀ CÁI NÔI CỦA TRỐNG ĐỒNG

    GS Nguyễn Văn Hảo, nguyên Viện phó Viện Khảo cổ về nguồn gốc của trống đồng cổ có hàng chục năm nghiên cứu về các loại trống đồng, điều ông quan tâm nhiều nhất là chiều chuyển động của hoa văn trên trống đồng cổ...

  • Pic Mgmt

    "VỞ CHÈO" CAO BÁ QUÁT MỪNG ĐẠI LỄ 1000 NĂM THĂNG LONG...

    (HNMO)- Tối nay (25/8), vở chèo "Cao Bá Quát" sẽ chính thức được công diễn tại Nhà hát lớn Hà Nội. Đây là vở diễn mới nhất sau 4 vở diễn: Oan khuất một thời, Chiếu dời đô, Ngọc Hân Công chúa, Lý Thường Kiệt của Nhà hát Chèo Hà Nội do NSND Doãn Hoàng Giang dàn dựng để chào mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long...

  • Pic Mgmt

    THUỐC DÂN GIAN TRỊ ĐAU LƯNG

    Thuốc dân gian trị đau lưng chủ yếu được sử dụng là những bài thuốc từ thảo dược thiên nhiên. Đây tuy là những cách điều trị đơn giản, truyền thống, được tích lũy từ kinh nghiệm lâu năm, nhưng lại vô cùng hiệu quả và an toàn...nếu trước kia nó chỉ được xem là bệnh của người già, thì với cuộc sống bận rộn và hiện đại như ngày nay thì đau lưng ngày càng "lan rộng" và gặp nhiều ở những người trẻ tuổi...

  • Pic Mgmt

    LÀNG CA TRÙ LỖ KHÊ

    ...Người ta vẫn nhắc đến ngôi làng ca trù Lỗ khê là đất tổ ca trù của vùng châu thổ sông Hồng tính đến nay đã được 600 năm tuổi. Cũng như bao làng quê Việt nam khác, Lỗ Khê là một ngôi làng nhỏ ngoại thành Hà Nội, cuộc sống của người dân ở đây kiếm sống bằng nghề nông và có vài ba nghề phụ. Nhưng có một nghề ở đây mà dân trong làng từ đời tổ tiên đã kiếm sống bằng nghề này đó là nghề hát ả đào...

  • Pic Mgmt

    PHÁT HIỆN CON ĐƯỜNG CỔ NHẤT THẾ GIỚI TẠI HÒA BÌNH

    Những vết mòn trên đá được lặp đi lặp lại một cách có hệ thống. Những vết mòn đó xuất hiện ở những nơi mà con người hiện đại chưa đặt chân tới. Những vết mòn nằm trong địa tầng văn hóa nguyên vẹn chưa bị xáo trộn của văn hóa Hoà Bình...

  • Pic Mgmt

    ÁNH MẶT TRỜI BIỂN ĐÔNG & BÀ TỔ GỐM CHU ĐẬU

    "Chiếc bình Annam" bằng gốm sứ hoa lam do nghệ nhân Bùi Thị Hí chế tác và vẽ hoa văn, hiện trưng bày trong Bảo tàng Hoàng gia Topaki (Thổ Nhĩ Kì). Bình hình dạng củ tỏi, cao 54cm, quét trôn mộc oxit sắt. Thân bình trang trí hoa văn dây mẫu đơn, vai bình có dải hoa văn lá bồ đề với hoa sen và đề dòng lạc khoản vòng quanh gồm 13 chữ Nho, mỗi chữ xen lẫn hoạ tiết mây cuộn: 大 和 八 年 匠 人 南 策 州 裴 氏 戲 筆 Đại Hòa bát niên tượng nhân Nam Sách châu Bùi Thị Hí bút, nghĩa: “Năm Đại Hoà thứ 8 (1450, triều vua Lê Nhân Tông) do thợ thủ công tại châu Nam Sách là Bùi Thị Hí vẽ”...

  • Pic Mgmt

    QUÊ HƯƠNG VÀ DÒNG HỌ CAO HỮU

    Cha tôi đã đọc và giảng cho tôi biết: Căn cứ vào đôi câu đối ở Từ đường họ Cao và đôi câu đối ở chi Cao Hữu chúng tôi ở xã Điền Hải, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, mấy câu đối ấy như sau:...

  • Pic Mgmt

    Huế xưa - cái thơ, cái tình

    Huế, dòng thi ca, cảm xúc nghe đến tên thôi cũng đủ xao lòng. Huế nhẹ nhàng và đằm thắm, cổ kính và thiết tha trong những ngày xưa cũ, trong những buổi hôm nay. Dù thời gian nào, không gian nào thì Huế cũng đều khiến cho lòng người dâng lên muôn vàn những cảm xúc yêu thương và tự hào...

  • Pic Mgmt

    CHÙA BÁO ÂN (GIA LÂM, HÀ NỘI)

    Sáng ngày 23/5/2013 (tức ngày 14 tháng 4 năm Quý Tỵ) tại chùa Báo Ân xã Dương Quang- Gia Lâm-Hà Nội đã diễn ra lễ mừng Phật đản sinh lần thứ 2637 Phật lịch 2557 và lễ hội truyền thống chùa Báo Ân...

  • Pic Mgmt

    HỌ DƯƠNG TẠI CÔNG HÒA LIÊN BANG ĐỨC

    Đây lần thứ hai, Hội đồng họ Dương (HĐHD) tại Cộng hòa Liên bang Đức tỗ chức Lễ giỗ Tổ vào ngày 05.10 vừa qua. Không biết có phải vì có duyên hay không, mà với tôi, đây cũng là lần thứ hai được tham dự, dù không mang họ Dương. Để rồi sau đó, lòng cứ băn khoăn về một câu hỏi, do đâu, mà ở một nơi xa quê cha đất Tổ như thế, có một dòng tộc vẫn giữ được một sinh hoạt đậm phong vị Việt...

  • Pic Mgmt

    LẠ LÙNG TỘC NGƯỜI GIỐNG NGƯỜI VIỆT CỔ TRÊN ĐẢO BORNEO

    ...Đảo Borneo, hòn đảo lớn nhất Đông Nam Á thuộc lãnh thổ các quốc gia Brunei, Malaysia và Indonesia là nơi sinh sống của dân tộc Dayak – một cộng đồng người có nền văn hóa cổ xưa và độc đáo. Theo nghiên cứu lịch sử, Dayak là nhóm cư dân bản địa Borneo lâu đời. Tổ tiên của họ đã di cư từ lục địa châu Á ra đảo từ hơn 3.000 năm trước. Xã hội Dayak bắt đầu khởi sắc khi nghề luyện kim được truyền đến hòn đảo này cách nay khoảng 2.450 năm, tương ứng với thời kỳ Hùng Vương ở Việt Nam...

  • Pic Mgmt

    NẤM NGỌC CẨU, THẦN DƯỢC "TAN CỬA NÁT NHÀ"

    ...Nấm ngọc cẩu là loại thảo dược nửa dạng cây nửa dạng nấm, không có lá. Thân có màu đỏ nâu sẫm, được cấu tạo bới cán hoa lớn, mang hoa dày đặc, có bao bọc bằng mo màu tím. Thời gian gần đây, thông tin về Nấm Ngọc cẩu (Nấm của quý, nấm “tan cửa nát nhà”, nấm dái chó, nấm Xin Xao) – một loại nấm cổ quái từ cái tên đến công dụng kỳ diệu trong trị sinh lý yếu, suy nhược cơ thể và vô số căn bệnh khác khiến dư luận xôn xao. Để đọc giả có một hiểu biết chính xác và đầy đủ về loài nấm quý hiếm này, iNấm xin có một bài tổng hợp chi tiết...

Chi tiết

CA TRÙ THỰC SỰ ĐÃ BỊ MẤT MÁT RẤT NHIỀU

Đăng lúc: 2016-02-24 20:10:04 - Đã xem: 7343

TS Nguyễn Xuân Diện: Ca trù thực sự đã bị mất mát rất nhiều
Thứ Năm, 25/10/2007, 15:49:00   |  

 

Nhân dịp này, chúng tôi có cuộc trò chuyện với anh.

- Những người chuyên tâm nghiên cứu về ca trù một cách bài bản từ xưa đến nay rất hiếm, người trẻ tuổi như anh lại càng hiếm hơn. Vậy, anh đã “bén duyên” và “chung thuỷ” với ca trù như thế nào?

- Tôi biết đến ca trù từ khi là một sinh viên ở trường Đại học Tổng hợp. Khi đó, tôi ra một cửa hàng băng đĩa và tình cờ nghe một đoạn băng ca trù. Tiếng phách, tiếng đàn làm cho hai đầu gối tôi khụyu xuống trong một cảm xúc rất lạ. Và tôi mê ca trù kể từ đó, không dứt ra được.

Chuyện tôi mê ca trù như thế nào, các bạn trong lớp đều biết, và họ còn “tặng” tôi mấy giai thoại nữa. Cũng may, tôi theo học ngành Hán Nôm, nên tôi càng có điều kiện để quan tâm tìm hiểu.

Bài báo đầu tiên của tôi về ca trù đăng trên trang nhất, báo Văn hóa vào tháng 4-1992, khi đó tôi vẫn chưa tốt nghiệp Đại học. Từ đó đến nay tôi đã viết hàng trăm bài báo, có nhiều buổi thuyết trình về ca trù trong và ngoài nước. Càng tìm hiểu, tôi càng khám phá ra nhiều điều thú vị ở ca trù, càng say đắm nó. Và công trình chuyên khảo này của tôi có thể coi là một kết quả đánh dấu mốc cho 15 năm gắn bó với ca trù của tôi.

- Công trình mới này của anh nghiên cứu chủ yếu dựa trên cơ sở khoa học nào?

Nhận xét của Giáo sư Trần Văn Khê về Luận án Tiến sĩ  của Nguyễn Xuân Diện:

- Nội dung vô cùng phong phú. Công việc sưu tầm, nghiên cứu phân tích và phê phán các văn bia rất phù hợp với những phương pháp khoa học đã được áp dụng trên các nước Âu Mỹ. Luận án đưa ra bảy kết luận nhưng trong Luận án, chúng ta thấy nhiều điều có thể mở ra những vấn đề nghiên cứu khác nữa.

Văn phong giản dị, ngôn ngữ và chánh tả chính xác. Nội dung và hình thức của Luận án cho phép chúng tôi đánh giá đây là một công trình khoa học tối ưu. Nguyễn Xuân Diện đã đóng góp đáng kể trong việc nghiên cứu về lịch sử Ca trù đồng thời cũng cung cấp được nhiều cứ liệu quan trọng trong việc phục hồi không gian văn hóa Ca trù và phát triển nghệ thuật Ca trù.

- Chuyên khảo này được hoàn thành trên cơ sở của luận án Tiến sĩ Ngữ văn: “Nguồn tư liệu Hán Nôm với việc nghiên cứu ca trù”. Thực ra, để nghiên cứu về ca trù thì tư liệu Hán Nôm là một mảng quan trọng nhất, nhưng trước đó hầu như chưa có ai nghiên cứu khảo sát một cách bài bản cả.

Năm 1989, anh Nguyễn Hữu Mùi ở Viện Hán Nôm có viết một bài nghiên cứu mảng văn bia về ca trù. Tiếc rằng, anh đã không đi sâu, đi tiếp với đề tài này.

Để thực hiện công trình này, tôi đã khảo sát 49 cuốn sách Hán Nôm, 70 văn bia và nhiều tài liệu liên quan khác.

- Vậy những phát hiện mới nhất của anh về ca trù trong công trình này là gì?

- Tôi vẫn coi công trình này chỉ là một chuyên khảo về tư liệu thôi, với một số phát hiện mới có thể giúp ích cho những ai muốn tìm hiểu về ca trù. Những phát hiện mới này cũng có thể gợi mở ra nhiều vấn đề khác.

Thứ nhất, về lịch sử của ca trù. Trước đây nhiều nhà nghiên cứu cho rằng ca trù có từ thời Lý - Trần - Hồ, thế kỷ XI, XII, XIII và những năm đầu thế kỷ XIV khi căn cứ vào các bức chạm khắc ở các chùa Phật Tích (Bắc Ninh), Thái Lạc (Hưng Yên) hoặc tư liệu Hán Nôm có các chữ ả đào, đào nương, quản giáp trong sách Đại Việt sử ký toàn thư, Việt sử tiêu án, Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Công dư tiệp ký.

Thực ra đó chỉ là những bức chạm khắc về âm nhạc nói chung, chứ  không thể nói đó là tư liệu về ca trù được. Về tư liệu chữ viết các chữ ả đào, đào nương, quản giáp chỉ là những thông tin về người hát, người đàn mà không thể nói là họ đang hát ca trù (hát ả đào), đang đàn bằng cây đàn Đáy, hay đang quản lý giáo phường ca trù.

 
Hát ả đào - Ảnh Phạm Duy
chụp năm 1952.

Các tài liệu khảo cổ học, mỹ thuật học và nhất là tài liệu bằng chữ Hán Nôm xác thực và tin cậy, được soi sáng bằng phương pháp nghiên cứu liên ngành, để nghiên cứu ca trù trong bối cảnh xã hội, văn hóa và nghi thức biểu diễn.

Tôi cho rằng trong tình hình tư liệu hiện biết, chúng ta chỉ có thể biết chắc chắn là từ khoảng thế kỷ XV ca trù đã có mặt trong văn hóa Việt Nam. Căn cứ về Khảo cổ học được đưa ra là các bức chạm khắc đàn Đáy - một cây đàn ba dây đặc biệt chỉ dùng riêng trong ca trù, tìm thấy ở các ngôi đình làng, chùa làng ở Bắc bộ thế kỷ XVI. Về tư liệu chữ viết, là phát hiện bài Đại nghĩ bát giáp thưởng đào giải văn của Tiến sĩ Lê Đức Mao (1462- 1529) trong sách Lê Tộc Gia phả (A.1855, thư viện Hán Nôm) soạn vào cuối thế kỷ XV. Có thể khẳng định đây chính là tư liệu sớm nhất mang hai chữ Ca trù.

Thứ hai là việc phát hiện ra ca trù có 99 thể cách. Trước đây, các nhà nghiên cứu  chỉ mới kể ra được 46 thể cách. Nay, chúng ta biết ca trù có 99 thể cách, với cứ liệu rất rõ ràng. Đặc biệt, sách cổ còn cho biết những thể cách này thường được dùng ở đâu: đình, đền thần, lễ tế tổ ca trù, những cuộc thi, các cuộc hát chơi…

Thứ ba, dựa vào thư tịch cổ tôi cũng đã liệt kê ra được có bao nhiêu thể thơ được dùng trong ca trù. Và một số phát hiện mới về thể thơ hát nói, ví dụ tên gọi, nguồn gốc và đặc điểm của thể thơ này…

Đặc biệt, nguồn tư liệu này cũng ghi danh 11 tác giả hát nói mà trước đây chưa được biết tới. Trong đó, có tác giả Nguyễn Đức Ý, đỗ Cử nhân năm 1850, hiện còn tám bài ca trù do ông sáng tác. Thú vị nhất, ông chính là ông tổ bảy đời của nhóm ca trù Thái Hà - một dòng họ có rất nhiều danh ca danh cầm như ông Trưởng Bảy, ông Trưởng Xuân, bà Như Tuyết, bà Phán Huy (bà Phẩm)…

Phát hiện tiếp theo là về âm luật ca trù. Ca trù có ngũ cung, tức Nam Bắc Huỳnh Pha Nao. Cho đến bây giờ, giới nghiên cứu âm nhạc cũng không biết thực sự "Nam Bắc Huỳnh Pha Nao" là gì. Vậy nhưng tư liệu Hán Nôm thì lại có những gợi ý cụ thể về việc những chữ đó được hát như thế nào. Nếu kết hợp với tư liệu âm thanh, tôi hy vọng sẽ nghiên cứu ra được ngũ cung và âm luật ca trù. Đó là phần việc của các nhà nghiên cứu âm nhạc.

Một phát hiện nữa là căn cứ vào một tài liệu văn bia năm 1734, có thông tin cho thấy ca trù đã được dùng trong lễ đón tiếp ngoại giao cấp nhà nước.

- Theo anh, nguồn tư liệu Hán Nôm có đủ đáp ứng nghiên cứu về ca trù chưa?

TS Nguyễn Xuân Diện sinh năm 1970 tại Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Tây. Anh tốt nghiệp ngành Hán Nôm, khoa Ngữ Văn Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1992. Năm 1998 bảo vệ luận án Thạc sĩ. Tháng 3-2007, anh đã bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ. Ngay sau ngày bảo vệ luận án, Quỹ Thụy Điển - Việt Nam phát triển văn hóa đã quyết định tài trợ để in cuốn luận án để phổ biến rộng rãi kết quả nghiên cứu này. Anh cũng là người trực tiếp viết phần Lịch sử ca trù trong Hồ sơ đệ trình UNESCO.


- Tư liệu Hán Nôm là một mảng quan trọng nhất trong nghiên cứu ca trù đứng về phương diện lịch sử. Với nguồn tư liệu này, tôi có thể yên tâm bền lòng với ca trù.

Hiện tại, tôi chỉ mới khảo sát ở kho của Viện Hán Nôm, còn bao nhiêu thư viện, kho lưu trữ khác trong cả nước và cả ở nước ngoài mà tôi chưa có điều kiện tiếp cận. Chỉ riêng với những gì mà tôi đã khảo sát được, trong thời gian tới, tôi muốn cộng tác với các nhà nghiên cứu âm nhạc, để giải quyết những vấn đề liên quan đến âm thanh của ca trù. Trong chuyên khảo này tôi cũng còn phải gác lại nhiều vấn đề, cần phải có thêm những tư liệu để hiểu cho hết được.

- Từ những nghiên cứu của anh so với thực tế, anh thấy vấn đề đặt ra của việc bảo tồn ca trù bây giờ là gì?

 
NSND Quách Thị Hồ và nhà thơ
Ngô Linh Ngọc. Ảnh tư liệu
.

- Ca trù là một bộ môn có chiều dày lịch sử và chiều sâu về nghệ thuật. Tự ca trù tạo nên không gian nghệ thuật riêng biệt, những nhạc cụ riêng biệt, và một thể thơ riêng cho ca trù. Đó là cây đàn Đáy, là phách, là thể thơ hát nói.  Tất cả đều không lẫn với các lối ca nhạc cổ truyền khác. Tiếng hát ca trù cũng rất độc đáo. Ca trù là một lối chơi gắn với văn nhân, người chơi cũng là người sáng tác, thể nghiệm văn chương của mình. Thực sự ca trù tạo ra một  không khí nghệ thuật rất đẹp.


Ông Viện trưởng Viện Âm nhạc Pháp từng nói rằng, ca trù là một trong những đỉnh cao của âm nhạc nhân loại. Ông Nguyễn Xuân Khoát cũng cho rằng, ca trù là tiếng hoạ mi của nền âm nhạc cổ Việt Nam, là một món hương hoả tổ tiên để lại. Có khi phải lịch lãm cả đời mới hiểu được một tiếng phách tre…

Tuy tài liệu Hán Nôm, tài liệu khảo cổ học, mỹ thuật học để lại hết sức đầy đủ, có thể nói là đầy đủ nhất trong các thể loại âm nhạc truyền thống của Việt Nam, nhưng việc gìn giữ ca trù lại không nằm ở đó. Cái khó nhất bây giờ là phải tìm cho ca trù một chỗ đứng trong đời sống đương đại này. Quan trọng nhất là phải truyền bá nghệ thuật chơi ca trù cho lớp trẻ, cũng như "đào tạo" cả công chúng cho ca trù.

Như tôi đã  nói ở trên, khi phát hiện ca trù có tất  cả 99 thể cách, đối chiếu lại với các băng đĩa ghi âm sau này, từ kho lưu trữ của Viện Âm nhạc, Đài Tiếng nói  Việt Nam, các đơn vị nhà nước cũng như của tư nhân, hiện chỉ còn có 26 thể cách. Hiện nay, một ca nương lão luyện cũng chỉ nhớ được mười, mười lăm điệu là cùng. Thực sự không phải là nguy cơ nữa, mà ca trù đã mất mát rất nhiều.

- Một người trẻ say đắm ca trù như vậy, đi nhiều nghe nhiều, hiện tại anh có “mê” cô đầu trẻ nào không?

- (cười). Nói nghiêm túc là, các ca nương ngày nay chưa thực sự có ai đạt được cái chuẩn mực của người xưa. So với thế hệ ca nương trước như Nguyễn Như Tuyết, Chu Thị Năm, Chu Thị Bốn, Quách Thị Hồ, Kim Đức… thì hôm nay chưa có ca nương nào đạt đến đẳng cấp đó. Cô được giọng ngân hay thì phách chưa rành, có cô nhiệt tình nhưng chưa học được bao nhiêu…Nhưng tôi yêu quý tất cả các cô gái trẻ và cả những cô không còn trẻ nữa, trong cuộc sống bộn bề ngày nay mà vẫn dành cho ca trù một tình yêu như thế.

Trước đây, đào nương ca trù sống được hoàn toàn bằng nghề của mình, nhưng bây giờ thì khác. Thực sự chưa có cô nào sống được bằng nghề cả. Tôi chỉ biết trân trọng họ, mong họ dành thêm thời gian và lòng mê say cho ca trù.

- Xin cám ơn anh.

HỒNG MINH thực hiện

Tin cùng loại :

 

Video họ cao

Lịch vạn niên

Album ảnh

Hỏi đáp

Tên bạn: *

Email: *

Điện thoại: *

Nội dung:*

   *

Xem hỏi đáp